در كتاب فرهنگ مردم شاهرود نوشته سيدعلي اصغر شريعت زاده آمده است در اين آيين كه نيم ساعت بعد از غروب آفتاب آغاز مي شود خدام اين تكايا كه به 'كشيك كش' معروف هستند به رديف در مقابل سقاخانه كه 'چراغخونه' ناميده مي شود، مي ايستند.
متولي مسجد و ريش سفيدان نيز در جلوي چراغخونه مي ايستند و خدامي كه نوبت كشيك شان است در مقابل آنها صف مي كشند.
چراغچي شمعدانها و چراغ توري ها را از چراغخونه آورده و به ترتيب يك در ميان روي زمين مي چيند و سپس چراغچي شمعدانها را به دست گرفته و اشعار و دعاهاي ويژه اين مراسم را با صداي بلند مي خواند و سپس خطبه مخصوص شمع و چراغ را باصداي رسايي قرائت مي كند. پس از آن 'چاووش' اشعاري از محتشم كاشاني را كه مربوط به فاجعه كربلاست با صداي خوش مي خواند و در پايان هر مصرع خدام صلوات مي فرستند.
پس از پايان مراسم شمع و چراغ، خدامي كه نوبت كشيك آنهاست شمع ها و چراغها را مي بوسند و به ترتيب به خدام كناري خود مي دهند و به همين ترتيب شمعدان ها و چراغها به وسيله همه خدام دست به دست مي شود تا به محل اوليه مي رسد.
اين آيين سنتي را درگذشته مراسم شمع و چراغ و گاهي هم به نام شامگاه خدام مي خواندند.
عناوين خطبه خواني، چراغچي و چاووشي در برخي از تكايا ازجمله تكيه بيدآباد موروثي است و اين عناوين از پدران به فرزندان منتقل مي شود.
در تكيه بازار شاهرود هنگامي كه خطبه خوان به نام امام حسين (ع) مي رسد تمامي چراغها، مشعل ها و شمعدان ها خاموش مي شود و ريش سفيدان با آمدن به ميان مجلس و خواندن نوحه (اي داد از اين عزا...) كاه بر سر و رويشان مي ريزند.
در شب شهادت امام حسين (ع) تكايا و منبرخانه هاي شاهرود مملو از مشتاقاني است كه براي ابراز ارادت به ائمه اطهار به روشن كردن شمع در اين مكانها مي پردازند.
افزون بر اين آيين سنتي، شهرستان شاهرود با نزديك شدن به ايام تاسوعا و عاشوراي حسيني جلوه هاي شورانگيزي از حزن و اندوه عزاداران حسيني به خود مي گيرد.
با فرا رسيدن ايام حزن و اندوه، پرچم ها و بيرق هاي سرخ و سبز و مشكي عزاي حسيني در كوچه و بازار شاهرود به اهتزاز درآمده و بار ديگر نغمه هاي جانسوز از گوشه و كنار شهر به گوش مي رسد.
عاشقان اهل بيت (ع) دراين شهرستان كه از چند روز قبل با برپايي آيين هاي ويژه و سياه پوش ساختن تكايا و اماكن مذهبي به استقبال ماه محرم رفته اند، در قالب دستجات سينه زني و زنجيرزني به خيابانها و معابرآمده و به عزاداري مي پردازند.
تكيه هاي بازار، گلشن، شريعت و به ويژه تكيه بيدآباد كه از تكاياي باسابقه و قديمي شاهرود است با تشريفات ويژه اي اين مراسم سنتي را برگزار مي كنند.
در شهرستان شاهرود از گذشته هاي دور مراسم عزاداري محرم به شيوه خاص و سنتي برگزار مي شود و بسياري از شاهرودي هاي مقيم ساير نقاط ايران براي شركت در اين آيين ها به ويژه در ايام تاسوعا و عاشورا خود را به زادگاه خود مي رسانند.
شهرستان شاهرود با حدود ۲۴۰ هزار نفر جمعيت در شرق استان سمنان و در ميانه جاده اصلي تهران ـ مشهد واقع است.
شهرستان شاهرود بيش از ۱۲۰۰ تشكل مذهبي شامل حسينيه، هيات، تكايا و مسجد دارد و آيين هاي ويژه دهه اول محرم در بيشتر اين مكانها برپا مي شود.
علاوه بر هيات ها و مساجد، آيين هاي روضه خواني اين دهه نيز در بيش از ۱۵۰ منزل و منبرخانه برپا مي شود./
