ادبيات كودك و نوجوان در ايران گرچه سالهاست كه متولد شده اما در حيطه كاري و بروز و ظهورش همچنان ساختار قبيلهاي را براي خود برگزيده است؛ ساختاري كه در آن منفعت شخصي بر بسياري از موضوعات ديگر چربش دارد خواه اين شخص، شخصيت حقيقي نويسنده باشد و خواه شخص شخيص ناشر اين حوزه.
از سوي ديگر ناشران كودك و نوجوان كمتر به صورت مستقل در كشور ما شكل گرفتهاند و در سنتي عجيب ناشران پركار در اين حوزه به طور عمده ناشراني هستند كه بخشي از فعاليت آنها به كار كودك و نوجوان اختصاص دارد و البته در اين بخش كوچك نيز طيف كوچكي از نويسندگان فعال در اين حوزه تنفس و اظهار نظر ميكنند.
اين روزها در يك جريان رسانهاي جنجالي در تهران از فهرستي موسوم به «لاك پشت پرنده» شامل ۴۹ عنوان كتاب از نويسندگان كودك و نوجوان رونمايي شد؛ مراسمي كه در آن از همه فعالان ادبيات كودك و نوجوان در ايران تنها ۵۰ اثر كه از قضا همگي در دو يا سه مؤسسه نشر كه يكي از آنها نيز اتفاقاً به تازگي لغو مجوز شده است به بازار ارائه شده است.
اين فهرست در نمايه معرفي خود درباره آثار حاضر در خود عنوان داشته است كه «لاكپشت پرنده» فهرستي است از كتابهاي مناسب براي كودكان و نوجوانان كه با همكاري فصلنامه تخصصي پژوهشنامه ادبيات كودك و نوجوان به مسئوليت مهدي حجواني از نويسندگان فعال در نشر افق و مؤسسه شهركتاب تهيه ميشود و براي اين كار در هر فصل گروهي از منتقدان و كارشناسان پس از بررسي كتابهاي هر فصل، فهرستي از كتابهاي مناسب را كه شايسته معرفي به خانوادهها و كودكان و نوجوانان هستند در اين فهرست جاي ميدهند.
اما ابهام در مورد اين فعاليت به ظاهر فرهنگي از نحوه انتخاب اين آثار شروع ميشود؛ انتخابي كه توسط گروهي از نويسندگان عمدتاً فعال در يك مؤسسه نشر خاص(افق) و نيز روزنامهنگاراني با نگاه خاص تهيه ميشود و البته مورد حمايت مؤسسهاي چون شهر كتاب نيز قرار ميگيرد.
در ميان تمامي آثار راه يافته به اين فهرست در سه دوره انتشار مجدد پژوهشنامه ادبيات كودك و نوجوان هيچ اثري از نويسندگان مذهبي و فعال در حوزه ادبيات كودك و نوجوان به چشم نميخورد و از سوي ديگر انبوه مجموعه شعرها و آثار داستاني با موضوع انقلاب اسلامي و دفاع مقدس نيز هيچ راهي به اين فهرست خاص ندارد.
بانيان تهيه اين فهرست خاص كه بيشك نه برترين آثار صرف داستاني ادبيات كودك و نوجوان كه سليقه خاص آنها براي معرفي و تبليغ آثار منتشر شده توسط خود به شمار ميآيد در ادامه فعاليتهايشان تنها به انتشار اين فهرست نيز بسنده نكردهاند و با تبليغات وسيع از طريق شبكههاي اجتماعي و نيز برخي پايگاههاي خبري درصدد نهادينه كردن و نوعي اعتبار بخشي به اين آثار نيز برآمدهاند.
عدم توجه به معيارهايي چون تصويرگري و نيز توجه به درونمايه توليدي اثر نيز بخش ديگري از نقصهاي اين فهرست به شمار ميرود تا جايي كه به خوبي ميتوان رد پاي آثار ترجمه شده خاص براي جهت دهي به ذهن مخاطبان كودك و نوجوان را در ميان آنها ديد.
با همه اين نكات اين فهرست ميتواند در اندازه يك پيشنهاد به مخاطبان ادبيات كودك و نوجوان براي اعتناي بيشتر به خيل آثار منتشر شده توسط مؤسسه نشر رئيس اتحاديه ناشران و كتابفروشان كشور يا بنگاههاي نشري چون افق و اخيراً نيز نشر چكه مورد توجه قرار بگيرد اما پوشاندن چهرهاي فرا ساختاري به اين حركت و ملي قلمداد كردن آن به واسطه تبليغاتي ژورناليستي پيرامونش را نميتوان به هيچ روي پذيرفت.
به راستي داوران گاه جوان و فعال در برخي مؤسسات نشر خاص اين فهرست را چه كسي و با چه رويكردي براي معرفي كتاب به كودكان و نوجوانان ايران انتخاب كرده است؟ مديران مؤسسات نشر؟ نويسندگان فعال در مؤسسات نشر؟ دلالان چاپ كتاب در بنگاههاي نشر؟ چه كسي؟
از سوي ديگر حمايت از اين حركت به اصطلاح فرهنگي و در واقع تبليغاتي از سوي مؤسسهاي مانند شهر كتاب با چه انگيزهاي رخ ميدهد؟ جداي از همه اينها چه كسي با چه منطقي ثابت كرده است آثار داستاني منتشر شده در حوزه دفاع مقدس و انقلاب اسلامي براي كودكان و نوجوانان توسط نويسندگان ايراني از ترجمه آثار دست چندم غربي توسط برخي بنگاههاي نشر كم ارزشتر و غير قابل معرفي است؟ كاش فهرست لاكپشت پرنده و نويسندگانش در آينده براي اين سؤالات نيز پاسخي داشته باشند.
