تفاوت طول دوره تحصيلات دانشگاهي در ايران با ساير كشورها، وزارت علوم را در اواخر دولت نهم به صرافت كاهش دوره ليسانس به سه سال انداخت. وزارت علوم در آن زمان براي تحقق اين موضوع، چهار طرح از جمله حذف برخي از واحدهاي درسي، كاهش سقف واحدها، ارائه برخي دروس به صورت مجازي و سهترمي شدن هر سال تحصيلي را در دستور كار قرار داد و عباس صاحبقدم لطفي، معاون آموزشي وقت وزارت علوم در اعلام برنامه كاهش طول مدت تحصيل در دوره كارشناسي گفت:«در دوره ليسانس با حذف برخي واحدها و دروس طول مدت تحصيل كمتر از چهار سال ميشود و معاونت آموزشي اين طرح را در راستاي بهينهسازي و ارتقاي كيفيت آموزشي، بررسي ميكند كه ميتوان با حفظ محوريت برنامه كه به يك رشته مربوط ميشود و موارد مهم آن كاري كرد كه زمان تحصيل دانشجويان كم شود. در اين طرح در نظر داريم دانشجويان در مدت كمتري از عمرشان بتوانند به مراتب علمي بالاتر كارشناسي ارشد و دكترا برسند.»
اين طرح تا ابتداي دولت دهم و سال ۸۹ متوقف ماند. در اين سال حجتالاسلام محمديان، رئيس نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاهها مجدداً بر ضرورت كاهش طول دوره ليسانس تأكيد كرد و اظهار داشت:«قطعا در برخي رشتههاي دانشگاهي كه البته تعداد آنها زياد هم است ميشود در عرض دو يا سه سال دوره كارشناسي را تمام كرد. در رشتههايي كه ميشود دوره ليسانس را فشردهسازي كرد، حتماً هر عقل سالمي حكم ميكند كه اين فشردهسازي صورت گيرد و نگذاريم عمر جوانانمان تلف شود. البته اين نيز بديهي است كه در كاهش طول دوره ليسانس بايد به اين موضوع توجه شود كه مقطع ليسانس در برخي رشتهها زمان بيشتري را ميطلبد. »
وزارت علوم از مخالفت تا رضايت اما واكنش وزارت علوم به اين اظهارنظر از زبان ابوالفضل حسني، مديركل دفتر گسترش آموزش عالي اينطور بود: براي كاهش طول دوره ليسانس هيچ فكري نكردهايم و در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري برنامهاي براي كاهش دوره ليسانس وجود ندارد. فكر ميكنم در حال حاضر طول دوره ليسانس مناسب است. » به هر رو در طول سه سال گذشته اظهارنظرهاي بسياري در اين رابطه منتشر شد.
كامران دانشجو وزير علوم بيان كرد: از نظر من طرح كاهش دوره كارشناسي طرح منسجمي نيست.
رضا عامري، مديركل دفتر نظارت و ارزيابي وزارت علوم هم با اشاره به طرح كاهش دوره ليسانس دانشگاهها، از حذف برخي دروس عمومي و اختياري، كاهش سقف واحدها، ارائه برخي دروس به شكل مجازي و طرح ۳ترمي شدن هر سال تحصيلي گفت.
حسين نادريمنش، معاون آموزشي وزارت علوم نيز اظهار كرد: طول دوره ليسانس به عوامل متعددي از جمله تعداد واحدهاي درسي كه دانشجويان مقطع ليسانس ميگذرانند، بستگي دارد. بر اساس ارزيابيهاي مختلفي كه انجام دادهايم به نظر نميآيد معضل ما با ۳ يا ۵/۳ ساله تمام شدن مقطع كارشناسي بتواند حل شود. در ايران با توجه به اينكه سقف تعداد واحدهاي درسي در مقطع كارشناسي برابر ۱۴۰ واحد است، به نظر ميرسد تعداد واحدها هم زياد نيست. اما اظهارنظر اخير سعيد قديمي، دبير شوراي عالي برنامهريزي نشان ميدهد كاهش دوره ليسانس در دانشگاههاي كشور براي بار چهارم رنگ جديت به خود گرفته است.
وي در گفت و گو با «جوان» از بازنگري آيين نامه سه مقطع تحصيلي در اين شورا بعد از ۱۵ سال خبر داد و اعلام كرد كه كاهش سنوات در دوره ليسانس يا كاهش مدت زمان ماندگاري دانشجويان در دانشگاه با بازنگري اين آييننامه صورت خواهد گرفت. وي افزود: ممكن است اجرايي شدن آن به مهرماه كه آغاز سال تحصيلي است، برسد اما هيچ پيش بيني در اين باره ندارم. اين مقام مسئول در وزارت علوم به دو تغيير اساسي در اين آييننامه پس از بازنگري اشاره كرد و گفت: كاهش ماندگاري دانشجو در دانشگاه يا همان كاهش طول سنوات در دوره ليسانس و ارتقاي كيفيت آموزش از مهمترين تغييراتي به شمار ميآيد كه در آيين نامه جديد لحاظ خواهد شد.
الگوگيري از ۸۰ كشور جهان بررسيهاي صورت گرفته نشان ميدهد طول دوره ليسانس در ۸۰ كشور جهان از سه تا پنج سال است. البته در برخي كشورها نيز طول دوره ليسانس در رشتههاي مختلف آنها متفاوت است. اجراي سه ساله دوره ليسانس در تعداد قابلتوجهي از كشورها مانند استراليا، اتريش، بلژيك و نروژ باعث شده تا طراحان و حاميان كاهش طول دوره ليسانس در ايران سهساله شدن طول اين دوره در دانشگاههاي كشور را دنبال كنند. اين در حالي است كه در اين كشورها اگر فارغالتحصيلان اين مقطع بخواهند براي ادامه تحصيل به كشورهايي نظير امريكا بروند بايد پس از گذراندن دورههايي اضافه، تازه وارد مقطع بالاتر شوند. به زباني ديگر، مدرك فوقليسانس اين كشورها وقتي در امريكا مورد ارزيابي قرار ميگيرد معادل ليسانس محسوب ميشود.
از آنجا كه كشور ما در دنيا دومين كشوري است كه بيشترين واحد را در دوره كارشناسي به دانشجويان ارائه ميدهد و از طرفي تربيت نيروي متخصص مرتبط با نياز جامعه بايد از اولويتهاي وزارت علوم باشد، لازم است بر اساس اين نيازها رشتههاي دانشگاهي و سرفصلهاي دروس تدوين شوند تا در جهت استفاده بهينه از فرصتهاي دانشجويان با اصلاح تقويم آموزشي، كم كردن واحدها و طول دوره كارشناسي، حذف همپوشانيهاي مقطع پيش دانشگاهي با سال اول دانشگاه، سوق دادن درسها و مباحث آموزشي از واحدهاي تئوري و محفوظات به سمت واحدهاي كيفي و فكري در عين وحدت رويه متناسب با رشته/ محلهاي مختلف آئيننامه قابل استنادي تدوين شود.
