سجاد سلامت: تحولات سياسي مصر، اين روزها به موضوع اصلي رسانههاي خبري جهان مبدل شده است. مردم مصر كه با آغاز حركات اعتراضي خود در ۲۵ ژانويه ۲۰۱۱ نارضايتي خود را نسبت به تداوم حضور دولت حسني مبارك اعلام كرده بودهاند، سرانجام توانستند نظامي سياسي حاكم را در روز ۱۱ فوريه ۲۰۱۱ مصادف با ۲۲ بهمن ۱۳۸۹ مجبور به استعفا كرده و با تشكيل دولت موقت زمينه برگزاري انتخاباتي آزاد و دموكراتيك را فراهم كنند.
انتخاباتي كه پس از برگزاري انتخابات پارلمان، مهمترين انتخابات سياسي در دوران جديد مصر به شمار ميرود.
مردم مصر بهدنبال انتخاب گزينهاي براي هدايت كشورشان هستند كه علاوه بر داشتن شاخصه امانتداري، نسبت به فساد حاكم بر اين كشور، موضع سرسختانهاي داشته باشد اما همچنانكه اخبار روزهاي اخير نشان ميدهد، برخي از جريانات سياسي بازمانده از رژيم حسني مبارك قصد دارند اين خواسته دموكراتيك مردم مصر محقق نشود.
به عنوان مثال روزنامه القدس العربي، چاپ لندن، از تهديد عمر سليمان، رئيس سازمان اطلاعات رژيم مبارك به كودتا در مصر در صورت پيروزي اسلامگرايان خبر داده است. اين روزنامه در سرمقاله خود با اشاره به گفتوگوي عمر سليمان با جهاد الخازن، نويسنده و خبرنگار روزنامه الحيات كه گفته بود، اگر ملت مصر تصميم بگيرد كه نامزدي اسلامگرا را برگزيند وي وقوع كودتايي نظامي را بعيد نميداند، اين موضوع را تهديدي خطرناك براي ملت مصر دانسته است.
اين در حالي است كه فعالان حقوق بشر هم موضعي مشابه دارند، چه آنكه حق تعيين سرنوشت و مشاركت در اداره مسائل عمومي از حقوق غيرقابل انكار شهروندان و اتباع كشورها به شمار ميرود و فرد يا گروهي نميتواند اين حق را از مردم سلب كند. اين حق را ميتوان به چند دليل اثبات كرد:
نخست: در مقدمه اعلاميه جهاني حقوق بشر با اشاره به ضرورت توجه به حقوق انسانها، از دولتها خواسته شده تا با حفاظت قانوني از حقوق شهروندان مانع توسل آنان به روشهاي خشونتآميز براي اصلاح جامعه شوند؛ موضوعي كه به نظر ميرسد ديروز از جانب حسني مبارك ناديده گرفته ميشد و امروز از سوي كارگزاران دولت وي و تداوم آن در آينده ميتواند دستاوردهاي به دست آمده از انقلاب موسوم به «خشم» مردم مصر را از خود متأثر كند، به نحوي كه كودتاگران را با مشكلي به نام اعتراضات گسترده مردمي مواجه خواهد كرد.
دوم: هر نوع اقدام براندازانه، چنانچه برخلاف خواست و اراده اكثريت مردم باشد امري مذموم و ناپسند در عرف حقوق و مباحث حقوق بشر محسوب ميشود. به گونهاي كه قوانين بينالمللي از حقي تحت عنوان حق تعيين سرنوشت براي ملتها سخن به ميان آوردهاند. حال اگر ارادهاي به دنبال تحميل نظر خود بر ديگران، از طرق مختلف از جمله تهديد باشد بايد گفت كه چنين رويهاي برخلاف كنوانسيونهاي بينالمللي در زمينه حقوق بشر است.
سوم: كودتا شگردي سياسي و كوششي از سوي يك ائتلاف سياسي غيرقانوني براي براندازي رهبران حكومت موجود است كه از طريق خشونت يا تهديد به آن انجام ميگيرد. اين خشونت معمولاً محدود و ناگهاني است و از سوي عدهاي اندك (برخلاف انقلاب كه از سوي بيشتر مردم انجام ميگيرد) به كار بسته ميشود.
بر اين اساس كودتاگران و تهديدكنندگان به آن در مصر بايد بدانند كه با تكرار اظهارات غيردموكراتيك خود بيش از هر چيز ضعف مشروعيت و خلأ پايگاه اجتماعي خود در جامعه مصر را به نمايش گذاشتهاند.
چهارم: از ديدگاه ساموئل هانتينگتون، استاد علوم سياسي يك كودتا تنها در دو صورت موفق خواهد بود. يا فعالان سياسي در جامعه كمشمار باشند يا كودتا بايد به تأييد بخش قابل توجهي از فعالان سياسي برسد اما از آنجايي كه ائتلاف اكثريت فعالان سياسي براي حمايت از كودتا تقريباً امكانناپذير است، از اين رو شرط دوم كمتر حادث ميشود، لذا با عنايت به شرايط سياسي امروز مصر بايد گفت نه تنها هيچ گونه ائتلاف سياسي براي حمايت از كودتا عليه دولت منتخب مردم وجود ندارد بلكه گستردگي دامنه حضور فعالان سياسي سبب شده تا هرگونه اقدام غيردموكراتيك در مصر با شكست مواجه شود.
بر اين اساس ميتوان گفت كه اظهارات عمر سليمان نه تنها بر منافع ملي و خواست سياسي مردم مصر تأكيد ندارد بلكه بيش از هر چيز خطر به قدرت رسيدن جريان سياسي همسو با وي را در انتخابات پيش رو براي مردم مصر گوشزد ميكند.
