«دهمين جشنواره شعر و ادبيات جوان سوره» كه در شهرستان اروميه برگزار شد، يكي از برنامههاي سالانه حوزه هنري محسوب ميشود. «كمالشفيعي» دبير هنري اين جشنواره در گفت و گويي صريح با «جوان» از اهداف، راهبردها و حواشي اين جشنوارهها صحبتهاي جالبي دارد كه در ادامه ميخوانيد.
هدف حوزه هنري از برگزاري جشنوارههاي ادبيات، داستان و شعر چيست؟ بايد ابتدا برگرديم به فلسفه وجودي حوزه هنري، اين حوزه شكل گرفت كه اهداف نظام، انقلاب و اسلام در قالب هنر تعريف شود. بر همين مبنا اساسنامهاش شكل گرفت و در آن دو بند صريح وجود دارد، اول، كشف، جذب و پرورش استعدادهاي جوان و خلاق هنري. دوم، توليد نمونهآفريني هنر فاخر مبتني بر ارزشهاي اسلامي. اين يك تقسيم وظايف خوبي است، اگر وزارت ارشاد متولي هنر عام است، حوزه هنري بايد الگوسازي كند براي اهداف پيشبيني شده در اساسنامهاش كه به نوعي پيشانينوشت حوزه هنري محسوب ميشود. خب طبيعي است كه دستيابي به اينها نيازمند يك برنامهريزي مدون است. بر همين اساس براي كشف و جذب و پرورش استعدادهاي خلاق جوان در سراسر كشور بر شناسايي و استعداديابي اين عزيزان و در همين راستا كارگاههاي آموزشي و اعزام اساتيد به سراسر كشور اقدام كرده است. در كنار همه اينها نيازمنديم كه هر ساله رصد و نيازسنجي كنيم كه در كشور كدام حوزهها نياز به توجه بيشتر دارد كه بر حول همين محورها برنامهريزيهايي بايد شكل بگيرد. يكي از قالبهايي كه ميتوان به اين مهم پرداخت، جشنواره است. براساس آثاري كه به دبيرخانه جشنواره ميرسد با يك مطالعه غيرمستقيم وضعيت جغرافياي ادبي كشور را ضمن رصد كردن آنها نيازسنجي و مخاطبشناسي ميكنيم. طبيعي است كه بر اساس اينها براي سال آينده برنامهريزي انجام ميشود.
آيا در بين آثار ارسالي به دهمين جشنواره نسبت به دوره قبل رشد و ارتقاي كيفيتي ديده ميشود؟ در صورت مفروض بودن، اين رشد در چه حوزههاي ادبي بوده است؟ حوزه هنري در كشور يك نهاد نوپا محسوب ميشود گرچه در تهران سابقهاش به پيروزي انقلاب اسلامي ميرسد. طي چند سال گذشته بسياري از مراكز استانهاي كشورمان دفتر نمايندگي حوزه هنري نداشتند، اما گسترش آن در كل كشور طي فرآيندي آرام و با يك طمأنينه انديشمندانهاي همراه بوده است، بنابراين طبيعي است هر سال كه ميگذرد رشد كمي و كيفي آثار و منطبق بودنشان با اهداف جشنواره بسيار قويتر و بهتر است. در واقع ارزيابي سه سال اخير كشور گوياي اين است كه امسال به مراتب آثار شركتكننده هم به لحاظ كيفي و هم كمي رشد بسيار فزايندهاي داشته است. از يك طرف هم وقتي نگاه ميكنيم به جغرافياي كشورمان، ما پنج تا هفت استان تازهتأسيس داريم كه بالطبع نمايندگي حوزه هنري هم در آنجا نوپا و تازهتأسيس است. خب به همين ميزان پوشش حوزه هنري در حال توسعه بوده و به نوعي در حال پيدا كردن خط سير اصلي خودش است. از آنجايي هم كه حوزه هنري دغدغهاش بيش از كار آماري ارتقاي كيفيت است، انرژياي كه گذاشته ميشود، انرژياي است كه در خدمت كشف استعدادها، كيفي كردن آثار و تأمين آينده بهتر براي افراد مستعد است، ضمن اينكه در كنار همه اين كارها ما اساتيد شهير و بنام كشوري را به استانها اعزام ميكنيم و علاوه بر كارگاههاي استاني كارگاههاي همافزايي با حضور اساتيد كشوري داريم، همچنين در حال تكميل و تجهيز كتابخانههاي تخصصي استانها هستيم و يك رصدي كردهايم تا انشاءالله جغرافياي ادبي كشور را تعريف كنيم و يك بانك اطلاعاتي جامع داشته باشيم. با نگاه به عملكرد ۱۰ ساله اين جشنواره ميبينيم كه خيلي از مديران موفق كنوني كشور، شاعران بنام كشور برخاسته از دل همين جشنوارهها هستند. در واقع دستاوردهاي جشنواره از اين حيث قابل تأمل و توجه است.
حوزه هنري پس از مرحله شناسايي نخبگان ادبيات براي آينده اين افراد برتر و منتخب چه برنامه هايي دارد؟ قطعاً اگر آثارشان از يك كيفيت قابل قبولي برخوردار باشد و از چرخه كارشناسيها كه به لحاظ كيفيت و سطح تعالي ادبيات است با موفقيت عبور بكند، ما امكان و فرصت چاپ آثارشان را فراهم ميكنيم، ضمن اينكه هر ساله تعداد زيادي از كارها و جوانان موفق از طريق پروسه اين جشنواره به سوره مهر معرفي شده و آثارشان چاپ ميشود. قابل ذكر است بسياري از اين عزيزان محصول معرفي حوزه هنري هستند كه برخي از آنها در حوزههاي ادبي و برخي در مراكز آموزشي و. . . جذب ميشوند. در واقع به دنبال اين هستيم كه نسلي فرهيخته براي آينده تربيت كنيم و داشته باشيم. اين حركت ساز و كارهاي مختص به خودش را دارد. ما در حال حركت به جهتي هستيم كه مباني تئوريك تاريخ و ادبيات انقلاب را تبيين كنيم. براي تقويت اين بخشها بايد در حوزههاي مختلف مثل ادبيات داستاني و شعر كودك و نوجوان كه در بعضي استانها «فقير» است، بايد سرمايهگذاري ويژه و بيشتري انجام بدهيم. عملكرد ۳۰ ساله حوزه هنري نشان ميدهد يكسري سرمايهگذاريهايي انجام شده است. امسال و به ويژه در جشنواره گذشته سرمايهگذاريهايي انجام شد و اساتيدي به استانها با يك برنامهريزي مدون و خاص، با توجه به نياز استانها به شهرستانها اعزام شدند، اين اتفاق موجب رشد فوقالعاده و چشمگيري در آن حوزهها شد. اين نشان ميدهد ما در كشورمان نياز به يك آموزش و پرورش در حوزه ادبيات بومي، ديني و آييني داريم، اما اين حركت نيازمند يك سازوكار مناسب است كه به دنبال محقق شدن آن هستيم.
بسياري از افراد شركتكننده در جشنواره براي همديگر شناختهشده هستند و به نوعي در يك دور جشنوارهاي قرار گرفتهاند. آيا براي جلوگيري از خسارت بيشتر اين معضل تدبيري در نظر داريد؟
اين يك معضلي است كه هم در اين جشنواره و هم در جشنوارههاي قبلي وجود داشته و افراد و چهرههاي تكراري زيادي نسبت به تازه واردها ديده ميشود، حتي در برخي از جشنوارهها ما شاهد اين بوديم كه بسياري از اين افراد توانسته بودند سياست و سليقه داوران را كشف كنند و به گونهاي شعر و اثر توليد ميكردند كه مطابق با نظر آنها باشد كه جوايزي هم با اين ترفند برنده ميشدند. اين علاوه بر يك دوستي بود كه بين برخي از داوران و افراد تكراري شركتكننده در اين جشنوارهها شكل گرفته بود كه البته تعدادشان خيلي زياد هم نبود، اما طي دو سال گذشته به خاطر اينكه در هر دوره داوران جديدي را با سلايق متنوع و به صوت چرخشي در جشنوارههاي مختلف دخيل كرديم كه باعث اتفاقات جالبي هم شد، مثلاً بسياري افراد با تجربه و صاحبمقام بودند كه در اين جشنوارهها برنده نشدند و اين به معني قرار گرفتن آنها در دايره و تعريفي كه از برخي نفرات منفعتطلب شده نيست و به معني جلوگيري ما از برنده شدن آنها هم نيست، بلكه تركيب داوران به گونهاي طراحي شد كه همه سلايق و نحلههاي ادبي كه در قالبهاي جشنواره ميگنجند فرصت ديده شدن داشته باشند و از حاكم شدن يك نوع سليقه و نگرش جلوگيري به عمل آمد.
برخي از افراد ميآمدند و به نحوه داوريها اعتراض ميكردند و مدعي بودند كه هميشه در جشنوارهها حائز رتبه بودهاند اما در اين جشنواره هيچ رتبهاي نياوردهاند كه بخشي از آنها همان كاشفان سلايق داورها بودند ضمن اينكه برخي افراد واقعاً سطح و كيفيت كارشان بالاست و به اين دليل محكم هر داوري با هر سليقهاي حتماً زماني كه مشاهده كند اصول و چارچوبهاي حرفهاي در يك اثر رعايت شده است مورد اقبال وي قرار ميگيرد. با اعمال اين كار ديگر يك نوع ژانر ادبي حائز رتبه نميشد و اين تنوع چيدمان داوران خودبه خود تنوع برندگان را نيز به دنبال خواهد داشت كه طي سال گذشته، امسال و سالهاي آينده اين تغييرات به شكل محسوستري اتفاق خواهد افتاد.
