افکارنیوز: بعضي زمان ها مي بينيد كه وقتي داريد با آدم ها حرف مي زنيد قيافه شان در هم مي رود يا موقع حرف زدن با شما، خودشان را عقب مي كشند و اصلاً حاضر نيستند در فاصله نزديك با شما صحبت كنند. اگر هم جرات به خرج دهيد و بپرسيد جريان چيست بعيد است كسي به شما بگويد دهان تان بوي بد مي دهد. بوي بد دهان يا نفس بدبو يا به اصطلاح علمي اش هاليتوزيس (halitosis) يكي از مشكلات به ظاهر پيش پا افتاده اما در واقع بسيار مهمي است كه به راحتي مي تواند وجهه اجتماعي شما را در محيط كار و اجتماع به خطر انداخته و حتي در محيط خانواده و شخصي نيز روابط شما را با اشكال روبرو كند. اگر دهان شما هم بدبو است خواندن اين مقاله را از دست ندهيد.
بوي سير و پياز
بوي بد دهان يا نفس بدبو درجات و علل متفاوتي دارد. برخي افراد خود از بوي بد دهان شان آگاه هستند و حتي اگر شدت اين بو اندك باشد فوراً متوجه شده و به دنبال راه حل مي گردند. در حالي كه برخي ديگر به هيچ وجه متوجه بوي بد دهان خود (حتي اگر شديد هم باشد) نيستند و تنها ممكن است از اظهارنظر سايرين متوجه اين مشكل شوند. بوي بد دهان مي تواند موقتي، يا مزمن باشد. در شرايط موقتي، خوردن برخي غذاهاي خاص مثلاً سير يا پياز باعث اين بوي بد مي شود و با عبور تركيبات اين غذا از بدن بوي بد هم برطرف مي شود. غذا نخوردن به مدت طولاني نيز مي تواند باعث بدبو شدن دهان شود. اما ممكن است بوي بد حالت مزمن و كمابيش دائمي داشته باشد كه علت آن مي تواند وجود مشكلاتي مزمن در دستگاه گوارش يا دستگاه تنفسي يا حتي بخش هايي ديگر از بدن باشد. مصرف مداوم سيگار نيز مي تواند به طور مزمن باعث ايجاد نفس بدبو شود.
درمان بوي بد با منشا دهاني
تمام افرادي كه دهان شان بوي بد مي دهد در نخستين گام به دندانپزشك مراجعه مي كنند. اگر علت بوي بد به خاطر مشكلات حفره دهان باشد برطرف كردن آنها اغلب بوي بد دهان را به طور كامل از بين مي برد. حذف پوسيدگي، تعويض ترميم ها و روكش هاي نامناسب، جرم گيري يا در مواردي جراحي لثه و خارج كردن دندان هاي عفوني غير قابل نگهداري با حذف عفونت و برطرف كردن محل تجمع مواد غذايي مشكل را حل خواهد كرد. در عين حال بايد توجه داشت كه بدون داشتن بهداشت دهاني نامناسب تمامي اين اقدام ها بي نتيجه خواهد بود. براي داشتن دهاني خوش بو فرد بايد روزي دو يا سه بار مسواك بزند، دست كم روزي يك بار از نخ دندان استفاده كند و حتماً موقع تميز كردن دهان، سطح زبان را هم مسواك بزند. در ضمن اگر كسي از پروتز متحرك استفاده مي كند حتماً بايد هر روز آن را با دقت تميز كند. كساني كه اپلاينس هاي ارتودنسي داخل دهان دارند هم بايد با دقت زير و اطراف اين اپلاينس ها را تميز كنند.
به دهان و دندان هايتان فكر كنيد
عمده ترين علت بوي بد دهان به مشكلات حفره دهان مربوط مي شود. وجود پوسيدگي هاي دنداني، ترميم هاي معيوب و قديمي، روكش هاي نامناسب و دندان هاي شكسته و عفوني همه مي توانند عامل ايجاد بوي بد دهان باشند. در اين موارد بقاياي مواد غذايي در حفرات پوسيده و دندان هاي شكسته يا در لبه ترميم ها و روكش هاي نامناسب گير كرده و به قول معروف فاسد مي شوند. بوي حاصل از اين واكنش هاي شيميايي باعث ايجاد بوي بد دهان مي شود. اين بو عمدتاً توسط خود فرد قابل تشخيص است.
حالت ديگر وجود مشكلات لثه است. وجود هر گونه التهاب و عفونت به واسط پلاك يا جرم مي تواند باعث ايجاد بوي بد دهان شود. در اين حالت معمولاً لثه ها متورم و خون چكان است و قطعات بزرگي از جرم روي دندان ها و زير لثه وجود دارند. عميق شدن شيار لثه اي نيز باعث گير كردن بقاياي مواد غذايي و ايجاد بوي بد مي شود. بوي بد ناشي از بيماري هاي لثه چون از يك منشا عفوني سرچشمه مي گيرد بسيار ناخوشايند است. مشكل بعدي به زبان مربوط مي شود. زبان داراي شيار و برجستگي و فرورفتگي هاي متعددي است و هر كدام از اين بخش ها مي توانند محلي براي تجمع بقاياي بسيار ريز مواد غذايي باشند. اين مواد غذايي اگر تميز نشوند، مي توانند بوي بدي در دهان ايجاد كنند.
خشكي دهان نيز مي تواند عامل نفس بدبو باشد. دهان اغلب افراد بعد از بيدار شدن از خواب به دليل همين خشكي بدبو است كه معمولاً با خوردن مقداري آب يا صبحانه به سرعت برطرف مي شود. البته گاهي به دليل مصرف برخي داروها نيز دهان خشك مي شود.
مشكلات دستگاه گوارش هم متهم هستند
در موارد اندكي هم مشكلات گوارشي به خصوص در معده مي توانند باعث بوي بد دهان شوند. مشكلاتي مانند ريفلاكس (بازگشت غذا به مري) يا وجود فيستول در مري. در ضمن خوردن برخي غذاها نيز باعث بوي بدي مي شوند مانند سير، پياز يا غذاهاي چرب. البته بوي بد به دليل غذا موقتي بوده و به سرعت از بين مي رود. برخي بيماري ها نيز مي توانند باعث بوي بد دهان شوند. اما شيوع اين موارد بسيار اندك است. مواردي از قبيل نارسايي كبدي، عفونت يا نارسايي كليوي، برخي انواع تومور و برخي بيماري هاي متابوليك نادر. البته اگر احياناً فردي مبتلا به اين بيماري ها باشد پيش از بدبو شدن حفره دهان، از طريق علائم واضح ديگري متوجه مشكل خود خواهد شد.
بوي بد بعد از جراحي هاي حفره دهان
برخي بيماران بعد از جراحي هاي دندان عقل، جراحي لثه يا جراحي ايمپلنت بوي بدي در دهان خود احساس مي كنند. اين بوي بد به دليل بر هم خوردن تعادل باكتريايي حفره دهان اتفاق مي افتد و معمولاً خيلي زود برطرف مي شود. رعايت دقيق بهداشت دهان و استفاده از دهانشويه هاي تجويز شده توسط دندانپزشك از شدت اين مشكل خواهد كاست.
مواد خوشبوكننده مفيد هستند يا نه؟
در حال حاضر در تمام سوپرماركت ها و داروخانه ها انواع و اقسام دهانشويه ها، مواد خوشبوكننده دهان و آدامس با طعم هاي مختلف به فروش مي رسد. متاسفانه بسياري از مردم تصور مي كنند صرف استفاده از اين مواد مشكل بوي بد دهان را برطرف كرده و ديگر به دنبال درمان منشا اين بوي بد نمي روند. بايد گفت دهانشويه ها يا آدامس يا حتي انواع خميردندان در صورتي كه دندان ها و لثه دچار مشكل باشند تاثير خاصي در كاهش بوي بد دهان و برطرف كردن اين مشكلات نخواهند داشت. اين قبيل مواد در بهترين حالت به طور موقتي بوي بد دهان را كاهش مي دهند اما چون منشا اصلي مشكل كماكان وجود دارد خيلي زود دوباره نفس بدبو خواهد شد. اما اگر مشكلات دهان و دندان برطرف شده باشد استفاده از اين مواد به عنوان بخشي از بهداشت دهان بسيار موثر و مفيد خواهد بود.
نگذاريد دهان تان خشك شود
اگر علت بوي بد دهان خشكي دهان به واسطه بيماري يا مصرف برخي داروهاست بايد تا حد امكان از خشك شدن دهان جلوگيري كرد. جويدن آدامس، مصرف مدام آب و مرطوب كردن دهان حتي در حد يكي، دو جرعه و مصرف داروها و خميردندان هاي ضد خشكي دهان يا مصرف بزاق مصنوعي در كاهش اين مشكل موثر خواهند بود.
شايد مشكل در تنفس شماست
اگر بعد از برطرف كردن مشكلات مربوط به حفره دهان و ارتقاي سطح بهداشتي مشكل بوي بد دهان برطرف نشد امكان وجود مشكلات در دستگاه تنفسي مورد بررسي قرار مي گيرد. وجود انسداد در بيني و عفونت و التهاب در سينوس ها، حلق و لوزه ها همگي مي تواند باعث نفس بدبو شوند جداي از اين گاهي عفونت دستگاه تنفسي تحتاني مانند برونشيت و ساير عفونت هاي ريه نيز مي توانند دهان را بدبو كنند.
اين توصيه ها را جدي بگيريد:
ـ سعي كنيد روزي دو يا سه بار مسواك زده و دست كم يك بار از نخ دندان استفاده كنيد.
ـ حتماً سطح زبان را هم با مسواك تميز كنيد.
ـ به محض از ريخت افتادن موهاي مسواك آن را تعويض كنيد.
ـ جويدن آدامس به خوشبو شدن دهان، جلوگيري از خشكي دهان و تكميل بهداشت دهان كمك خواهد كرد.
ـ هر ۶ ماه يك بار به دندانپزشك مراجعه كنيد تا اگر مشكلي در لثه، دندان ها يا ترميم هاي شما وجود دارد به سرعت درمان شود.
ـ در صورت داشتن مشكلات تنفسي حتماً با متخصص گوش و حلق و بيني مشورت كنيد.
ـ تا حد امكان از خوردن غذاهاي چرب و سنگين خودداري كنيد چون تا مدتي باعث بدبو شدن دهان مي شوند.
ـ خوردن سبزيجات معطر مثل نعناع (يا نوشيدن عرق نعناع) در برطرف كردن بوي بد دهان و معده موثر است.
ـ در طول روز به حد كافي آب بنوشيد.
ـ سيگار نكشيد.
سيب سبز/ شماره ۹۲/ نيمه اول تير ماه ۹۲/ دكتر عليرضا آشوري/ صفحه ۹۴
