جوان آنلاین: بعضیها زودتر از همیشه بیدار شدند. آخرین فرمولها را در مسیر حوزه امتحانی مرور کردند و مدام ساعت را نگاه میکردند تا مبادا دیر برسند. با نزدیک شدن به زمان آغاز آزمون، بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار دانشآموز در نقاط مختلف کشور، تقریباً در یک زمان، دفترچههای سؤال را باز کردند. این، نخستین صبح امتحانات نهایی پس از هفتهها تعویق بود، آزمونهایی که قرار بود دوم خرداد برگزار شوند، اما تقویمشان به دلیل شرایط کشور تغییر کرد و سرانجام از ۲۱ تیر روی ریل اجرا قرار گرفت.
از نخستین ساعات صبح، مقابل حوزههای امتحانی، صحنهای تکراری، اما پراضطراب دیده میشد، دانشآموزانی که آخرین نگاه را به جزوهها میانداختند، خانوادههایی که تا آخرین لحظه فرزندانشان را همراهی میکردند و مراقبانی که پیش از باز شدن درهای حوزه، آخرین هماهنگیهای اجرایی را انجام میدادند. با آغاز آزمون، این هیاهو جای خود را به سکوتی داد که همزمان در هزاران کلاس درس سراسر کشور جریان یافت.
پایان هفتههای انتظار
امتحانات نهایی امسال در شرایطی آغاز شد که برنامه برگزاری آنها، برخلاف تقویم اولیه، با تغییر همراه بود. تعویقی که اگرچه به دلیل شرایط کشور اجتنابناپذیر اعلام شد، اما هفتهها برنامهریزی دانشآموزان، خانوادهها و مدارس را تحتتأثیر قرار داد. حالا با آغاز آزمونها، تقویم آموزشی بار دیگر به مسیر اجرا بازگشته است، تقویمی که نتیجه آن، برای بسیاری از داوطلبان، تنها به نمره پایان سال خلاصه نمیشود.
نمرات امتحانات نهایی، با تأثیر قطعی ۶۰ درصدی در پذیرش دانشگاهها، به یکی از مهمترین مؤلفههای ورود به آموزش عالی تبدیل شدهاند. همین موضوع باعث شدهاست حساسیت این آزمونها نسبت به سالهای گذشته بیش از پیش افزایش یابد و هر جلسه امتحان، نقشی تعیینکننده در آینده تحصیلی دانشآموزان داشتهباشد. دیروز، نخستین روز برگزاری امتحانات نهایی مطابق برنامهریزی انجام شد و تمامی مراحل اجرای آزمون بر اساس شیوهنامههای ابلاغی سپری شد. مسئولان نیز اعلام کردند روند برگزاری آزمونها، حفظ امنیت سؤالات و فرآیند اجرای امتحانات به صورت مستمر رصد میشود.
پشت درهای حوزه امتحانی
در میان دانشآموزان، اضطراب و امید همزمان دیده میشد. برخی تا آخرین لحظه جزوههایشان را ورق میزدند، بعضی بیصدا قدم میزدند و گروهی دیگر ترجیح میدادند با دوستانشان درباره سؤالات احتمالی صحبت نکنند، انگار همه منتظر بودند زنگ آغاز آزمون، بالاخره به این انتظار چند هفتهای و فرسودهکننده پایان دهد.
یکتا، یکی از دانشآموزان که برای شرکت در امتحان پایه دوازدهم آمدهبود، از روزهای بلاتکلیفی پیش از آغاز آزمون میگفت: «هر بار که تاریخ امتحان تغییر میکرد، مجبور بودم برنامه مطالعهام را از اول بچینم. سختترین بخش ماجرا، خود امتحان نبود، بلاتکلیفی بود. حالا فقط امیدوارم نتیجه این همه تلاش را ببینم و بتوانم در رشتهای که دوست دارم ادامه تحصیل بدهم.»
کمی آنطرفتر، دانشآموز دیگری به نام نورا از فشار ناشی از تأثیر نمرات امتحانات نهایی بر آینده تحصیلیاش میگفت: «همه میگویند آرام باش، اما وقتی میدانی نمره امتحانات نهایی ۶۰ درصد در پذیرش دانشگاه تأثیر دارد، آرام ماندن کار سادهای نیست. هر سؤال را چند بار میخوانم تا چیزی از قلم نیفتد. برای من، این فقط یک امتحان پایان سال نیست، احساس میکنم بخشی از آیندهام روی همین برگهها نوشته میشود.»
در این میان، تعدادی از پدران و مادران بیرون حوزههای امتحانی منتظر پایان آزمون بودند، آنها هم امید و نگرانی در هم آمیخته داشتند، امید به اینکه فرزندانشان ثمره ماهها تلاش را روی برگههای پاسخنامه به نمایش بگذارند و نگرانی از اینکه فشار روانی این روزها، نتیجه زحماتشان را تحت تاثیر قرار ندهد.
عملیاتی در ۵۵۰۰ حوزه امتحانی
در امتحانات نهایی تیر و مرداد امسال، حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار دانشآموز در ۵هزارو۵۰۰ حوزه امتحانی حضور دارند. گستردگی این آزمونها، آن را به یکی از بزرگترین عملیاتهای اجرایی نظام آموزشی کشور تبدیل کردهاست، عملیاتی که از آمادهسازی حوزهها و استقرار عوامل اجرایی آغاز میشود، با توزیع ایمن و محرمانه سؤالات ادامه مییابد و پس از پایان هر آزمون، وارد مرحله تصحیح و اعلام نتایج میشود.
بر اساس آمار اعلامشده، استان فارس با حدود ۴۰۷ حوزه امتحانی، خوزستان با ۴۰۰ حوزه و تهران با ۳۹۰ حوزه، بیشترین تعداد مراکز برگزاری آزمون را در اختیار دارند. در مقابل، استان سمنان با ۴۹ حوزه، کمترین تعداد مراکز امتحانی کشور را به خود اختصاص داده است، آماری که نشاندهنده گستردگی جغرافیایی و ابعاد اجرایی این رویداد آموزشی در سراسر کشور است.
اگر نخستین روز آزمونها را بتوان آغاز یک ماراتن آموزشی دانست، روزهای پیش رو ادامه همان مسیری است که بیش از یک میلیون دانشآموز برای رسیدن به دانشگاه در آن گام برمیدارند. آزمونهایی که اینبار، پس از هفتهها انتظار، سرانجام آغاز شدهاند و تا پایان آخرین جلسه، نگاه دانشآموزان، خانوادهها و مسئولان آموزشی به روند برگزاری آنها دوخته خواهد ماند.
فراتر از یک نمره.
اما اهمیت امتحانات نهایی، تنها به تأثیر آنها در پذیرش دانشگاهها محدود نمیشود. محسن زارعی، رئیس سابق مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش، معتقد است: «این آزمونها پیش از آنکه ابزاری برای اعلام قبولی یا صدور گواهی فارغالتحصیلی باشند، معیاری برای سنجش میزان تحقق اهداف برنامههای درسی و ارزیابی کیفیت نظام آموزشی کشور به شمار میروند.»
به گفته او، نتایج امتحانات نهایی نشان میدهد نظام آموزشی تا چه اندازه در دستیابی به اهداف خود موفق بوده و دانشآموزان پس از گذراندن دورههای تحصیلی، چه میزان از شایستگیهای پیشبینیشده را کسب کردهاند. زارعی همچنین یادآور میشود: «آزمونهای نهایی پایه یازدهم، مبنای احراز صلاحیت برای ورود به پایه بالاتر و آزمونهای پایه دوازدهم، معیار احراز شایستگی لازم برای دریافت دیپلم هستند.»
این کارشناس آموزش، یکی دیگر از کارکردهای مهم این آزمونها را تولید دادههای معتبر برای سیاستگذاری آموزشی میداند: «برگزاری سراسری امتحانات نهایی و استفاده از سامانه تصحیح الکترونیکی، یکی از غنیترین پایگاههای داده آموزشی کشور را ایجاد کردهاست، دادههایی که با تحلیل آنها میتوان نقاط قوت و ضعف مدارس، استانها و برنامههای درسی را شناسایی و بر اساس شواهد، برای بهبود کیفیت آموزش تصمیمگیری کرد.»
زارعی در ادامه به نقش امتحانات نهایی در فرآیند پذیرش دانشگاهها اشاره میکند: «نتایج این آزمونها، برخلاف آزمونهای کوتاهمدت، بازتابدهنده عملکرد آموزشی دانشآموز در یک بازه زمانی طولانی است، از همینرو، یکی از معتبرترین شواهد برای سنجش توانایی علمی داوطلبان در فرآیند پذیرش آموزش عالی محسوب میشود.»
او همچنین بر این باور است که کیفیت طراحی امتحانات نهایی، تنها بر نتایج دانشآموزان اثر نمیگذارد، بلکه میتواند جهتگیری یادگیری دانشآموزان و حتی شیوه تدریس معلمان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل میگوید: «طراحی این آزمونها باید بر پایه اصول علمی، شاخصهای روانسنجی و تحلیل نتایج سالهای گذشته انجام شود و از هرگونه تأثیرپذیری از شرایط گذرا و فضای هیجانی و رسانهای دور بماند.»
به گفته زارعی، حفظ ثبات، استاندارد و دقت در برگزاری و طراحی امتحانات نهایی، یکی از الزامات ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت در بلندمدت است، هدفی که تنها با نگاهی آیندهنگر و مبتنی بر شواهد محقق خواهد شد.
