وقتي در سالروز واقعه ۱۱ سپتامبر امريكا از توليد و پخش فيلم موهن عليه ساحت مقدس پيامبر گرامي اسلام(ص) در كاليفرنياي امريكا پردهبرداري شد، ابتدا تصور ميشد كه طراحان و مديريتكنندگان اين فتنه و در رأس آنها صهيونيستها اهداف محدودي چون چالشسازي براي دولت اوباما يا ايجاد جنگ فرقهاي در مصر از طريق كشيدن پاي يك قبطي مصري ساكن امريكا در تهيه اين فيلم را دنبال ميكنند اما انتشار همزمان خاطرات سلمان رشدي نويسنده آيات شيطاني در همان روز يا انتشار كاريكاتورهاي موهن عليه پيامبر صلح و رحمت در نشريه فرانسوي شارلي ابدو در كمتر از يك هفته از انتشار اين فيلم موهن از گستره هجمه و حملاتي پرده برميدارد كه در دستور كار فتنهگران قرار دارد. اما نكته دردآور در اين زمينه اين است كه هر بار چنين اهانتهايي صورت ميگيرد به جاي اينكه كشورهايي كه اين اهانتها در آنجا صورت ميگيرد به اقدامات جبراني دست بزنند يا حداقل از مسلمانان عذرخواهي كنند، ضمن اينكه اين اهانتها در پوشش آزادي بيان توجيه ميشود به طور مستقيم و غيرمستقيم از ادامه اين اهانتها حمايت ميشود.
عذرهاي بدتر از گناه از زماني كه اعتراضات به فيلم موهن به ساحت مقدس پيامبر گرامي اسلام(ص) گستره روزافزوني به خود گرفت چند نوع واكنش از سوي مقامات و محافل سياسي و رسانهاي غرب اتخاذ شد. در سطح رسانهاي عموماً بر اين خط خبري تأكيد ميشد كه اين فيلم از نوع دست چندم است و بازيگران آن نيز فريب خوردهاند. حال آنكه پايين بودن سطح فيلم به هيچ وجه نميتواند نشانهاي از كم بودن سطح و ميزان اهانت باشد. در يك واكنش ديگر كه در لايههاي اجتماعي و سياسي يا از سوي برخي از شخصيتهاي بينالمللي همچون بان كي مون ابراز شد بر سوءاستفاده از حق آزادي بيان تأكيد شد كه واكنشي نسبتاً واقعبينانه ارزيابي ميشود. اما واكنشي كه متأسفانه از عموميت بيشتري برخوردار بود عذرهاي بدتر از گناهي است كه در امريكا و اروپا براي توجيه اهانتها بيان شد و از آن به حق آزادي بيان تعبير شد. مسلمانان اظهارات خانم كلينتون وزير امور خارجه امريكا را فراموش نكردهاند كه با ظاهر شدن در برابر دوربينهاي تلويزيوني توليد و پخش فيلم موهن را در چارچوب آزادي بيان توجيه كرد.
همچنين وزير كشور فرانسه با وجود اينكه پيش از انتشار كاريكاتورهاي موهن در نشريه فرانسوي شارلي ابدو بر نابجا بودن انتشار اين كاريكاتورها تأكيد و بر عواقب آن هشدار داده بود اما بعد از آنكه با بياعتنايي اين نشريه به اين هشدارها مواجه شد به جاي اينكه خواستار توقيف نشريه شود باز از آن در چارچوب حق آزادي بيان حمايت كرد. اين در حالي بود كه انتشار كاريكاتورهاي موهن امنيت ملي فرانسه را به خطر انداخته بود و اين كشور دستور تعليق فعاليت سفارتخانههاي خود را در ۲۰ كشور در روز جمعه گذشته صادر كرده بود. اتخاذ چنين مواضع جانبدارانهاي ازسوي مقامات غربي موجب شده است كه اولاً عاملان اهانتها به ادامه آن جريتر شوند يا عذر بدتر از گناه براي آن بياورند. چنانكه كارولين فوره مقالهنويس فرانسوي كه اكنون مدتي است براي نشريه شارلي ابدو نيز كار ميكند در توجيه اقدام موهن اخير اين نشريه گفت: «شارلي ابدو، يك نشريه طنز است كه مبارزه با تعصب مذهبي، تاريكانديشي، بنيادگرايي نژادپرستي و حتي ديگر موضوعات را در سرلوحه اهداف خود قرار داده است. اتفاقاً چون پخش فيلم ضداسلامي در امريكا اين همه تظاهرات و واكنش را در جهان اسلام بر پا كرد نشريه شارلي ابدو مجبور شد كاريكاتورهاي پيامبر اسلام(ص) را چاپ كند.»
ضوابط آزادي بيان و مبناي حقوقي آن آزادي بيان در صورتي است، كه صاحبان انديشه يا تفكر يا پيروان اديان الهي يا شهروندان، بدون مزاحمت و احساس خطر بتوانند اشاعه نظر نمايند. آزادي عقيده به معناي آن است كه هر شخص، بتواند هر تفكرِ سياسي، اجتماعي و مذهبي را كه درست ميداند، آزادانه برگزيند بيآنكه در گزينش آن تحت فشار باشد. آزادي بيان نيز تبلور آزادي عقيده است و به معناي ابراز آزادانه انديشه و اعتقادات ميباشد. اين يكي از حقوقي است كه در همه اعلاميههاي حقوق بشري به صراحت بر آن تأكيد شده و در قوانين بسياري از كشورها مورد حمايت قرار گرفته است. در ماده ۱۹ اعلاميه جهاني حقوق بشر نيز آمده است: «هر كس حق آزادي عقيده و بيان دارد و اين حق شامل آن است كه از داشتن عقايد خود بيم و اضطرابي نداشته باشد و در كسب اطلاعات و افكار و اخذ و انتشار آن به تمام وسايل ممكن و بدون ملاحظات فردي آزاد باشد.»
ماده ۱۹ ميثاق بينالمللي حقوق مدني و سياسي نيز در اين زمينه تصريح ميكند:
۱- هيچكس را نميتوان به مناسبت عقايدش مورد مزاحمت قرار داد.
۲- هر كس حق آزادي بيان دارد و اين حق شامل آزادي تفحص و تحصيل و اشاعه اطلاعات و افكار از هر قبيل بدون توجه به مرزها، خواه شفاهي و خواه به صورت نوشته يا چاپ يا به صورت هنري يا هر وسيله ديگري به انتخاب خود ميباشد...
اما بند ۳ ماده ۱۹ ميثاق بينالمللي حقوق مدني و سياسي مقرر ميدارد: «اين اعمال (آزادي بيان)، مستلزم حقوق و مسئوليتهاي خاصي است...:
الف. احترام به حيثيت و حقوق ديگران
ب. حفظ امنيت، نظم يا سلامت و اخلاق عمومي.
همچنين ماده ۱۳ كنوانسيون امريكايي حقوق بشر (مصوب نوامبر ۱۹۶۹) با عنوان، آزادي انديشه و بيان، آن را مطلق نميداند و در صورت تعرض به نظم و اخلاق عمومي و حيثيت افراد، آن را محدود ميكند.
نتيجهگيري از آنچه گفته شد مشخص ميشود كه اهانت به مقدسات اسلامي و در رأس آن به ساحت مقدس پيامبر گرامي اسلام با هيچ معياري قابل توجيه نيست و همچنانكه گفته شد قوانين بينالمللي نيز در عين پذيرش آزادي بيان به عنوان يك حق اساسي براي انسان، حدودي را براي آن در نظر گرفتهاند. پس نميتوان به بهانه وجود آزادي بيان، فيلمي سراسر اهانت به مقدسات يك دين بزرگ الهي ساخت و بهترين تعبير براي چنين اقدام زنندهاي «آزادي اهانت» است.
