الناز خماميزاده | در سه ماهه اخير از خيابان والاستريت گرفته تا كوچهپسكوچههاي سرزمين آفتاب تابان و همچنين قلب اروپا بر چهره معترضان ماسكي خندان نشسته كه خيليها نميدانند اين ماسك برگرفته از شخصيت يكي از معروفترين كتابهاي كمدي جهان است؛ چهرهاي زرد رنگ با لبخندي كه بيشتر به يك پوزخند تلخ شباهت دارد، پشت ماسكي كه جدا از پوشاندن چهره معترضان والاستريت تاكنون بر چهره چند نفر از شخصيتهاي مشهور جهان نيز نشسته و جنبه رسمي پيدا كرده چه كسي ايستاده است.
هفته پيش استفاده از ماسك «وي» (V) به عنوان نمادي از احساسات مشترك مردمي در حالي شكل رسميتري به خود گرفت كه «شپرد فيري» طراح پوستر و گرافيست مشهور امريكايي كه عنوان مرد برتر سال ۲۰۰۸ امريكا را از آن خود كرده بود، پس از مدتها طرح معروف «اميد» خود را كه تصويري از باراك اوباما بود، تغيير داد و به جايش يك معترض را با ماسك «وي» بر چهرهاش به تصوير كشيد. ماسك پلاستيكي كه هزاران نفر از معترضان نظام سرمايهداري در جهان بر چهره ميزنند برگرفته از فيلم «وي براي انتقام» محصول سال ۲۰۰۶ ميلادي به نويسندگي آلن مور است. اين ماسك تا كنون در بسترهاي مختلف، وجه اشتراك اعتراضات مردمي نيويورك، مسكو، «ريو» و رم و نيز آتن و اعتراضات در خارج از محل كنفرانس اجلاس «جي ۲۰» و «جي ۸» در لندن و لاكويلا در سال ۲۰۰۹ ميلادي بوده است.
روزنامه گاردين در گفتوگويي تلفني با آلن مور براي رمزگشايي اين ماسك و نقشش در اعتراضات والاستريت مينويسد: «براي آلن مور گذر يكي از شخصيتهاي كتابش از دنياي كاغذ به دنياي واقعيت چيز چندان عجيبي نيست. كميك استريپهايي كه به قلم او در دهه ۸۰ و ۹۰ ميلادي جان گرفت وارد هاليوود شده و نتيجهاش ساخت آثاري بود كه هم از دم تيغ منتقدان گذشت و هم قابل تمجيد بود. تا كنون مدلها و نقشهاي روي تيشرتها، مدالها و حتي بسياري از شعارهاي اعتراضآميز در امريكا همه از دل شخصيتها و عناوين آثاري چون «مراقبان» و «جهنمي» آلن مور بيرون آمده است. از نظر مور ۵۸ ساله دليل اين اتفاق نزديك بودن او و آثارش به واقعيت است چنانچه بعضي از داستانهاي او به دنياي مادي نفوذ كرده است.» اما اين بار شخصيت داستاني مور به شكل ديگري وارد دنياي واقعيت شد، ماسك شخصيت داستاني او به شكل اجتنابناپذيري در اعتراضات سرتاسر جهان روي چهره معترضان قرار گرفت و تأثيرگذاري اين چنيني يك شخصيت داستاني بر فعاليتهاي سياسي سرتاسر جهان در نوع خود بينظير بود. همه اين ماجراها به مور باز ميگردد؛ شخصيتي خاص با موهاي مجعد خاكستري و ريش بلند كه زندگي ساده را به زندگي اينترنتي ترجيح ميدهد و بهخاطر انزجار از سيگنالهاي ديجيتالي كه زندگي انسانها را اشغال كرده است در محل زندگي خود در نرسامپتون، حتي از تلويزيون هم استفاده نميكند. او از اينكه ماحصل هنر قلمش به چنين نماد برجستهاي در اعتراضات مردمي تبديل شده خوشحال و خرسند به نظر ميرسد. اما مرد پشت نقاب كيست؟
بر اساس گزارش گاردين، «وي براي انتقام» داستاني است كه آينده انگلستان را در زير پاهاي يك ديكتاتوري روايت ميكند، البته اين داستان در سال ۱۹۸۲ نوشته شده و داستان آلن مور درست دو دهه بعد يعني در سال ۱۹۹۷ ميلادي اتفاق ميافتد. اين داستان ۳۸ فصل دارد كه عنوان هر فصل با حرف «V» آغاز ميشود. مردم در اين داستان افسردهاند و براي حل مشكلات كمتر به كمك يكديگر ميآيند. در اين بين شخصيتي به نام «وي» كه پيشينه چندان واضحي ندارد، وارد داستان ميشود و با پوشيدن دائمي ماسكي مردم شهر را عليه رژيم ديكتاتوري ميشوراند؛ پوست سفيد، گونههاي گلگون و ريش مدادي و چشماني نيمه باز و در نهايت پوزخندي مرموز كه در كنار سلطه ديكتاتوري و عذاب مردم تحت اين سلطه احتمالاً براي همه آشناست و اما وي شخصيتي است كه آمده مردم را براي مخالفت با زندگي تحت سلطه ديكتاتوري تهييج كند.
مور ميگويد: «امروز معترضان وال استريت، «ما ۹۹ درصد هستيم» را شعار خود قرار دادهاند تا نارضايتيشان از كنترل بيش از حد يك درصد جمعيت ثروتمند امريكا را بر اين كشور نشان دهند و حسابش را بكنيد كه وقتي دريايي از ماسكهاي «وي» را در خيابان ميبينيد اينطور به نظر ميرسد كه اين معترضان همه از يك ارگانيسم واحد هستند. اين به خودي خود به آنها قدرت ميدهد و علت استفاده معترضان از اين ماسك همين است.» لبخند ماسك «وي» فراموشناشدني است. شخصيت داستاني «وي» براي انتقام» كه حدوداً ۳۰ سال پيش به دست آلن مور خلق شد، امروز از قلمرو داستان فرار كرده و وارد واقعيت شده است تا نشان دهد كه چگونه شخصيتهاي دنياي هنر و ادب بر واقعيات دنياي سياسي تأثير گذارند. همانطور كه «وي» مردم را براي مبارزه عليه ديكتاتوري تهييج ميكرد اين ماسك نيز امروز روايتگر انسجام و تهييج عمومي براي مخالفت با نظام سرمايهداري شده كه بر ۹۹ درصد از مردم امريكا سايه افكنده است. چرايي استفاده از اين نقاب در جنبش اعتراضي و مردمي در كشورهاي غربي مشخص شده است؛ مردمي كه از فساد و ظلم سياستمدارانشان و اقتصاد ضعيفكش سرمايهداري به تنگ آمدهاند. معترضان مصممي كه از هر نمادي براي رساندن پيامشان استفاد ميكنند. قطعاً اين نقاب معترضان هم براي سياستمداران يك پيام دارد. همان پيامي كه صاحب نقاب در فيلم ميگويد: «پشت اين نقاب چيزي بيش از جسم است. پشت اين نقاب يك آرمان است و آرمانها ضدگلوله هستند.»
