هرچند شهيد محلاتي را بيشتر با عنوان نماينده امام(ره) در سپاه پاسداران، آن هم در مقطع حساس هشت ساله جنگ تحميلي ميشناسيم اما مجاهدت اين شهيد بزرگوار به سالهاي قبل از انقلاب و همراهي با نهضت اسلام امام خميني(ره) بازميگردد. شهيدي كه معمار كبير انقلاب اسلامي او را عزيز خواند و در پيام خود به مناسبت شهادت محلاتي گفت: «حجتالاسلام حاجشيخ فضلالله محلاتي شهيد عزيز را كه من و شما او را ميشناسيم، عمر خود را در راه انقلاب صرف كرد و بايد گفت يكي از چهرههاي درخشان انقلاب بود و در اين راه كه راه خداوند است تحمل سختيها نمود و رنجها كشيد و با قامت استوار ايستادگي كرد.»
اين صداي انقلاب اسلامي استفضلالله متولد ۱۸ تيرماه ۱۳۰۹ در شهر مذهبي محلات بود. او در ميان خانوادهاي اهل علم پس از گذراندن تحصيلات مقدماتي و ورود به حوزه علميه قم، در محضر بزرگاني چون آيتالله بروجردي، امام خميني(ره) و آيتالله طباطبايي كسب فيض كرد و حتي پيش از آغاز علني نهضت امام خميني(ره) وارد مبارزه با رژيم طاغوت شد. چنانچه در جريان آوردن جنازه رضاخان به قم، او به همراه گروه فدائيان اسلام، عليه اين عمل ننگين تظاهرات كرد.
فعاليتهاي شهيد محلاتي تا سال ۱۳۴۲ ادامه داشت و در اين بين بارها به زندان افتاد. پس از تبعيد امام(ره) نيز مبارزات شهيد محلاتي متوقف نشد و يكي از اركان فعاليتهاي مردمي بود. در اين بين بارها به زندان افتاد و در زير شكنجههاي وحشيانه ساواك قرار گرفت. در بحبوحه انقلاب، فعاليتها و جنب و جوش شهيد محلاتي نيز بيشتر شد تا اينكه با ورود امام و پيروزي شكوهمند انقلاب در ۲۲ بهمن، او پيشاپيش ساير انقلابيون آخرين مراكز قدرت رژيم مضمحل طاغوت را تسخير كرد. محلاتي كسي بود كه براي اولينبار صداي انقلاب را در سراسر عالم طنينانداز كرد و پيروزمند از راديو سراسري ايران اعلام كرد: «اين صداي انقلاب اسلامي ايران است.»
پيرو امام خميني(ره)شهيد محلاتي از پيروان مخلص امام خميني(ره) بود. او به امام عشق ميورزيد و اطاعت از دستورات ايشان را بر خود لازم ميدانست. مقام معظم رهبري در رابطه با عشق محلاتي به امام خميني(ره) ميفرمايند: به قدري ايشان به امام علاقه داشت و اعتقاد به نظرات امام داشت كه هر موقع امام يك چيزي را ميفرمود، مثل يك امر تعبدي برايش لازمالاجرا بود. متقابلاً امام هم به ايشان علاقه داشتند.
شهيد محلاتي همواره در جستوجوي دانش بود و در طول عمر پربركت خود از هيچ كوششي در اين مسير كوتاهي نكرد. او هرجا از وجود دانشمند و عالمي نشاني مييافت به خدمتش ميشتافت و از علم و معرفت وي بهره ميگرفت. چنانچه اشاره شد او در حوزه علميه قم از محضر بزرگاني چون آيتالله بروجردي و طباطبايي بهره برد اما بيشتر تحصيلات خارج خود را در نزد مولا و مقتداي خويش حضرت امام خميني(ره) تلمذ كرد. شايد نفس گرم امام به عنوان يك استاد بود كه باعث شد محلاتي تا پايان عمر پيروي از پير جماران را ترك نكند و عاقبت نيز با عشق به معمار كبير انقلاب شربت شهادت را بنوشد.
نماينده امام در سپاهاو پس از پيروزي انقلاب اسلامي، فعاليتش را به عنوان معاون كميته مركزي انقلاب اسلامي شروع كرد و سپس به عنوان نماينده امام خميني(ره) در صندوق تعاون صنفي، در جهت بهبود وضع اصناف تلاش كرد. محلاتي همچنين در راهاندازي و شكلگيري جامعه روحانيت مبارز در تهران نقش اساسي و حساسي داشت و به عنوان نخستين دبير اين جامعه انتخاب شد. شهيد محلاتي در سال ۱۳۵۸ از طرف حضرت امام خميني(ره) مأموريت يافت تا مراسم حج را برگزار كند. در انتخابات اولين دوره مجلس شوراي اسلامي نيز از سوي مردم محلات و دليجان انتخاب و راهي مجلس شد. اوايل حضور در مجلس، طي حكمي از سوي حضرت امام خميني(ره) به عنوان نماينده حضرت رهبري در سپاه پاسداران انقلاب اسلامي منصوب شد. با توجه به اينكه وي در مجلس شوراي اسلامي عضو كميسيون دفاع بود، در آن ايام توانست در جهت تدوين و تصويب قوانين مربوط به تشكيلات دفاعي كشور (ارتش و سپاه) گامهاي بلندي را بردارد. شهيد محلاتي در سنگر سپاه علاوه بر ارشاد و راهنمايي، مسئوليت هماهنگسازي سپاه و ديگر نيروهاي مسلح را برعهده داشت. وي كار خود را با يك اتاق در ستاد مركزي سپاه آغاز و در طول مدت حضور پربركتش در سپاه توفيق آن را يافت تا به عنوان نماينده حضرت امام(ره) تشكيلات نمايندگي ولي فقيه را با تأسيس بيش از ۷۰ دفتر تقويت نمايد.
سادهزيستي و فروتنيسادهزيستي يكي از خصوصيات بارز شهيد محلاتي بود كه همواره از سوي همرزمانش نقل ميشود. او در عين اينكه در اوج عظمت و منزلت بود و هدايت و نظارت مستقيم بر سپاه را برعهده داشت، همچنان خود را يك طلبه ساده ميدانست و در برخورد با رزمندگان با نهايت خضوع رفتار ميكرد. سادهزيستي او چنان بود كه يكي از دوستانش در اين خصوص ميگويد: ساده زندگي ميكرد و در وضع زندگي او تغييري نديديم. قبل از انقلاب يك خانه از خودش داشت كه تنها بعد از شهادتش تعمير شد. منزلش تا آخر همان بود. سرمايه يا اندوختهاي در جايي نداشت. تواضع و فروتني نيز از ديگر خصوصيات شهيد محلاتي بود. داستان تواضع و خوشرفتاري او نه تنها در خانه يا محيط كار كه در برخورد با ساير اشخاص و موقعيتها نيز نمود مييافت. همسر شهيد محلاتي در خصوص تواضع و خوشرفتاري او ميگويد: گاهي اوقات ميگفتم فلان شخص منافق است. او ميگفت: پس ما بايد احترام بيشتري به او بگذاريم تا جذب اسلام شود. روح بندگي از ديگر ويژگيهاي شهيد محلاتي بود. عبادات و شبزندهداري و در يك كلام روح بندگي در او چنان نمود مييافت كه قابل كتمان نيست. اين ويژگي در شهيد محلاتي در حد بالايي پرورش يافته بود. يكي از دوستان نزديك او در اينباره ميگويد: در سفرهايي كه با هم ميرفتيم، حالات عجيبي در ايشان ميديدم. ايشان گاهي در نماز شب چنان گريه ميكرد كه نميشد جلويش را بگيري. وقتي در قم بوديم شهيد محلاتي از طلبههايي بود كه نماز جماعتش ترك نميشد.
نحوه شهادتدر اول اسفندماه ۱۳۶۴ حجتالاسلام شيخ فضلالله محلاتي نماينده امام خميني(ره) در سپاه، به همراه هشت نفر از نمايندگان مجلس كه با هواپيما و براي ديدار از جبههها عازم اهواز بودند، مورد حمله ناجوانمردانه دو جنگنده بعثي قرار گرفتند و به شهادت رسيدند. همه سرنشينان اين هواپيما كه حدود ۵۰ نفر بودند در اين حمله به شهادت رسيدند اما در ميان اين تعداد، نام محلاتي به عنوان مجاهدي عارف كه عمري را در جهت اعتلاي اسلام نابمحمدي تلاش كرده بود، از درخشندگي خاصي برخوردار بود. مجاهدي كه امام خميني(ره) در بخشي از پيام خود به مناسبت شهادت او گفت: سلام بر آنان كه تا كشف حقيقت تفقه به پيش تاختند و براي قوم و ملت خود منذران صادقي شدند كه بندبند حديث صداقتشان را قطرات خون و قطعات پاره پاره پيكرشان گواهي كرده است و حقاً از روحانيت راستين اسلام و تشيع جز اين انتظاري نميرود كه در دعوت به حق و راه خونين مبارزه مردم خود، نخستين قربانيها را بدهد و مهر ختام دفترش شهادت باشد. آنان كه حلقه ذكر عارفان و دعاي سحر مناجاتيان حوزهها و روحانيت را درك كردهاند در خلسه حضورشان آرزويي جز شهادت نديدهاند و آنان از عطاياي حضرت حق در مهماني خلوص و تقرب جز عطيه شهادت نخواستهاند...
