زينب صناعي: بحران كاهش جمعيت موضوعي است كه چند وقتي است از سوي كارشناسان و مسئولان مطرح شده اما هنوز فرهنگسازي اين مسئله از سوي نهادهاي آموزشي و فرهنگي همچون آموزش و پرورش، صدا و سيما و رسانهها به طور جدي آغاز نشده است. در حال حاضر سياستهاي تشويقي مورد نظر درباره افزايش جمعيت كامل نيست، به طوري كه قشر فرهيخته كشور نيز از بچهدارشدن ممانعت ميكنند؛ در همين رابطه با برخي از صاحبنظران گفتوگويي داشتيم كه از نظرتان ميگذرد.
آموزش چندفرزندي در كتب درسي گنجانده شود
دكتر كامبيز كامكاري، روانشناس: بحث تكفرزندي مسئله بسيار مهمي است كه كشورهاي اروپايي نيز به شكل بسيار هدفمند و شاخص به آن ميپردازند. اين موضوع رابطهاي مستقيم با رشد جمعيت دارد به طوري كه كشورهايي مانند آلمان و اتريش كه مردمان اصلي آن اتريشي يا آلماني هستند معمولاً بچهدار نميشوند بنابراين نرخ جمعيت در چنين جوامعي منفي است.
در كشور اتريش، دولت به خانوادههايي كه اتريشيالاصل هستند اين امتياز را ميدهد كه در صورت فرزنددار شدن امكانات خاصي را در اختيار شما قرار ميدهيم و اين مسئله براي فرزند دوم بيشتر ميشود تا با اين ترفند نسل اتريشيها پايدار بماند.
سياستهاي تشويقي دولت اتريش به همين جا بسنده نميشود؛ چراكه از تدابير خاصي حتي براي بچه دارشدن مهاجران به اين كشور استفاده كرده است؛ چنانچه اگر مهاجران صاحب يك فرزند شوند ماهيانه ۵۰۰ يورو براي نگهداري فرزندشان دريافت ميكنند، به همين ترتيب براي فرزند دوم ۳۰۰ يورو و براي فرزند سوم ۲۰۰ يورو دريافت ميكنند. همين سياستها خودش نوعي آموزش به كودكان است كه آنان را به داشتن چند فرزند ترغيب ميكند.
امروزه حتي در كشوري مانند افغانستان با وجود حضور نيروهاي بيگانه و همچنين در ايران مسئولان به دنبال آن هستند تا نسل كشور خود را زياد كنند.
در مجموع، تكفرزندي اسفبار است؛ چراكه فرزند در اكثر مواقع لوس، بيتربيت، از خودراضي و زيادهخواه پرورش مييابد در صورتي كه اگر چند فرزندي باشد بچه طبق شايستگي و لياقت ميتواند به كمال برسد.
بر اين اساس تكفرزندي اصلاً خوب نيست زيرا رشد و مهارت اجتماعي و خويشتنداري فرزند كاهش مييابد و ديگر انگيزهاي براي تلاشكردن ندارد و وقتي ميبيند مثلاً خانهاي از پدر و مادرش به او ميرسد هيچ پشتكار و كوششي براي به دست آوردن خانه نميكند.
از سوي ديگر، خانوادههاي پرجمعيت بسيار با نشاطتر و فعالتر و داراي مهارتهاي اجتماعي بيشتري هستند كه دادن آموزشهاي لازم به فرزندان خانوادههاي پرجمعيت نقش مهمي در تأمين نيازهاي حال و آينده آنان محسوب ميشود.
دولت نيز ميتواند با سياستهاي تشويقي مردم را به داشتن فرزند بيشتر تشويق كند و تسهيلات لازم را براي آنان فراهم آورد؛ همچنين نهادهاي آموزشي فرهنگي همچون صدا و سيما نيز ميتوانند در اين راستا تعامل مناسب و هدفمندي را با مردم داشته باشند و مخاطبان خود را به گونهاي اقناع كنند تا افراد ميل به تكثير نسل و صاحب فرزند شدن را داشته باشند نه اينكه با نشان دادن فيلمها و سريالهاي تك فرزندي زندگيهاي مرفه و بيدغدغه اينگونه خانوادهها را به تصوير بكشد. بايد در كتابهاي درسي از همان دوره ابتدايي، مزاياي جمعيت زياد و داشتن چند فرزند شرح داده شود تا كودكان از همان كودكي آموزش ببينند.
بچه، هيچش بهتر از يكي است
پروفسور حسين باهر، جامعهشناس: ازدواج به طور كلي از نظر طبيعي و هم اسلامي يك امر كاملاً معقولي است كه در همه ادوار تاريخ زندگي بشر وجود داشته و تنها از نظر نوع آيين متفاوت بوده است؛ ازدواج هميشه بين همه موجودات زنده وجود داشته و تنها موجودات زندهاي كه ازدواج ندارند ميكروبها هستند.
در دين مبين اسلام نيز سفارش زيادي بر فرزنددارشدن شده است به طوري كه پيامبر اكرم(ص) فرمودند «تناكحوا تناسلوا تكثروا»؛ يعني ازدواج و آميزش كنيد تا اضافه شويد.
در حال حاضر اگر بخواهيم تكثير نسل را در روزگار امروز بجوييم به تئوري كنترل جمعيت ميرسيم كه در سطح جهاني مورد بررسي قرار گرفته است؛ به طوري كه برخي كشورها هستند كه رشد جمعيتشان منفي بوده يعني تعداد مواليدشان كمتر از متوفيها است؛ البته در اين زمينه ما يكي از كشورهايي هستيم كه از جمعيت بالايي برخوردار هستيم.
به عقيده اكثر روانشناسان و آنچه كه ما در تجربههاي روانشناسانه به وضوح ميبينيم و اين تجربهها هم شامل يك يا دو مورد نميشود، بچه، هيچش بهتر از يكي است چون تك فرزندي سبب خودخواهي، لوسبودن، منزويشدن و از خود راضي بودن فرزند ميشود.
براي جلوگيري از ادامه روند تك فرزندي مسئولان بايد با برنامهريزيهاي همه جانبه در راستاي حمايت از خانوارها گام بردارند و در سياستهاي آموزشي و بهداشتي تغيير و بازنگري داشته باشند.
آموزش و پرورش نيز ميتواند در كتابهاي درسي تجربه كشورهاي مختلف را به صورت كاربردي مطرح كرده تا دانشآموزان از همان اوان كودكي بدانند كه تكفرزندي خوب نيست و نسل آينده براي داشتن فرزند تشويق شوند، اين مسئله زماني اثربخشتر است كه مسئولان با ورود به حوزههاي آموزشي نظير مدارس، دانشگاهها و راديو تلويزيون بهترين كاركردها را براي تغيير سياستهاي جمعيتي كشور به كار گيرند.
بدون شك با اجراي سياستهاي افزايش جمعيت ميتوان با كمترين آسيب از اقدامات جمعيتي رو به رو شد اما اگر برنامه ريزيهاي لازم صورت نگيرد و همچنان با كاهش نرخ جمعيت مواجه باشيم پس از چندي جمعيت جوان كشور رو به افول رفته و پيرشده و با كاهش سرمايه نيروي انساني رو به رو ميشويم.
آموزش و پرورش به ميدان بيايد سيدجواد آرامي، روانشناس: بر خلاف باور عمومي كه ميگويند تكفرزندها فرزنداني لوس و از خودراضي هستند بايد گفت چنين فرزنداني به دليل ارتباط با بزرگترها و زودتر قرارگرفتن در فضاي گروهي و اينكه هزينههاي بيشتري برايشان ميشود، ميتوانند بهتر با محيط اجتماع خود را وفق دهند. متأسفانه نگراني كه در حال حاضر نسبت به تكفرزندي در جامعه وجود دارد آن است كه تكفرزندي كه پرورش مييابد ممكن است به دليل داشتن توانايي، توانمندي و مهارتهاي مختلفي كه آموزش ديده فردي پرتوقع، مغرور و خودخواه باشد چراكه توجه پدر و مادر معطوف به او بوده و ممكن است با كوچكترين خللي كه در كارشان پديد ميآيد دلسرد و نااميد شوند زيرا اين افراد دوست دارند هميشه برتر باشند و در حقيقت در محيط خانواده و در كل اجتماع ديده شوند.
نكته مهم در نوع پرورش تكفرزندان است كه اگر خوب به آنها رسيدگي شود بسيار بهتر از چندفرزندان تربيت ميشوند البته عوارضي هم دارد؛ بايد توجه داشت كه تعداد كم يا زياد فرزندان يك بحث فرهنگي است كه در جامعه امروز برخي خانوادهها مدتها ازدواج ميكنند اما بچهدار نميشوند و البته به سياستهاي دولت در هر مقطعي نيز بستگي دارد.
بيشك براي تكثير نسل دولت بايد حمايتهاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي فراواني را براي خانوادهها در نظر بگيرد و مشكل است خانوادهاي كه هردو زن و شوهر كار ميكنند و تنها با داشتن يك فرزند مشكلاتي دارند، دوباره صاحب فرزند شوند.
در حقيقت زن و مردي كه ميخواهند فرزنددار شوند بايد تمام جوانب امر را در نظر بگيرند و اين طور نباشد كه بدون هيچ آمادگي صاحب فرزند شوند. مسئله فرزنددارشدن موضوعي است كه در درازمدت جواب ميدهد.
علاوه بر آن مسئولان بايد با ايجاد زمينههاي تشويقي، آموزشهاي منظم و مهارتهاي زندگي مسئله تكفرزندي را در ميان خانوادهها براي هميشه به اتمام برسانند؛ همچنين بهتر است تيمي متشكل از همه سازمانها همچون وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، ثبت احوال، تأمين اجتماعي و بانكها براي همياري به خانوادهها و در جهت رفاه حال آنان با يكديگر همكاري داشته باشند. آموزش و پرورش نيز بايد دانشآموزان را آموزش دهد.
ارائه تسهيلات به بانوان شاغل همچون كاهش ساعات كاري و ارائه تسهيلات معيشتي و رفاهي نيز ميتواند نقش مهمي در فرزنددارشدن خانوادهها داشته باشد بنابراين با افزايش جمعيت كشور نبايد بگذاريم از ميزان نيروي انساني كم شود.
