روز جهاني جمعيت و چالشهايي كه كشورمان در اين زمينه با آن رو به روست، بهانه خوبي بود تا يك بار ديگر متوليان بحث جمعيت و سلامت هم جمع شوند و با مرور آمار و ارقام، بايدها و نبايدها و برنامهريزيهاي لازم براي خروج از چاله جمعيتي و نرخ رشد 8/1 درصد جمعيت را بررسي كنند.
نرخ باروري و رشد جمعيت كشورمان همچنان در سراشيبي سقوط سير ميكند اين در حالي است كه مطابق برنامه بايد نرخ باروري به 1/2 ميرسيد، اما در حال حاضر بيشتر خانوادههاي كشور تك فرزند هستند و در عمل هر زن ايراني كمتر از دو فرزند به دنيا ميآورد.
امسال اما روز جهاني جمعيت با شعار «سلامت باروري جوانان» بهانه برگزاري همايشي در راستاي بيان اهميت جمعيت، چرايي گرفتاري در چنين شرايطي و ارائه راهكارهاي مربوط بود.
گول سازمان بهداشت جهاني را خورديم
وزير بهداشت نخستين سخنران اين همايش بود. محمد حسن طريقت منفرد با هشدار نسبت به ورود فرهنگ غربي در سبك زندگي برخي جوانان تصريح كرد: وزارت بهداشت در مسئله كنترل جمعيت فقط تابع قانون و خط مشي مقام ولايت است و به هيچ وجه قائل به چيزهايي كه برايمان ديكته ميشود، نيستيم.
به گفته وي، ايران در زمينه كنترل جمعيت سريعتر از برنامه پيشبيني شده حركت كرده است به طوري كه طي سالهاي اخير ميانگين نرخ رشد جمعيت از بالاي عدد 6 به 8/1 درصد رسيده است. اين در حالي است كه قرار بود ميانگين نرخ رشد جمعيت به 2/1 برسد.
وزير بهداشت گفت: نبايد اجازه داد كركسهاي اجتماعي غرب كه نهاد خانواده را به انحطاط ميكشاند، ما را تحت تأثير قرار دهد.
بنا به تأكيد وي، سازمان جهاني بهداشت در ظاهر به دليل خيرخواهي كشورها را به كاهش باروري توصيه كرد اما ما در مقطعي گول خورديم.
طريقت منفرد خاطر نشان كرد: كشورهاي غربي و استعمارگر در طول زمان بنا به مصلحت خود تمايل چنداني به افزايش جمعيت در بعضي كشورها مانند چين، هند و آفريقا نداشتهاند. وي با اشاره به تأثير تسهيلات فرهنگي در افزايش نرخ باروري تصريح كرد: بسترسازي فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي هر كدام بستر و تأثير خاص خود را دارد، اما به هر حال اينها در درازمدت آثار خود را نشان ميدهد. طريقت افزود: ما هم همان طور كه در دنيا تجربه شده اكنون سياستهاي تشويقي مانند افزايش زمان مرخصي زايمان به 9 ماه، امتيازات زمان شيردهي مادر و حتي تا حدي براي پدران كه صاحب فرزند ميشوند را در نظر گرفتهايم.
وي تأكيد كرد: اقوام و سنتهاي مختلف هر يك براي فرزندآوري فرهنگ متفاوت خود را دارند و نميتوان اين كارها را نظامي كنيم و به صورتي مردم را وادار كنيم تا از آنچه به نفعشان است، خودداري كنند. وزير بهداشت در مورد رغبت نخبگان به داشتن فرزند گفت: بسياري از نخبگان امروز ما از خانوادههاي متوسط و حتي پايين جامعه بودهاند و نميتوان براي زندگي افراد برنامهريزي كرد و بايد با تقويت بستر فرهنگي آنها را راهنمايي كرد.
شيب تند كاهش جمعيت
معاون بهداشت وزارت بهداشت نيز به قوانين سال 1364 در جهت كاهش جمعيت كشور اشاره كرد و افزود: سرعت كاهش جمعيت كشور بسيار بيشتر از اهداف تعيين شده در سند توسعهاي مربوط بوده است؛ به طوري كه اكنون تعداد فرزندان هر خانواده حدود 79/1 درصد است كه مسلماً بايد در اين زمينه اقداماتي انجام دهيم.
فاطمه رخشاني با اشاره به افزايش سن ازدواج و اثرگذاري آن در بحث باروري گفت: اكنون سن ازدواج براي مردان 27 و براي زنان 24 سال است كه مسلماً بايد تدابير و برنامههايي براي ازدواج جوانان در نظر گرفته شود.
وي به اقدامات انجام شده در جهت كنترل بارداريهاي پرخطر اشاره كرد و افزود: متأسفانه طي سالهاي گذشته به پديده افزايش وزن و چاقي در كشور روبهرو بودهايم، به طوري كه 21 درصد نوجوانان و جوانان ما اضافه وزن و چاقي دارند كه به دليل ارتباط اين موضوع با بيماريهاي غيرواگير بايد از آن جلوگيري كنيم.
برابري فوت و ولادت در 30 سال آينده
رئيس سازمان ثبت احوال كشور هم با اشاره به اينكه شيب ولادت نزولي و شيب فوت در كشور تند است، گفت: سالانه به طور ميانگين يكميليونو400 هزار ولادت و كمتر از 400هزار فوتي در كشور داريم و پيشبيني ميشود در 30سال آينده به نقطه سر به سري يعني برابري تعداد ولادت و فوت برسيم. محمد ناظمي اردكاني در همايش روز جهاني جمعيت با اشاره به جمعيت 76ميليونو700 هزار نفري كشور افزود: به اين ترتيب نرخ ولادت 8/1 در هزار و نرخ فوت 5/5 تا 6 در هزار است وي پيشبيني كرد با روند جمعيت كنوني در 30 سال آينده به نقطه سر به سر برسيم، يعني رقم تعداد ولادت و فوت يكي خواهد شد.
مسئله جمعيت را نبايد نظامي
و امنيتي كرد
آيتالله حائري شيرازي، عضو مجلس خبرگان نيز مهمان اين همايش بود. وي درباره بايدها و نبايدهاي سياستهاي جمعيتي افزود: بايد زمينه افزايش جمعيت انسانهاي باكيفيت فراهم شود و در مقابل از رشد جمعيت افراد مخرب جلوگيري كنيم. وي كنترل هدفمند و آزادي هدفمند را معناي اعتدال در رشد جمعيت دانست و با تأكيد بر اينكه بايد آگاهي افراد را در زمينه رشد جمعيت بالا ببريم، افزود: مسئله جمعيت را نبايد نظامي و امنيتي كرد چراكه آگاهي انسانها را به صورت بدبيني در ميآورد.
مرزهاي كشور از جمعيت
خالي شده است!
اما توزيع جمعيتي و جغرافيايي نامتوازن در كشور نيز يكي ديگر از چالشهايي است كه با آن مواجهيم. اين موضوعي است كه عضو هيئت علمي مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه در نشست خبري روز گذشته خود عنوان كرد.
محمود مشفق گفت: تمركززدايي جمعيتي در كلانشهرهاي بزرگي همچون تهران، مشهد و كرج و روند رو به رشد خالي از سكنه شدن روستاها به خصوص در سه دهه گذشته از جمله دلايل اين توزيع نامتوازن جمعيتي است.
وي با تأكيد بر اينكه گرايش جمعيتهاي مناطق پيراموني و مرزي به سمت مركز و كلانشهرها زياد است، افزود: سياست ساير كشورها، بر مبناي سوق دادن جمعيتها به سمت بندرگاهها و شهرهاي مرزي است ولي در ايران اين موضوع برعكس بوده و به تدريج با خالي شدن مرزهاي كشور از سكنه، يك قسمت از نيروهاي بالقوه جمعيتي را از دست خواهيم داد.
عضو هيئت علمي مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه با اشاره به نتيجه ارزيابيهاي صاحبنظران و متخصصان داخلي از اولويتبندي سياستهاي كنترل رشد جمعيت در پايتختها و توزيع بهينه جمعيت در كشور خاطرنشان كرد: توسعه سرمايهگذاريهاي محلي و به فعليت در آوردن ظرفيتها و صلاحيتهاي ممتاز محلي و منطقهاي، ايجاد فرصتهاي شغلي در روستاها و شهرهاي كوچك، طراحي قطبهاي دانشگاهي در نقاط مختلف كشور با توجه به ظرفيتهاي اقتصادي، اجتماعي و طبيعي هر يك از مناطق، اجراي طرحهاي توانمندسازي جوانان و زنان روستايي و شهرهاي كوچك و ارتقاي مديريت شهري در شهرهاي كوچك و متوسط مطبوع بودن و مطلوبيت زندگي در خارج از پايتخت را براي ساكنان محلي به همراه خواهد آورد و ميل مهاجرت براي دستيابي به زندگي بهتر در پايتخت را كاهش ميدهد.
