مهاجرت معكوس (مهاجرت از شهرهاي بزرگ به روستاها و مهاجرت از كلانشهرها به ويژه پايتخت به نقاطي دور از تهران) نه تنها محقق نشده بلكه مهاجرت روستاييان و ساكنان شهرهاي كوچك به كلانشهرها روند افزايشي هم به خود گرفته است.
عباس قائد رحمت، عضو كميسيون اجتماعي مجلس هم ضمن هشدار در اين مورد، از خالي شدن برخي از روستاها از سكنه به طور 100درصدي خبر داده است كه به علت فقر، كمبود امكانات، كساد بودن بازار كشاورزي و دامپروري و بيكاري رخ داده است.
هرچند نقش رنگارنگ تلويزيون و شبكههاي ماهوارهاي را در ترويج زندگي شهرنشيني و ايجاد شوق در مخاطبان براي روي آوردن به اين سبك از زندگي نميتوان در افزايش مهاجرت از روستاها به شهرها ناديده گرفت، اما نقش عواملي همچون كمبود امكانات، فقر، بيكاري و مساعد نبودن فضاي كسب و كار در روستاها را به عنوان عوامل اصلي اين پديده، نه تنها نبايد انكار كرد بلكه بايد با نگاهي موشكافانه از سوي دولتمردان مورد بررسي قرار بگيرد و براي آنها تدبير شود.
بسياري از روستايياني كه به شهرها مهاجرت ميكنند، به دليل ناتواني مالي، به حاشيه نشيني در اطراف شهرها رو ميآورند. اين در حالي است كه يكي از عوامل مؤثر در افزايش معضلات فرهنگي و بزهكاريها، رشد حاشيهنشيني و ضدفرهنگهاي حاكم بر اين نوع از سبك زندگي است. اين در حالي است كه روستاها معادن هنجارها و ارزشهاي سنتي، مدافعان فرهنگهاي اصيل و بومي و سرمايههاي انساني در عرصههاي كشاورزي و دامداري و خودكفايي در اين حوزهها به شمار ميروند.
اشتهاي مهاجرت از روستاها به شهرها و از شهرهاي كوچك به كلانشهرها به ويژه تهران از دوران دولت سازندگي چاق شد؛ در آن دوران، سياستهاي تمركز امكانات در تهران بنا نهاده شد و مورد تقويت قرار گرفت. در حقيقت، سياستهاي تكنوكراتانه آن دوران، بسياري را تحريك كرد كه سبك زندگي خود را تغيير دهند.
در سالهاي بعد از اين دولت هم، توجه لازم و كارشناسانه به نيازهاي روستاييان و امكانات مورد نياز براي روستاها مبذول نشد و اين رويكرد هم سبب شد تا مهاجرتها همچنان ادامه داشته باشد. در دولتهاي نهم و دهم هم سياست كاهش جمعيت پايتخت با برخي سياستها همچون انتقال كارمندان، انتقال دستگاهها به خارج از تهران و پرداخت وامهاي ساخت مسكن و ديگر وامهاي عمراني به روستاييان در دستور كار قرار گرفت اما چندان موفق نبود. مهمترين نشانههاي موفق نبودن اين سياستها، كاهش نيافتن جمعيت پايتخت و افزايش روند مهاجرتها به شهرهاي بزرگ است. با اين وصف، اگر چنين روندي ادامه پيدا كند به مرور بايد با ماهيت و هويتي به نام «روستا» خداحافظي كنيم! آن زمان قطعاً يكي از معضلاتي كه به بحران تبديل خواهد شد «حاشيهنشيني» است. مديران و مسئولان بايد دقت داشته باشند كه با روند كنوني، روزي ميرسد كه روستاها منقرض خواهند شد!
