وجود عناصر سنگین بیش از حد مجاز در خاک، میوه جات و درختان مثمر ۲۰ سال است كه با جان مردم زنجان بازي مي كند. ۱۰ سال طول كشيد تا مدیران شرکت سرب و روی زنجان بپذيرند این کارخانه آلاینده است و سلامت شهروندان اين شهر را به خطر می اندازد و پس از سال ها كشمكش حالا از بحث انتقال کارخانه سرب و روی زمزه هاي خفيفي به گوش مي رسد ولي مديران مثل هميشه سنگ نبود اعتبار و كمبود بودجه و گراني تكنولوژي هاي لازم را برسر راه اين انتقال انداخته اند.
هر چند در آن زمان کسی از مديران زير بار صدماتي كه اين مجموعه به سلامت شهروندان زنجان ، با نشت آلودگي از طريق ورود پساب ها به زنجان رود و بادرفت دوده هاي حاوي فلزات سمي چون سرب و روي كه از دودكش هاي اين كارخانه خارج ميشد و به سمت شهر مي وزيد نبود ، امروز قطر پرونده تخلفات زيست محيطي اين مجموعه مدیران حال حاضر کارخانه سرب و روی مجبور به اقرار به اين موضوع كرده است كه« کارخانه سرب و روی زنجان در گذشته آلودگی داشته» و با استناد به اين مطلب كه « هیچ گزارش رسمی مبنی بر آلودگی آبهای زیرزمینی و هوا ناشي از فعاليت كارخانه سرب زنجان وجود ندارد » موكدا معتقدند اين كارخانه در حال حاضر این آلودگی ها را کنترل كرده و ديگر ضرر براي مردم ندارد، اما ديده ها و شنيده ها حاكي از موضوع ديگري است.
* همه دروغ مي گويند
مدیرعاملی جديد کارخانه سرب و روی ایران ظاهرا از مشکلات و معضلاتی که كارخانه مذكور مستقیم و غیرمستقیم بر سلامت و زیست محیط شهر زنجان داشته و دارد، بی خبر است و اظهار نظر مدیران بهداشتی و محیط زیست را قبول ندارد و تاکید می کند تنها آزمایشهایی که در آزمایشگاههای تهران و خارج از استان باشد مورد قبول است.
محمود معمارنژاد تاثيرات مخرب اين كارخانه بر محيط زيست و بالطبع سلامت مردم را بي پايه و اسس مي داند و همه موضوعات مطرح شده تا امروز را تلاش مطبوعات براي تشويش اذهان عمومي مي داند و به هيچ وجه اتهامات وارده به مديريت اين مجموعه را قبول ندارد و معتقد است :« هیچ گزارش رسمی مبنی بر آلودگی آبهای زیر زمینی و هوا به سرب در زنجان وجود ندارد ».
معمارنژاد با اشاره به اینکه آلودگی به سرب و روي ۶۰ تن سیب كه در باغات اطراف این مجموعه عمل آمده اند هنوز محرز نشده است، می گوید: این میزان سیب هنوز در رنج آلودگی است و به طور یقین میزان آلودگی این محصولات مشخص نیست و منبع رسمی آلودگی این سیب ها را تایید نکرده و اين درحالي است كه سیب ها نيز در سرخانه اند و هنوز وارد بازار نشده اند پس خطري براي كسي ندارند.
معمارنژاد با رد دودهه آلايندگي پياپي کارخانه سرب و روی ایران را منکر مي شود و معتقد است آلودگی این کارخانه در حال حاضر در حد استاندراد است .
اين اظهارات در حالي از سوي مدير اين مجموعه انجام گرفته است كه محمد رئوفی نژاد، استاندار زنجان بارها بر انتقال این کارخانه در کمترین زمان ممکن تاکید کرده است .
* منتظر بهبود شرايط اقتصادي باشيد
مدیرعاملی جديد کارخانه سرب و روی ایران با تاكيد بر اينكه تجهیزات فعلی اين كارخانه فرسوده اند و نمی تواند منتقل شود و تنها در صورتی این کارخانه تعطیل می شود که منتظر بهتر شدن اوضاع اقتصادی کشور شویم تا آن موقع بتوانیم تجهیزات برای احداث کارخانه جدید در منطقه چپ چپ خریداری کنیم، مي گويد: خریداری تکنولوژی نیازمند سرمایهای در حدود ۷۵۰ تا ۸۰۰ میلیارد تومان است و پس از تامين اين اعتبار مشکل اساسی ديگر در این زمینه، بحث تأمین خوراک این تکنولوژی است که اگر خوراک آن تأمین نشود،قطعا ما این کار را انجام نخواهيم داد زيرا خوراك تکنولوژی مذکور همان پسماندهاي روي واحدهاي ديگر است و در این راستا محیط زیست باید تمام واحدهاي توليد استان را براي جمعآوری پسماندهايشان به عنوان خوراک آینده این تکنولوژی الزام کند زيرا به پسماندهای همه تولیدکنندگان روی در سطح استان نیازمندیم، چرا که پسماندهای کارخانه قديمي برای تأمین خوراک تکنولوژی جدید، کافی نیست.
معمار نژاد با اشاره به بحث جابجايي این مجموعه به اطراف روستاي «چپ چپ»ادامه مي دهد : زمیني كه در حال حاضر برای مباحث انتقال کارخانه به ما تحویل داده شد ۱۰۰ هکتار است و اين درحالي است كه زمین فعلی کارخانه بالغ بر ۵۷۰ هکتار است و هنوز معلوم نيست چگونه بايد كارخانه فعلي را در يك زمين به مساحت يك ششم زمين فعلي جانمايي كنيم .
معمار نژاد با تأکید بر اینکه در حال حاضر بحث دپوی پسماندها که از الزامات محیطزیست است، مشکل اصلی این کارخانه بهشمار میرود، افزود: دپوی پسماندها اولین مشکلی است که ما در صدد حل آن هستیم و مرحله اول برنامه ما در خصوص پسماندها این است که آنها را به زمین ۱۰۰ هکتاری انتقال دهیم، به همین خاطر ۱۰ هکتار از این زمین برای این منظور شناسایی شده است که بعد از تأیید محیطزیست نسبت به این کار اقدام خواهد شد.
* تاييد آلودگی خاک و آب اطراف کارخانه
درحالي كه مدیرعاملی جديد کارخانه سرب و روی ایران هر گونه آلودگي ناشي از يان كارخانه را رد مي كند و پذيرش اين مطلب را منوط به تاييد آزمايشهاي فني خارج از استان مي داند، مدیرکل محیط زیست استان زنجان می گوید: «آلودگی خاک مناطق اطراف کارخانه سرب و روی به اثبات رسیده و آزمایشهایی براساس تقسیمبندی آلودگی خاک صورت گرفته است و مطالعاتی راجع به گیاهان این منطقه انجام شده و نمونهبرداری شده و آلودگی پوشش گیاهی منطقه به اثبات رسیده است».
امیر مهدویانی می افزاید: گزارشهاي موجود ناشي از آزمايشاتي است كه از سال ۶۰ تا ۹۰ ادامه داشته و با توجه به اقداماتی که در زمینه کنترل آلایندگیهای کارخانه در دوسال اخیر انجام شده است، لزوم تجدید نمونهبرداریها احساس میشود.
وی با اشاره به اینکه میوه باغهای منطقه اطراف کارخانه باید ریزش شود، تأکید کرد: میوههای این باغها غیرقابل استفاده است و زيرا ميوه ها به خودي خود جاذب مواد رادیو اکتیویته هستند.
مهدوياني با تاييد انجام برخي اقدامات پيشگيرانه از سوي كارخانه براي جلوگيري از ورود آلودگي به منابع آب و خاك ، مي افزايد : پسماندهای خطرناک انباشته شده در جاده قدیم «زنجان- بیجار» هنوز خطر بزرگي براي محيط زيست محسوب مي شوند و هنگام بارش باران شسته شده و به آبهای زیرزمینی نفوذ میکنند و این امر میتواند تهدیدی برای سلامت مردم استان حداقل در سالها و نسلهای بعدی باشد؛ با این حال تاکنون دستگاههای مسئول در این زمینه واکنشی در این رابطه نشان نداده اند.
مسئول آزمایشگاه اداره کل حفاظت از محیط زیست با اشاره به اینکه آماده سازی زیرساخت ها در منطقه «چپ چپ» برای جابجایی پسماندهای کارخانه در حدود یک ماه طول خواهد کشید، یادآوري مي كند: مشکل اصلی که در حال حاضر در رابطه با صنعت سرب و روی وجود دارد این است که طول عمر تاسیسات کارخانه مذكور به پایان رسیده و اکثرا اين دستگاه ها فرسوده شده اند، به طوری که این تجهیزات دیگر جوابگوی ادامه کار نیست و اگر این کارخانه بخواهد در همین محل فعلی به ادامه کار بپردازد ، باید به تغییر و اصلاح زیرساختارش بپردازد و یا اینکه موضوع انتقالش با سرعت و جدیت بیشتری پیگیری شود.
مهدوياني ادامه مي دهد: ما در شهری زندگی می کنیم که در فاصله حدود ۵ کیلومتری آن شهرک تخصصی روی با حدود ۴۶ واحد صنعتی از يك سو مشغول به كار است و از ديگر سو در فاصله ۶ تا ۷ کیلومتری مجتمع ذوب «ناجی» با حدود ۴۶ واحد ذوب مس فعال است همچنين در فاصله ۳ کیلومتری جنوب شهر یک شهرک صنعتی با حدود ۲۷۳ واحد فعال قرار دارد و شهرک صنعتی شماره دو نیز در جنوب غرب زنجان مشغول به فعاليت است که همگی باعث می شوند ما روز به روز با مشکلات عدیده ای مواجه باشیم و نمی توان انتظار داشت که محیط زیست به تنهایی بتواند تمام مشکلات مربوط به آلایندگی این صنایع را برطرف کند.
* کارخانه سلامتی مردم را تهدید می کند
نماینده مردم زنجان و طارم در مجلس شوراي اسلامي وجود کارخانه سرب روی در نزدیکی شهر زنجان را بسیار را بسیار مضر مي داند و معتقد است«این کارخانه سلامتی مردم را تهدید می کند و باید هرچه سریع تر منتقل شود.»
محسن علیمردانی انتقال سرب و روی را دغدغه مردم و مسئولین استانی دانسته و مي گويد: با انتقال این کارخانه به نزدیکی روستای «چپ چپ» سلامتی شهروندان زنجانی كمتردر معرض خطر قرار خواهد گرفت.
وی با بيان اينكه متاسفانه مسئولان استانی برای انتقال این کارخانه قول می دهند ولی از عملیاتی کردن خبری نیست و سرعت بسیار کم است،ادامه می دهد: دغدغه نمایندگان مجلس شورای اسلامی سلامتی مردم است و در همه شرایط سلامتی مردم بر مسائل اقتصادي ارجهيت دارد،زيرا به خطر افتادن سلامتی مردم قابل جبران نیست اما ضرر مادی و اقتصادی قابل جبران است ولی با سلامتی مردم نمی توان شوخی کرد.
* يك بمب آلاينده
اداره کل محیط زیست استان زنجان از همان ابتدا به رغم مخالفت با استقرار کارخانه در محل حاضر در راستای تامین سلامت و بهداشت عمومی همواره نحوه فعالیت کارخانه را تحت پایش و کنترل مستمر خود قرار داد و با ابلاغ ضوابط محیط زیست در ادوار مختلف با صدور اخطاریه، مدیران شرکت را به نصب تجهیزات کنترل کننده آلودگی (فیلتر) بر روی خروجی دودکش ها و انسداد خروجی کانال منتهی به رودخانه زنجانرود تا حدود زیادی از تسری آلودگی به سایر نقاط جلوگیری کرد ولی در برخی موارد فعالیت شرکت در ایام بارندگی از طریق سر ریز شدن فاضلاب و عدم مدیریت بهینه در نگهداری فیلترهای منصوبه و دفع غیراصولی پسماندها با ایجاد آلودگی در منطقه مواجه بوده است و با این وجود نمونه برداری های به عمل آمده از تعداد سه حلقه چاه مونیتورینگ موجود در کارخانه حاکی از عدم تسری آلودگی به آبهای تحت الارضی است.
هرچند مدیران استانی و نمایندگان مجلس به نوبه خود حرف های امیدوارکننده اي در خصوص انتقال کارخانه سرب و روی به مکان دیگر می زنند، اما ظاهرا ارداه اي قوي تر از اراده مسئولان مانع انتقال اين كارخانه مي شود. به نظر مي رسد وجود عناصر سنگین در برگ درختان گلابی، گیلاس و سیبي كه در مزارع اطراف اين كارخانه روئيده اند و طبق نتایج نمونه برداری های به عمل آمده به تایید رسيده براي اثبات سطح بالاي آلايندگي اين مجموعه توليدي كافي باشد و میزان آلودگی سرب و روی و کادمیوم موجود در گياهان مثمر و غير مثمر اين منطقه به حدي است كه نمي توان آن را رد كرد اما مدير عامل كارخانه سرب و روي اين واقعيت ها را نمي پذيرد و همچنان بر پاك بودن اين كارخانه تاكيد دارد
