قمار خاورميانه‌اي جان كري روي خون قربانيان مرمره

احمد كاظم‌زاده

جان كري وزير امور خارجه امريكا در حالي سومين سفر خود را به خاورميانه به پايان برد كه در تحقق هيچ يك از اهداف تعريف شده براي اين سفر موفقيتي به دست نياورد. دو هدف براي اين سفر تعريف و تبيين شده بود؛ يكي تقويت روند از سرگيري روابط ميان تركيه و رژيم‌صهيونيستي بود كه استارت آن اواخر اسفنده ماه گذشته در جريان سفر سه روزه باراك اوباما به فلسطين اشغالي در فرودگاه تل‌آويو زده شد و نتانياهو بعد از سه سال سماجت بالاخره به واسطه اوباما و با موبايل شخصي وي با اردوغان تماس گرفت و عذرخواهي خود را بابت كشتار امدادرسانان ترك در جريان حمله به كشتي مرمره در درياي مديترانه به اطلاع وي رساند و در عين حال آمادگي خود را براي پرداخت غرامت به خانواده‌هاي قربانيان اعلام كرد. در حالي كه بنا بود جزئيات پرداخت غرامت طي نشست ديگري با حضور كارشناسان و مقامات دو طرف بررسي شود اما اين هفته در پي سفر جان كري به آنكارا مقامات اين كشور از تعويق نشست خود با مسئولان صهيونيستي خبر دادند كه گفته مي‌شود مخالفت خانواده‌هاي قربانيان و نهادهاي مدني تركيه براي مصالحه با رژيم صهيونيستي و پافشاري آنها بر محاكمه افسران اسرائيلي دخيل در كشتار كشتي مرمره عامل اين تعويق بوده است. 

اما هدف ديگر جان كري در اين سفر ايجاد فضاي اعتماد ميان مسئولان تشكيلات خودگردان و رژيم صهيونيستي براي از سرگيري مذاكرات سازش بود كه از چند سال پيش كاملاً قطع شده است. هر چند گفته مي‌شود طرح جان كري در اين زمينه هنوز مشخص نشده است و وي تا چند هفته ديگر آن را تبيين خواهد كرد اما از برآيند تحركات واشنگتن در چند هفته اخير چنين بر مي‌آيد كه امريكا در دو سطح مي‌خواهد اين تلاش‌ها را به‌كار بگيرد و در عين حال آنها را مكمل هم قرار دهد. 

نخست عرصه منطقه‌اي است. در اين عرصه امريكا مي‌خواهد شطرنج سياسي جديد درمنطقه را در پرتو موج ناآرامي‌هاي جاري در كشورهاي عربي به گونه‌اي شكل دهد كه احساس آرامش بيشتري را براي اسرائيل به همراه داشته باشد و راز وساطت امريكا براي احياي روابط تل‌آويو با آنكارا در همين نكته نهفته است كه با قرار گرفتن اين دو در كنار هم زمينه براي جابه‌جايي قدرت در سوريه تسهيل و تسريع مي‌شود. در واقع دولت اوباما مي‌خواهد مابه ازاي اين خوش خدمتي به اسرائيل را در همراهي تل‌آويو براي از سرگيري مذاكرات سازش و حل بحران فلسطين دريافت كند اما به رغم تلاش‌هاي صورت گرفته جان كري حتي به اذعان خود منابع غربي با دست خالي سرزمين‌هاي اشغالي را ترك كرد.
چنانكه به نوشته روزنامه امريكايي لس آنجلس تايمز «جان كري وزير خارجه امريكا روز سه شنبه در حالي اسرائيل را ترك كرد كه ‌نشانه چنداني از پيشرفت در تلاش جديد دولت اوباما براي از سرگيري گفت‌وگوهاي صلح مشاهده نشد و وي قول داد به تلاش ادامه دهد». اين روزنامه در ادامه تصريح كرد: «رفتار جان كري حاكي از آن است كه نبايد انتظار داشت در آينده‌اي نزديك پيشرفت خاصي حاصل شود زيرا در واقع آنچه وزير امور خارجه امريكا در حال اجراي آن است سياست گام‌هاي كوچك است». 

البته رفتار و عملكرد رژيم‌صهيونيستي نيز چه در جريان اين سفر و چه پس از آن نشان داد كه همچنان مهم‌ترين چالش دولت اوباما براي پيشبرد دور جديد تحركات خود براي احياي مذاكرات سازش از جانب اين رژيم خواهد بود. چنانكه چند ساعت بعد از اينكه جان كري وزير امور خارجه امريكا سرزمين‌هاي اشغالگر را ترك كرد نيروهاي اشغالگر شماري از فلسطيني‌ها را در كرانه باختري رود اردن بازداشت كردند و پيش از اين نيز مسئولان صهيونيستي از تصميم خود براي از‌سرگيري ساخت و سازهاي غيرقانوني در بيت‌المقدس پرده برداشته بودند. اين اقدامات به روشني نشان مي‌دهد آنچه در رسانه‌ها و ميز مذاكره گفته مي‌شود با آنچه شهروندان فلسطيني عملاً شاهد آن هستند، كاملاً تفاوت دارد.