اين روزها شهر نيويورك امريكا آماده ميشود تا شصت و هفتمين اجلاس مجمع عمومي سازمان ملل را برگزار كند، اما خبرها حاكي از آن است كه اين دور با اجلاسهاي قبلي متفاوت خواهد بود. از يك سو خبر ميرسد كه كاخ سفيد درخواست بنيامين نتانياهو، نخست وزير اسرائيل، براي ديدار با باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا، را رد كرده و از سوي ديگر، محمد كامل عمرو، وزير امور خارجه مصر، اعلام ميكند كه رئيسجمهور مصر، محمد مرسي، در سفرش به نيويورك برنامهاي براي ديدار با اوباما ندارد.
در ابتدا بايد به اين موضوع توجه كرد كه اجلاس مجمع عمومي سازمان ملل به طور معمول زمان ديدار بين مقامهاي ارشد كشورها است و هيئتهاي مختلف از كشورهاي دنيا خود را آماده اين ديدارها ميكنند اما لغو ديدار بين مقامهاي ارشد امريكا، مصر و اسرائيل خلاف اين رويه و از اين رو، غيرمنتظره و حتي عجيب به نظر ميرسد.
حداقل چيزي كه در مورد اين لغو ديدارها ميتوان گفت آن است كه تحولي قابل توجه در دههها روابط نزديك بين آنها پيش آمده و كار به آنجا رسيده است كه نخست وزير اسرائيل نميتواند با نزديكترين متحد نظامي- سياسي خود ديدار كند يا اينكه چهره تازه مصر در عالم سياست برخلاف دو رئيسجمهور قبلي تمايلي به ديدار رئيسجمهور امريكا ندارد.
لغو اين ديدارها آن قدر غيرمتعارف است كه مسئولان سياسي اين كشورها سعي بكنند به نحوي عواقب موضوع را تخفيف بدهند. كاخ سفيد يك روز بعد از انتشار خبر لغو ديدار اين بيانيه يك پاراگرافي را منتشر كرد؛ برخلاف گزارشهاي منتشر شده در مطبوعات، نه درخواستي براي ديدار نتانياهو با اوباما مطرح شده است و نه درخواستي براي اين ديدار رد شده است. از سوي ديگر، كامل عمرو فشردگي برنامههاي اوباما و مرسي را دليل لغو ديدار بين آنها دانست.
هم بيانيه كاخ سفيد و هم اين سخن عمرو بيشتر يك بهانه تراشي سياسي براي لغو ديدارها است تا بيان حقيقي از علت قضيه. در واقع، كاخ سفيد در بيانيه خود صراحتي در مورد انجام يا لغو ديدار نداشت و تنها سعي در سرپوش نهادن در وضعيت به وجود آمده داشت و عمرو هم توضيح نداد چرا مرسي براي ديدار با رئيسجمهور فرانسه يا نخست وزير بريتانيا وقت دارد و وقتش تنها براي ديدار با اوباما پر است! بنابر اين لغو ديدارها را بايد در خارج از اين بهانه تراشيهاي سياسي جست.
مسئله در مورد قضيه اول و امتناع اوباما از ديدار با نتانياهو تا اندازه زيادي مشخص است. اختلاف بين اوباما و نتانياهو از مدتها پيش و بر سر شهركسازي در سرزمينهاي اشغالي از مدتها پيش شروع شده بود كه با تهديدهاي نتانياهو و هم فكرانش براي حمله به ايران شدت گرفته است.
اختلاف بين اين دو به آن درجه رسيده است كه نتانياهو را مجبور كرده تا از لابيهاي ذي نفوذ خود در امريكا استفاده كند و به همين دليل نتانياهو وزير دفاع خود را راهي امريكا كرده تا ايهود باراك به صورت محرمانه با رام امانوئل ديدار كند. امانوئل يك يهودي امريكايي است و والدين وي تابعيت اسرائيلي دارند. او روابط نزديكي با اوباما دارد و در زمان انتخابات رياست جمهوري ۲۰۰۸ امريكا تلاش زيادي را براي پيروزي اوباما كرده بود. نتانياهو سعي ميكند از طريق افرادي نظير امانوئل بتواند اختلاف خود با اوباما را كاهش دهد و به قولي جبران مافات كرده باشد.
موضوع مهم در قضيه دوم است كه مرسي در زير پوشش بهانه تراشي هايي از قبيل كمبود وقت از ديدار با اوباما سر باز ميزند. اولين دليلي كه براي اين كار او ميتوان گفت در اتفاقات اين روزهاي جهان اسلام است كه به واسط فيلم ضد اسلامي موجب خروش مسلمانان عليه امريكا شده است. بايد توجه داشت كه مرسي قبل از رياست جمهوري مصر رئيس حزب عدالت و آزادي و يكي از مهمترين رهبران اخوانالمسلمين مصر است و از اين رو نميتواند در جريان اين اجلاس با رهبر كشوري ديدار كند كه هم از آن فيلم و هم از سازندگان آن حمايت جدي كرده است. اين هر چند كه قضيه را تا حدي توجيه ميكند اما نميتوان دليل اصلي ماجرا باشد.
در واقع، مرسي با عدم ديدار با اوباما قصد برداشتن گامي براي احياء جايگاه سياسي رياست جمهوري مصر دارد و هر چند كه اين گام چندان عميق نيست اما حداقل نشان ميدهد كه رئيسجمهور مصر ميتواند بر خلاف گذشته با رئيسجمهور امريكا ديدار نكند و مثل سابق برده وار به ديدار او نرود. اين يكي از گامهاي مرسي است كه هماهنگ با ديگر گامهاي ديگر برمي دارد تا آن كه بتواند مصر را در معادلات منطقهاي و جهان عرب از گوشه نشيني و انزواي بيش از سه دهه گذشته خارج كند و نقش خاص رهبري در سالهاي دور را دوباره احياء كند.
در هر حال، لغو ديدارها در اين اجلاس گوياي تحولي جدي در حوزه خاورميانه است كه با معادلات گذشته همخوان نيست و حاكي از تحولي جدي و اساسي در اين منطقه است.
