بيژن سوراني | افزايش و تشديد آلودگي هوا روز به روز سلامت شهروندان را بيشتر به محاق تهديد و بيماري فرو ميبرد و تخريب محيط زيست را آشكار ميسازد و در اين ميان ۱۰ دستگاه و ارگان اصلي با فرافكني از وظايف خود، مرگ آرامي را براي شهروندان رقم ميزنند. مردم هم متهمان رديف يازدهم هستند.
تشديد و افزايش آلودگي هوا بر اثر عوامل متحرك و ثابت سبب شده است تا تشكيل جلسات تشريفاتي و انجام اقدامات مقطعي از شدت آلودگي هوا نكاهد. در اين ميان برخي از مسئولان حوزه سلامت با اكراه، آمار مرگ و مير آلودگي هوا را اعلام ميكنند و كسي نيست كه ميزان و شاخصهاي خسارت اين معضل را روي محيط زيست و سلامت شهروندان بيان كند؛ خساراتي كه به وجود ميآيد، ولي هرگز جبران يا از ميزان آن كاسته نميشود!
وزارت نفت، صنايع، بهداشت، راه و ترابري وزارت كشور، مؤسسه استاندارد، شهرداريها، راهنماييورانندگي، محيطزيست و قوه قضائيه در بخش سهگانه عوامل توليدكننده آلودگي هوا، تشديد آلودگي و آلايندگي و پيشگيري و كنترل و نظارت در رديف متهمان اصلي موضوع آلودگي هوا قرار دارند و هر يك به نسبتي در تشديد و پايداري آلودگي و تخريب محيط زيست بر اساس وظايف خود به صورت پنهان و آشكار نقشآفرين هستند.
وزارت نفت و صنايع: از آنجايي كه بر اساس آمارهاي اعلامي، بيشترين ميزان آلودگي آلايندگي مربوط به نوع سوخت و كيفيت وسايل نقليه توليدي و صنايع است كه كمكاريهاي صورت گرفته در توليد وسايل نقليه متحرك استاندارد و همچنين توليد خودرو و موتوسيكلت با كيفيت پايين و عرضه و فروش اين وسايل سبب شده است تا بر اساس مطالعات انجام شده، سهم وسايل نقليه موتوري در انتشار آلايندگي به حدود ۷۰ درصد برسد.
اين موارد فقط مربوط به وسايل نقليه متحرك است و در حوزه صنايع نيز به كارگيري سوخت فسيلي و تكنولوژي قديمي با كيفيت پايين يكي ديگر از عوامل اصلي آلودگي هوا به شمار ميرود. در اين ميان ميتوان به تردد ميليونها خودروي فرسوده و غيراستاندارد در كنار موتوسيكلتهاي دودزا نيز اشاره كرد.
وزارت راه: اين وزارتخانه در بخش فرودگاهي و ريلي و جادهاي در تشديد و افزايش آلودگي هوا نقش بسزايي دارد. توليد بالاي آلودگي و آلايندگي وسايل پرنده، ريلي و همچنين استاندارد نبودن مسيرهاي جادهاي و ساير عوامل بر تشديد آلودگي افزوده است.
مؤسسه استاندارد: هر چند بر همگان آشكار است كه استفاده از خودروي استاندارد مطابق با استانداردهاي روز دنيا و شرايط اقليمي كشور و سوخت و استانداردسازي صنايع در بخشهاي مختلف ميتواند به مقدار زيادي از ميزان آلودگي و آلايندگي بكاهد، اما كمكاري و وجود زواياي پنهان در استانداردسازي و نبود نگرش در بهرهگيري از ابزار و تجهيزات استاندارد از جمله مهمترين عوامل افزايش و تشديد آلودگي به شمار رود كه در اين زمينه مؤسسه استاندارد هرگز نمره قبولي دريافت نخواهد كرد.
وزارت كشور و شهرداريها: عملكرد اين بخشها در بحث اجرايي و نظارت و فراهمكردن زيرساختها در حوزه طرح جامع ترافيك با محوريت توسعه حمل و نقل عمومي بهرغم اقدامات صورت گرفته، كار به جايي نبرده است. هر چند در برخي از بخشها اقدامات و عملكرد مناسبي هم در حوزه شهري صورت گرفته است، اما وسعت كمكاريها سبب شده است تا اين اقدامات نيز به دليل بقاي ضعفهاي اصلي و نيز در اولويت نبودن مسائل شهري و زيستمحيطي براي دولتمردان در توسعه و گسترش زيرساختها ديده نشود كه در اين زمينه ميتوان به تعللهاي قابل تأمل دولت در پرداخت يارانه حمل و نقل عمومي به ويژه مترو اشاره كرد.
راهنمايي و رانندگي: بنابر هزار و يك دليل، خودروهاي فرسوده و غيراستاندارد در حال تردد در شهرها و جادهها هستند و اعمال جرايم نيز تاكنون به صورت ملموس براي جلوگيري از تردد اين وسايل نتيجهبخش نبوده است. از سوي ديگر، افزايش بار ترافيكي نيز بر ميزان آلودگي هواي شهرهاي پرجمعيت ميافزايد تا طرحهاي مقطعي زوج و فرد، طرح ترافيك و ساير طرحها راه به جايي نبرد.
وزارت بهداشت: آلودگي و آلايندگي روي محيط زيست و موجودات زنده به خصوص انسان به گونهاي است كه شايد در يك مدت زمان كوتاه مرگآفرين نباشد، اما اين معضل علاوه بر ايجاد انواع بيماريها سبب تشديد بيماريهاي مهم شده و آمار مرگ و مير را افزايش داده است. هرچند نميتوان به آمارهاي اعلامي مرگ و مير بر اثر آلودگي هوا استناد كرد! با اين حال، كمكاريها در اين زمينه سبب شده است تا مرگ آرام در سايه آلودگي همچنان قرباني بگيرد و فقط به هشدارها بسنده شود.
سازمان حفاظت محيطزيست: متولي اصلي با داشتن نقش كليدي در پديده آلودگي هوا سازمان محيط زيست است كه همچنان در حاشيه قرار دارد، به گونهاي كه بنابر گفته يكي از مسئولان شهرداري تهران، محيط زيست با فرافكني، وظايف خود را هبه كرده است، از سوي ديگر اين سازمان به دليل جايگاه ويژه درحفاظت از محيطزيست، طرحهاي جامع كاهش آلودگي هوا را بدون هيچ پيشرفت كاري همچنان در جلسات مطرح ميسازد تا شايد از آسمان راهكاري براي حل اين معضل فرود آيد!
روزها و برنامههاي نمادين با رنگ و لعابهاي خاص نامگذاري واجرا ميشود، در حالي كه هر روز بر ميزان آلودگي نيز افزوده ميشود. بنابر سخنان انوشيروان محسني بندپي نماينده مجلس، از ارسال طرح جامع كاهش آلودگي هوا به صحن مجلس خبري نيست تا قانونگذاران در اين بخش تصميم گيري كنند. البته بر عملكرد نمايندگان مجلس در اين حوزه هم ايرادات فراواني در بخش قوانين و نظارت وارد است.
قوه قضائيه: رسيدگي به كمكاريها و جرمهاي عمومي از جمله وظايف دستگاه قضايي در پديده آلودگي است كه متأسفانه تاكنون به جز موارد اندك آن هم در صدور رأي براي تعطيلي برخي صنايع آلاينده، اقدام خاصي صورت نگرفته است، در حالي كه اين بخش از اهميت خاصي در جلوگيري از تكرار فاجعههاي زيستمحيطي برخوردار است.
مردم: در كنار دستگاههاي مقصر و متهم، عامه مردم متهمان تأثيرگذاري در ايجاد و تشديد آلودگي هوا هستند كه ضربههاي اصلي آلودگي را هم متحمل ميشوند، در حالي كه ميتوانند نقش مهمي در كاهش اين پديده مرگبار داشته باشند.
راستي چه كسي يا نهادي قرار است به اتهامات اين مقصران رسيدگي كند؟!
در حالي كه همه اين ۱۱مقصر خود متهم هستند با گرفتن ژست شاكي مراتب اعتراض خود را به آلودگي اعلام ميكنند.
