به رغم بارش هاي زمستان اخير و افزايش ۵ تا ۱۰ سانتي متري آب سطح درياچه اروميه ، وضعيت اين پهنه عظيم آبي همچنان وخيم است. در حال حاضر عمیقترین بخش دریاچه دارای حداکثر یک متر عمق است و مسافت بین جزایر به شوره زار تبدیل شده . به دلیل تشدید بحران دریاچه ارومیه در جزایر ۹ گانه انواع پرندگان به ویژه فلامینگوها تخمگذاری نمیکنند و از نظر آمار ۸۰ درصد جمعیت پرندگان مهاجر ديگر به اين پارك ملي بر نمي گردند.وضعيت بحراني درياچه به حالتي است كه حتي اگر ازطریق منابع آب موجود در حوزه دریاچه ، روانابها، سدها، صرفهجویی در بخش کشاورزی و بارورسازی ابرها آب برای احیای دریاچه ارومیه تامین شود باز جوابگوی نیاز نخواهد بود. ازسال آبی ۷۵ – ۷۴ تا کنون ارقام ارتفاعی سطح تراز آب دریاچه ارومیه سیر نزولی پیدا کرده و در طول سالهای اخیر آب دریاچه بيش از شش متر کاهش داشته و هم اكنون از درياچه اي كه روزي براي رسيدن از شرق تا غرب آذربايجان بايد آن را دور مي زديم تنها پهنه عظيمي از نمك به جا مانده است. با روند موجود بي آبي و كم بارشي در حوزه آبريز پارک ملی دریاچه ( كه با دارا بودن ۱۰۲ جزیره بزرگ و کوچک و مساحت ۵۷۰ هزار هکتار بعد از دریاچه شور بحر المیت در دنیا به عنوان دومین دریاچه شور و بزرگ در جهان به شمار می رود) ۲۰ سال ديگر اثري از اين پديده عجيب و منحصر به فرد باقي نخواهد ماند.
تابستاني سرخ براي اروميه
دریاچه ارومیه که طی دهه اخیر با انواع مشکلات دست و پنجه نرم کرده و به اعتقاد کارشناسان نفسهای آخرش را می کشد، از دو سال گذشته تابستان ها به رنگ سرخ گراييده و زنگ هشدار برای نجات این زیست بوم را به صدا در می آورد.
طبق مشاهدا ت خبرنگار جوان در اروميه در حالي كه طی دو سال گذشته تنها بخش های محدودی از آب سطح دریاچه سرخ می شد ، امسال و با گذر از میانگذر دریاچه ارومیه می توان مشاهده کرد که تقریبا همه سطح آن سرخ شده و این علامت، بي شك هشداری جدي نسبت به بحرانی بودن وضعیت و لزوم توجه ویژه به احیای این تالاب بین المللی است.
وجود چاههای غیر مجاز در تخریب برخی از کانال های شبکه توزیع آب در بین مزارع و اجرا نشدن طرح تجهیز و نوسازی اراضی در داخل شبکه از عمده مشکلات حوزه آبخیز دریاچه ارومیه به شمار مي آيد و برای حفظ سفره های آب زیرزمینی که یکی از منابع اصلی تامین آب مورد نیاز دریاچه است، باید توجه جدی شود.
در پي بروز اين مشكلات با معاون عمرانی استاندار آذربایجان غربی تماس گرفتيم و از برنامه هاي اين معاونت براي احياي وضع درياچه پرسيديم. جواد محمودی در پاسخ به اين سوال كه براي بهبود وضع درياچه چه برنامه هايي در دست اجرا داريد ، مي گويد : با انجام مطالعات میدانی و برگزاری جلسات توجیهی با کشاورزان و تشکیل تعاونی آببران با مشارکت بهره برداران دشت زرینه رود میاندوآب ، مرحله نخست طرح تحویل حجمی آب در ۱۰ هزارهکتار از زمینهای این دشت در محدوده ۳۶ روستا اجرا می شود.
محمودی گسترش فرهنگ مدیریت مصرف آب در حوزه کشاورزی را یک ضرورت اجتناب ناپذیر مي داند و ضمن تاکید بر اهمیت ساماندهی و اصلاح روش آبیاری در بخش کشاورزی مي افزايد : اصلاح شیوه های سنتی و کم بازده آبیاری در بخش کشاورزی یکی از ضرورتهای اساسی ماست كه با اعطای کمک های دولتی، طرح اصلاح روش آبیاری مزارع استان بطور جدی در حال اجرا است و با اختصاص اعتبارات مورد نیاز ، اين طرح در باغات و مزارع حوضه آبریز دریاچه در كوتاهترين زمان تکمیل می شود.
بارورسازی ابرها آخرين راه نجات
معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی نیز از اجرای طرح بارورسازی ابرها به روش ژنراتور زمینی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه برای نخستین بار در سطح کشور خبر مي دهد و مي گويد : این طرح كه شامل حوزه دریاچه ارومیه در سه زیر حوزه رودخانه «شهرچای»، «نازلو» و «باراندوز چای» است در صورت تامین اعتبار، در سال آبی ۹۱ (مهر ماه ۹۱ تا شهريور ۹۲) اجرا می شود.
سجاد برشنده با بیان اینکه بارورسازی ابرها به روش ژنراتور زمینی برای اولین بار در کشور صورت می گیرد، مي افزايد : با اتمام مرحله اول مطالعات این طرح، محل های نصب ژنراتورها شناسایی شده و با توجه به شرایط جوی این استان، کلیه تجهیزات باید تا پایان شهریور سال جاری خریداری و در محل های مورد نظر نصب شوند و در غير اين صورت اين طرح يكسال ديگر نيز براي اجرا معطل مانده و نجات درياچه اروميه يكسال ديرتر اجرایی می شود.
برشنده در رابطه با نحوه بارورسازی به روش ژنراتور زمینی تصريح مي كند : در اين طرح كه براي نخستين بار در كشور اجرا مي شود ، ژنراتورهاي زمینی در نقاط ورودی جبهه های مرطوب به کشور يعني در مرزهای استان با ترکیه در ارتفاعات نصب شده و بر اثر این بارورسازی، در حوزه های اجرایي، ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش بارندگی را به صورت سالانه شاهد خواهيم بود.
وي با بيان اينكه توافقات اولیه اي مبني بر اجرای طرح انتقال آب ارس به دریاچه ارومیه نيز با سرمایه گذاری يك شركت خارجي صورت گرفته است، خاطرنشان مي كند :پروژه انتقال آب از حوضه ارس به دریاچه ارومیه نیازمند اختصاص یک هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان اعتبار است و تخصیص این اعتبار برای احیای این زیست کره در کمترین مدت زمان ممکن از سوي دولت ضروری است.
لجن دریاچه ارومیه از بین رفت
«هم اکنون پنج میلیارد تن نمک محلول در آب دریاچه ارومیه موجود با پس نشستن آب درياچه به ذخائر قابل برداشت تبديل شده است و مجوز برداشت نمک در ۲۰ هکتار از این دریاچه از اول تیر ماه سالجاری برای مردم محلی جهت مصارف صنعتی یا صادراتی صادر می شود.»
دبیر شورای منطقه ای حوزه آبخیز دریاچه ارومیه با عنوان كردن مطلب فوق و با بیان اینکه یک میلیون تن نمک در سالجاری از دریاچه ارومیه برداشت خواهد شد، ادامه مي دهد: کاهش چهار تا پنج متری آب دریاچه موجب افزایش نمکزارها در اطراف این دریاچه شده املاحی که هر ساله وارد دریاچه ارومیه شده و با توجه به تبخیر آب در سطح اين پهنه بزرگ انباشته شده به طوری که هم اکنون شوری آب دریاچه به ۳۰۰ گرم در لیتر مي رسد.
حجت جباري اضافه مي كند : این انباشتگي ممتد درحالی است که در حالت عادی شوری دریاچه برای زیست آرتمیا و تشکیل لجن ( كه يكي از جاذبه هاي گردشگري اين درياچه از سال ها پيش بوده است و ارزش درماني زيادي دارد) ۱۸۰ تا۲۲۰ گرم در لیتر بوده و افزایش شوری موجب از بین رفتن آرتمیا به عنوان تنها موجود زنده و لجن دریاچه شده است.
جباري با اشاره به اينكه ۲۰۴ هزار هکتار از اراضی زراعی و باغی هفت شهرستان استان بر اثر خشک شدن دریاچه ارومیه آسیب دیدهاند، تصريح مي كند : ۶۰۰ هزار هکتار از اراضی آذربایجانشرقی بهصورت غیرمستقیم و ۲۰۰ هزار هکتار بهصورت مستقیم بر اثر خشک شدن دریاچه ارومیه آسیب دیده و در معرض تهدید قرار دارند و اين مساله با تاثير مستقيم بر اقتصاد كشاورزان منطقه خسارت افزوده اي در اثر خشك شدن درياچه محسوب مي شود.
مسئولان به قولهای خود عمل کنند
امام جمعه تبریز نيز با اشاره به وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه و تاثيرات منفي شور شدن زمين هاي كشاورزي اطراف اين درياچه بر روي اقتصاد منطقه از مسئولان خواست بهجای دادن وعده هاي تازه به قولهای خود عمل کنند.
آیتالله محسن مجتهدشبستری چندي پيش نيز در دیدار با جهادگران استان با اشاره به وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه که دو استان آذربایجانشرقی و غربی را در معرض تهدید قرار داده است، گفته بود : «مسئولان به قولهای خود عمل کنند و در این رابطه نه تنها در خطبههای نماز جمعه تبریز، بلکه در دیدار با وزیران و مسئولان مربوطه نیز در مورد تبعات خشک شدن دریاچه ارومیه متذکر شده و هشدار دادهام».
امام جمعه تبریز با تاکید بر اینکه هرچه زودتر برای حل بحران دریاچه ارومیه باید اقدام شود، تاكيد كرده بود: حرف زدن و وعده دادن کافی نیست و باید هرچه سریعتر برای خروج از وضعیت بحرانی و خطر زیستمحیطی که در پی خشک شدن تدریجی این دریاچه در حال وقوع است، برنامههای کاربردی اجرا کنند.
گونه هاي مقاوم به شوري راه نجات كشاورزي
در همين رابطه رئیس جهادکشاورزی آذربایجانشرقی با بیان اینکه پسروی دریاچه ارومیه محدودیت کشاورزی را در اطراف این دریاچه ایجاد کرده و بادهای نمکی موجب خشک شدن اراضی کشاورزی این منطقه میشود، مي گويد : در چند سال گذشته و با جدیتر شدن اثرات سوء پسروی آب دریاچه ارومیه بخشی از زمینهای کشاورزی از دستمان خارج شده و ۲۰۴ هزار هکتار از اراضی آذربایجانشرقی به مخاطره افتاده است.
مسعود محمدیان با بيان اينكه بر اساس برنامه ريزي هاي بلند مدت براي حفظ اقتصاد منطقه بايد جايگزيني گونه هاي مقاوم در دستور كار مروجين و كشاورزان قرار گيرد، مي افزايد : کشت گونههای متحمل به شوری در اراضی شهرستانهای شبستر، تبریز، اسکو، آذرشهر، عجبشیر، بناب و ملکان در اولویت نخست سازمان هاي مربوطه قرار گرفته ، زيرا این امر اولاً موجب کاهش میزان نمک در خاک شده و از طرف دیگر مانع از انتقال نمک به نقاط دیگر میشود.
محمدیان با اشاره به اینکه کشت گیاهانی از قبیل گلرنگ و علوفههای متحمل به شوری با عکسالعمل مناسبی در منطقه روبهرو شده است، خاطرنشان مي كند: استفاده از گونههای درختی پرپشت و مقاوم به شوری نيز بهعنوان راهکاری موثر در تعدیل اقلیم و کاهش موثر تبخیر و تعرق از سطح اراضی و انتقال نمک از برنامه هاي آتي ماست.
وي با تاکید بر اینکه هماکنون در حاشیه دریاچه ارومیه آب مورد استفاده کشاورزان برای تبدیل آبیاری سنتی به مدرن با برنامهریزی کامل در حال اجراست ادامه مي دهد : برای احیا و نجات دریاچه ارومیه از بحران ۲۴ برنامه اجرایی توسط وزارت نیرو، محیط زیست و جهادکشاورزی در حال اجراست، كه بهینهسازی مصرف آب در حوزه دریاچه ارومیه، طرح توانمندسازی تشکلها و تدوین الگوی مصرف آب از جمله این برنامههاست.
رئیس جهادکشاورزی آذربایجانشرقی با بیان اینکه عقبنشینی آب دریاچه ارومیه موجب شور شدن آب چاههای اراضی کشاورزی دریاچه ارومیه نيزشده است، تاكيد مي كند : اگر اقدام جدی در این رابطه صورت نگیرد اراضی و باغات بیشتری در حوزه دریاچه ارومیه خشک میشود.
