روز گذشته از پايگاه گنجينه علمي ايرانيان در پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات رونمايي شد. اين پايگاه با راهاندازي دو سامانه سمات (سامانه مديريت اطلاعات تحقيقاتي) و سامانه هوشمند اشتراك منابع (سهام) اهدافي مانند ثبت و ضبط پاياننامهها و رسالههاي دكتري، اشاعه مناسب براي پژوهش و توليد علم و فناوري و دسترسي متمركز به كل پاياننامهها، جلوگيري از پژوهشهاي تكراري و سرقت علمي و رعايت حقوق معنوي و مادي مالكين قانوني اثر را دنبال ميكند.
پاياننامه دانشجويي در تعريف خود بايد گرهي علمي، پژوهشي و صنعتي از جامعه، توليد، صنعت و بازار كشور باز كند. يعني توقع از نيروي انساني كه كشور براي تربيت او سرمايهگذاري كرده غير از اين نيست. اما آنچه امروز شاهد هستيم، اين است كه پاياننامه دانشجويي در هر مقطعي به سادهترين شكل يك تحقيق مدرسهاي براي از سر باز كردن و نمره گرفتن خلاصه ميشود؛ كاري كه در برخي موارد در همين حد هم از سوي دانشجو انجام نميشود و به دكانهاي توليد و فروش پاياننامه واگذار ميشود. اين آسيب باعث ميشود وقت و هزينه بسياري از دانشجويان و اعضاي هيئت علمي به عنوان استاد راهنما و مشاور به هدر رود و نه تنها پاسخي براي يكي از مسائل جامعه ارائه نميكند، بلكه به ارتقاي سطح سواد دانشجو هم منجر نميشود.
رئيس پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات در مراسم رونمايي از پايگاه گنجينه ايرانيان با اشاره به راهاندازي اين پايگاه، مزاياي زير را براي آن برشمرد: ثبت و ضبط پاياننامهها و رسالههاي دكتري به صورت فيزيكي و الكترونيكي به عنوان سرمايه ملي، اشاعه مناسب براي پژوهش و توليد علم و فناوري و دسترسي متمركز به كل پاياننامهها، افزايش مشاهدهپذيري كارهاي تحقيقاتي، شناسنامهدار شدن پاياننامهها و رسالهها، رعايت حقوق معنوي و مادي مالكين قانوني اثر، جلوگيري از تكرار ناخواسته عناوين و موضوعات و ضابطه مند شدن نحوه و سطوح اشاعه.
«سمات» و «سهام» چرت پاياننامههاي دانشجويي را پاره ميكنند
اين در حالي است كه تمام موارد ذكر شده در مزاياي راهاندازي اين دو سامانه، نقاط ضعف كليدي در حوزه توليد و انتشار پاياننامهها در كشور است. بنابراين اين پايگاه اميدهاي زيادي را به خود جلب ميكند. نگاه به تهيه پاياننامه و رساله به عنوان واحدي كه تنها بايد پاس شود، آفت پژوهشهاي دانشگاهي ماست. اين نگاه البته دو وجه دارد كه از سويي در ميان اساتيد دانشگاهي و اعضاي هيئت علمي رواج پيدا كرده و به موازات آن دانشجويان با آن اخت شدهاند.
در حالي كه راهاندازي پايگاه گنجينه ايرانيان و سامانههاي سمات و سهام اين كسالت را از سر پژوهشهاي دانشگاهي ميپراند. سيداميد فاطمي، رئيس پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات در بخش ديگري گفت: با ايجاد كميسيون اطلاعرساني علم و فناوري بر روند اطلاع رساني در اين حوزه نظارت ميشود. وي با تأكيد بر اينكه با راهاندازي اين پايگاه از فروش پاياننامه جلوگيري خواهد شد، اضافه كرد: دانلود تمام متن پاياننامه براي دانشگاههايي كه با اين پژوهشگاه تفاهمنامه امضا كردهاند، ميسر است.
گلايههاي نخستين دانشمند بينالمللي علوم اجتماعي ايران
حميدرضا جمالي نخستين دانشمند بينالمللي علوم اجتماعي ايران و عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات ضمن گلايه از برخورد برخي از دانشگاهها و سازمانهاي علمي و پژوهشي با ايجاد اين پايگاه به «جوان» ميگويد: خيلي از سازمانها و دانشگاهها با اين مركز همكاري نميكنند و پاياننامههايشان را تحويل نميدهند يا قرار داد همكاري نميبندند. به دليل اينكه اهميت اين پايگاه و نقش ملي آن را درك نميكنند و فكر ميكنند ايران داك فقط ميخواهد از اين كار پول در بياورد يا ميگويند چرا خود ما اين كار را نكنيم.
بعضي دانشگاههاي مادر ميگويند خود ما پاياننامههايمان را سازماندهي ميكنيم و اشاعه ميدهيم در حالي كه اگر قرار باشد 200 دانشگاه هر كدام خودشان اين كار را بكنند، نتيجه اين ميشود كه يا كار نصفهكاره رها ميشود يا شما نتوانيد پيشينه پژوهشتان را جستوجو كنيد و ممكن است اختراع دوباره چرخ صورت بگيرد.
با اين حساب گام بعدي در ساماندهي مقالات، رسالات و پاياننامههاي دانشجويي در مقاطع مختلف در جهت پيشبرد اين كار جلب همكاري و مشاركت دانشگاهها و مراكز علمي و پژوهشي است. مضاف بر اينكه فاطمي تأكيد دارد دريافت هزينهها و درآمدهاي حاصله صرف استاندارد شدن فضاي تبادل اطلاعات در كشور ميشود.
بيشترين تعداد پاياننامه مربوط به علوم انساني است
گفتني است بر اساس اعلام رئيس مركز اطلاعات و مدارك علمي پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات، تعداد كل پاياننامههاي ثبت شده در اين پايگاه 200 هزار پاياننامه است كه بيشترين تعداد پاياننامههاي ثبتشده مربوط به دانشگاه تربيت مدرس با 2 هزار و 383 عنوان است و از مجموع پاياننامههاي ثبت شده علوم انساني با 45 هزار و 786 عنوان در صدر است.
