
صغری خیل فرهنگ | یكی از مؤلفههای امنیت پایدار و تثبیت اقتدار دفاعی و ایمنسازی آسمان، وجود نیروی هوایی مقتدر، توانمند و برخوردار از فناوریهای نوین پدافندی و جنگندههای مدرن است كه دركنار ایمان، آگاهی و اعتقاد به باورهای دینی میتواند كشور را از هرگونه تجاوز و توطئهای مصون بدارد. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران امروز با توجه به حضور نیروهای متجاوز فراملیتی در اطراف مرزهای آبی و خاكی از هر زمان دیگری به آمادگی و هوشیاری و ارتقای توان دفاعی به ویژه در عرصه جنگهای الكترونیك، تكنولوژیهای پروازی و اتخاذ راهبردهای دور اندیشانه نیازمند هستند. در دوران دفاع مقدس اجرای عملیاتهای بزرگی مثل H3 و یورش برق آسای بیش از 140 جنگنده به اهداف بزرگ و استراتژیك رژیم بعثی تنها 3 روز پس از آغاز جنگ و نقش هوانیروز در عملیاتهای جنگی مثل مرصادو... بر آگاهان و كارشناسان نظامی پوشیده نیست. این نقش ممتاز و برجسته، گروه پایداری ما را بر آن داشت تا در آستانه 29 فروردین، روز ارتش در گفتوگویی اختصاصی با امیر سرتیپ دوم خلبان سید محمد علوی، معاون عملیات نیروی هوایی ارتش به ارزیابی میزان آمادگی نیروی هوایی، توانمندسازی این نیرو پس از جنگ، چگونگی رصد نیروهای دشمن حاضر در اطراف مرزها و... بپردازیم كه در پی میخوانید.نیروی هوایی دارای چه ویژگیهایی است و در دوران دفاع مقدس چگونه با دشمن به مقابله پرداخت؟نیروی هوایی یك نیروی كاملاً تجهیزات محور است، در زمان پیروزی انقلاب اسلامی، تمام دنیا به جهت مهاجرت كاركنان فنی مستشاری كه از كشورهای دیگر در ایران مشغول بودند، فكر میكردند كه نیروی هوایی زمینگیر خواهد شد. زمانی كه جنگ هشت ساله بر كشورمان تحمیل شد، همه فكر میكردند كه این نیرو حداكثر ظرف 48 ساعت زمینگیر شده و قادر به انجام هیچ پروازی نخواهد بود. البته مؤلفههای پرواز هواپیماهای جنگی و به صورت كلی توان رزم نیروی هوایی هم تجهیزات است(هواپیما) و هم خلبان و نیروی انسانی. خوشبختانه خلبانان جنگی ما بسیار كارآزموده بوده و دورههای خوبی را سپری كرده بودند. آنها پروازهای بسیار خطرناكی را انجام دادند و كاركنان فنی ما هم روی پای خودشان ایستادند و به قوت ایمان خود تكیه كردند و توانستند تمام سورتی پروازهای زمان جنگ را انجام دهند.
قدرت نیروی هوایی در چه ابعادی بود و در مقابل دشمن چه توانی داشت؟جنگ ما فقط با نیروی هوایی عراق نبود، ما با بیش از 36 كشور میجنگیدیم، تمام دنیا كه علیه ما بود صدام را پشتیبانی میكردند، عراق هواپیمایی چون میراژ، سوخو24، جنگندههای روسی، میگ 23، میگ 25، تنوع كاملی از هواپیماهای غربی و شرقی در نیروی هوایی عراق به چشم میخورد و علاوه بر آن حضور خلبانان مزدور كه در عملیاتهای بمباران شركت داشتند، اصلاً قابل قیاس با ما نبود. عراق یك پدافند بسیار قوی داشت هواپیماهای ما را در ارتفاع بالا به راحتی میتوانست مورد هدف قرار دهد. خلبانان ما در بیش از 90 درصد مأموریتهای خود در ارتفاعات بسیار پایین پرواز میكردند، تا توسط هواپیماهای عراقی و پدافند عراق مورد اصابت قرار نگیرند. چه در زمان قبل از انقلاب و چه بعد، خلبانان ما در كارشان همیشه اول بودند. نكته قابل اهمیت تبحر خلبان است، خودشان هم اعتراف كرده بودند از خلبانان ایرانی بیشتر از هواپیماها و تجهیزاتشان میهراسند.تبحر خلبانان ارتش، حضور و نقش بیبدیل، بسیج و سپاه دست به دست هم داد تا ما به پیروزی برسیم.
اتفاق مهم سال 59 و نخستین روزهای جنگ حمله بیش از 130 جنگنده به رژیم بعثی ومراكز مهم آن رژیم است در اینباره صحبت بفرمایید؟انقلاب كه اتفاق افتاد، سازمان ارتش كمی به هم ریخت. جنگ كه شروع شد، نیروی هوایی مجدداً سازماندهی جدید خودش را بر مبنای پایگاهها و تهدیداتی كه در غرب احساس میكرد انجام داد. پایگاههای جدید احداث و هواپیماهای جنگی در مناطق غربی و پایگاههایی مثل امیدیه و... گسترش یافت. نیروی هوایی خیلی سریع سازماندهی خودش را اجرا كرد. بر این اساس دوم مهرماه 1359 نیروی هوایی توانست در عملیات «كمان 99» 140فروند هواپیمای جنگی را به سمت بغداد به پرواز درآورد. طراحی و اجرای این عملیات در آن شرایط با كمبود تجهیزات و متخصص، كار بسیار مؤثری بود كه توسط نیروی هوایی عملی شد.
در زمینه تهیه تجهیزات با توجه به كمبودها و كاهش امكانات و محاصره اقتصادی، چگونه قطعات را تأمین كردید؟در زمان جنگ به جهت تحریمهای اقتصادی گریبانگیر نیروی هوایی و همچنین خروج مستشاران و متخصصان از نیروی هوایی باعث شد تا معاونت آماد نیروی هوایی و پرسنل فنی همتی مضاعف انجام دهند بنابراین نهضت قطعهسازی در نیروی هوایی ایجاد شد.نیروی هوایی به خوبی توانست بدون كمك مستشاران و كشورهای خارجی هواپیماها را به روزرسانی كند. كار بسیار سنگینی بود هم بحث آموزش خلبان و هم آمادهسازی هواپیما. آمادهسازی هواپیماهای جنگندهای چون اف4 و اف5 در آن زمان كه ستون و پایه نیروی هوایی بودند بسیار سریع انجام گرفت. تأمین و تهیه قطعات حساس این هواپیماها با كمك دانشگاهها، نیروهای پشتیبانی و وزارت دفاع انجام شد و خدا را شكر اگر این همكاری نبود، زمینگیر میشدیم. خروج مستشاران و تحریمهای اقتصادی عامل پربركتی شد تا بتوانیم روی پای خود بایستیم و به فرموده امام خمینی (ره) اینها همه از بركت انقلاب اسلامی است و در طول هشت سال دفاع حماسههای بینظیر و مأموریتهایی چون حمله به اچ3 (پایگاه الولید) را به نمایش بگذاریم.
كار عملیات معروف اچ3 نیروی هوایی با چه اهدافی و چگونه انجام شد؟در عملیات اچ3 پایگاههای شرق عراق و الولید مورد اصابت راكتها و موشك هواپیماهای ما قرار گرفت.در این مأموریت هشت فروند هواپیمای اف4 به همراه هواپیماهای دیگر با استعداد صوتی بسیار زیاد و هواپیماهای تانكر سوخت رسان شركت داشتند كه جنگندهها توانستند از این هواپیما در چندین مرحله سوختگیری كنند تا در هنگام مأموریت سوخت كم نیاورند. این هواپیماها توانستند مسافت زیادی را طی و پس از گذشتن از نوار مرزی وارد غربیترین نقطه در عراق شوند و به الولید حمله كنند. برای فریب دشمن از پایگاههای مختلف هواپیماها برخاستند تا گروه اصلی بهتر بتواند مأموریت خویش را اجرا كند. عملیات هوایی اچ3 در تاریخ جنگها بیسابقه بود، جنگندههای ما توانستند مسافت طولانی را طی و دوباره بعد از بمباران اهداف تعیین شده به كشور بازگردند.
سال 64 یكی از مقاطع حساس جنگ نیروی هوایی است، در اینباره توضیح بفرمایید.زمان جنگ در پایگاه بندرعباس بودم و بیشترین درگیری ما با هواپیماهای عراقی بر فراز خلیج فارس بود.در چندین مرحله هواپیماهای عراقی به لاوان، كیش و نیروگاههای ما حمله كردند كه با جنگندهها و میراژهایشان درگیر شدیم. خدا را شكر، اجازه ندادیم در حمله به لاوان و كیش و سایر جزایر موفق شوند. سپس برای انجام مأموریت به همدان منتقل شدم كه در خصوص پروازهای جنگی در خاك عراق عمل كنیم. من خاطرات زیادی در زدن كشتیها و مأموریتهایی خلیج فارس در طول آن سه سال دارم بسیاری از دوستانم هم طی انجام مأموریتها شهید شدند بعد از جنگ هم در راستای آموزش خلبانان مشغول شدم.
یكی از شهدای شاخص نیروی هوایی شهید عباس دوران است، درباره این شهید و عملیاتش بفرمایید.ما دو مأموریت بسیار ارزشمند در تاریخ پرافتخار نیروی هوایی داریم. یكی حماسه شهید عباس دوران است كه اجلاس سران غیرمتعهدها را در بغداد كنسل كرد. صدام اعلام كرده بود من پدافندی در حومه شهر بغداد مستقر كردم كه حتی پرندهای هم بدون اجازه توان ورود به فضا را ندارد. این حرف بسیار برای ما سنگین بود، یكی از خلبانهای ما عباس دوران بود كه مأموریت پیدا كرد كه مركز شهر بغداد را مورد اصابت قرار دهد. صدام كه در پی برپایی كنفرانس سران غیرمتعهدها بود با این حرفش میخواست ثابت كند بغداد نفوذ ناپذیر است. این شهید بزرگوار به شكل دو فروندی پروازی را به قلب بغداد انجام داد كه ثابت كرد، پدافند بغداد آنطور كه صدام ادعا میكرد نبود و قابل نفوذ بود. همان شب كه این عملیات انجام شد با مردم عراق مصاحبهای كردند، یك راننده تاكسی عراقی گفته بود: من هواپیمای فانتوم ایران را دیدم كه از روی تاكسی من رد شد و تاكسی به بیرون از خیابان پرتاب شد. هواپیمای شهید دوران بعد از بمباران مورد اصابت قرار گرفت.او به كابین عقب كه آقای كاظمین بود دستور پریدن از هواپیما را میدهد و خود در هواپیما میماند تا با هدایت هواپیما به نقطه مورد نظر اصابت كند چون در صورت خروج شهید دوران، هواپیما سقوط میكرد. او با نثار جان خویش ثابت كرد كه بغداد ناامن است و ایران قادر است هر كجای بغداد را بخواهد مورد هدف قرار دهد. شهید عباس دوران موفق شد با اجرای این مأموریت ویژه اجلاس سران غیرمتعهدها را در عراق لغو كند و حماسهای دیگر برای كشورش بیافریند.
به نظر شما نیروی هوایی تا چه اندازه از تجربیات و اندوختههای زمان جنگ برای پیشرفت و تعالی این نیرو استفاده كرده است؟بیشتر تاكتیكهایی كه در زمان جنگ در طول پروازها به كار میگرفتیم باعث شد تبحر خلبانان در نحوه انجام پروازها بیشتر شود آن هم مقابل ارتشی قوی چون عراق كه مجموعهای از انواع هواپیماهای شرقی و غربی را در اختیار داشت. همچنین توانستیم سیستمهایی كه عراق در داخل جنگندههای خود به كار گرفته بود مانند جنگ الكترونیك را در هواپیمای خودمان احیا كنیم و به كار بگیریم. تجربه جنگ،تجربه بسیار با ارزش و گرانبهایی برای نیروی هوایی بود. جنگ بود كه به نیروی هوایی ثابت كرد واقعاً آن كاری را كه كشورمان اراده كند، موفق به انجام آن میشود. زیرا این موفقیت بسیار پیچیده، مهم و گرانقیمت بود و هیچ كشوری به ما كمك نكرد اما ما موفق شدیم با استفاده از تجربیات جنگ در طول 30 سال، پیشرفتها و موفقیتهایی را كسب نماییم.
این پیشرفتهایی كه اشاره كردید شامل چه موضوعات و اختصاصاً چه قطعات و تجهیزاتی میشود؟بعد از پایان جنگ ارتش با توجه به سیاست كشورمان، كه اعتقاد داریم دشمن به راحتی دست از سر كشورمان بر نخواهد داشت، بالطبع باید هر نیرویی به صورت مستقل به افزایش و قوت توان رزم خود میپرداخت. نیروی هوایی دارای دو مؤلفه هواپیما و تجهیزات و دوم نیروی انسانی زبده و كارآمد شامل پرسنل پروازی و فنی میشود. در بحث هواپیما ما پیشرفتهای زیادی كردهایم مثل ساخت هواپیماهای جنگنده چون «صاعقه»، معاونت جهاد خودكفایی نیز موفق به تولید «سیمولاتور» تمامی هواپیماهای جنگی و شكاری شد. اهمیت سیمولاتور از خود هواپیماها بیشتر است. زیرا خلبانان ما به راحتی در داخل سیمولاتور میتوانند مانورهای متعدد و خطرناكی كه برای هواپیما خطر دارد را تمرین نمایند. از لحاظ قیمت هم نسبت به خود هواپیما گرانتر است. پیشتر ما در تحریم بودیم و به آن دسترسی نداشتیم. اما الان تمام هواپیماهای ما مجهز به سیمولاتور هستند. در جنگ الكترونیك ابزار بسیار قوی است كه اگر نیرویی بتواند در جنگ از آن بهرهمند شود موفق خواهد بود. در این عرصه هم نیروی هوایی موفقیتهای بسیار خوبی مثل ایجاد اختلالات راداری، اختلالات ارتباطی، سیستمهای پارازیت و شنود الكترونیكی روی هواپیماها و ... به دست آورده. در خصوص مهمات ما توانستیم مهمات نقطهزن (نقطه خاصی را هدف قرار میدهد) و هوشمند را در كشور تولید كنیم و در عملیاتها از آن بهرهمند شویم. همچنین هم اكنون موفقیتهایی زیادی در زمینه موشكهای دوربرد و مهمات دوربرد با تناژ بالا به دست آوردهایم و نیز موشكهای دور برد هوا به دریا و هوا به خشكی را كه در زیر جنگندهها نصب میشود تولید كرده و در حال بهرهمندی از آن هستیم. موفقیت بعدی نیروی هوایی در بحث (over hall) است كه ما توانستیم تمامی هواپیماهای جنگنده و ترابری را خودمان over hall نماییم. یعنی كل هواپیما از نوك تا دم و قطعات را باز، چك، تعمیر،جا به جا و در نهایت سرهم میشود به گونهای كه تا حد یك هواپیمای نو میرسد. هواپیماهای جنگی بر حسب ساعت پرواز و سال خدمتیشان باید حتماً overhall شوند. البته این فرآیند قبلاً در خارج از كشور انجام میشد. در مورد هواپیماهای بدون سرنشین، نیروی هوایی با قراردادهایی كه با صنعت منعقد نموده موفق شده است گردانهای بدون سرنشین را هم تشكیل دهد. ما در سه بخش مهم هواپیمای بدون سرنشین، شناسایی، رزمی و هواپیمای بدون سرنشین جنگ الكترونیك وارد شدهایم. موفق شدیم سوختگیری جنگنده به جنگنده (اف4 به اف4، سوخو به سوخو) را انجام بدهیم كه امسال هم در رژه هوایی روز ارتش به نمایش میگذاریم، علاوه بر این پروژههای بسیار زیادی كه موفق شدهایم روی تغییرات سیستمهای غیرعملیاتی جنگی مانند سوخو24 و اف4 اجرا و به كار بگیریم.
نیروی هوایی ایران زمانی كه هواپیمای بیگانه وارد آسمان كشور میشود، چه واكنشی نشان میدهد؟قرارگاه پدافند هوایی در حال حاضر به عنوان یك نیرو محسوب میشود. این قرارگاه وظیفه دارد به صورت 24ساعته تمام فضا را تحت كنترل خود داشته باشد. به محض اینكه هدفی را در «صفحه رادار» مشاهده كرد، حداكثر ظرف دو دقیقه باید هدف شناسایی شود. اگر در این زمان هدف شناسایی نشود، پدافند از جنگندههای نیروی هوایی كمك میگیرد كه تعدادی ازآنها در تمام پایگاهها به صورت 24ساعته در حال آمادهباش هستند.به محض درخواست پدافند، این جنگندهها در حالی كه مجهز به سلاح هوا به هوا هستند از زمین كنده میشوند.پدافند هم هواپیماهای جنگی در اختیار خود را برای درگیری با هواپیمای شناسایی شده به پرواز درمیآورد. هواپیمای موردنظر را یا به بال برای شناسایی میبرند یا منصرف یا منهدم میكنند. این در صورتی است كه به قطعیت برسد كه هواپیمای موردنظر تهاجمی است، جنگندهها با آن درگیر شده و آن را منهدم میكنند.
عملیاتی كه منجر به دستگیری ریگی شد نیز از همین دست بود؟در مورد شرور ریگی هم این وضعیت رخ داد. ساعت یكو30دقیقه بامداد نیروهای امنیتی و سربازان گمنام امامزمان(عج) به ارتش اطلاع دادند كه وی قرار است با هواپیمای مسافربری از دوبی پرواز و به سمت بیشكك برود و درخواست كردند به هر صورت هواپیما باید بنشیند تا ما این فرد را دستگیر كنیم. به محض مطلع شدن، فرمانده نیروی هوایی و عوامل دستاندركار این مأموریت را به دست گرفتند، به پایگاههای جنوبی و پایگاه اصفهان آمادهباش داده شد. مهرآباد هم هواپیمای تانكر سوخترسان را آماده كرد تا در صورت نیاز به سوختگیری جنگندهها این هواپیما هم به پرواز درآید. جنگندهها از بندرعباس، اصفهان و هواپیمای تانكر هم از مهرآباد به پرواز درآمد. به محض مشاهده هواپیمای مسافربری در رادار، جنگندههای ما با اقدامات تاكتیكی هواپیما را وادار به نشستن كردند و سپس ریگی دستگیر و به تهران منتقل شد. به این نوع مأموریت كه هواپیماها به صورت مسلح در اختیار قرارگاه قرار میگیرند، مأموریت «اسكرمبل» میگویند. ما اسكرمبلهای بسیار زیادی در طول شبانهروز داریم. حتی دشمن زمانی كه میخواهد میزان آمادگی و هوشیاری ما را چك كند تا مرز میآید، چون می بیند جنگنده ما آماده است، سریع بازمیگردد. اخیراً امریكا با كویت رزمایشی را در جنوب انجام داد و جنگندههایشان تا مرز میآمدند و از «افایآر» ما رد میشدند و گاهی هم به سمت ایران گردش میكردند، اما به محض گردش میدیدند هواپیمای جنگی ما آماده است و قصد پرواز دارند بنابراین خیلی سریع فرار میكردند. این آمادگی و هوشیاری نیروی هوایی و پدافند، امنیت را برای مردم به ارمغان آورده است.
امروز توان نیروی هوایی را در مقایسه با سایر كشورها چگونه ارزیابی میكنید؟ما یكسری اصول در جنگ داریم، اصولی ثابت كه برای همه ارتشهای دنیا ثابت است، اما یكسری اصول هم هست كه خاص هر ارتش است. تمام دنیا اگر این تجهیزات در اختیارشان بود خلبانانشان به هیچ عنوان پرواز نمیكردند. به جهت اینكه تجهیزاتی است كه 30 سال در حال پرواز است. نگهداری، تعمیرات و «اوورهال» (overhall) باعث شد تا این نوع هواپیماها سرپا بمانند و تغییرات زیادی در بحث تسلیحاتش انجام شد، اما مسئله قابل توجه شجاعت و ایثار است كه در خلبانان ما كه پیرو اهل بیت و ائمه اطهار (ع) هستند، وجود دارد. خلبانان غیور ما ترسی ندارند كه به چند فروند هواپیما حمله كنند، آنها با یك فروند هم به مقابله برمیخیزند. خلبانان ما از رشادتی خاص برخوردارند. این توان رزم و تجهیزات به همراه ایمان و ایثار كه در نیروهای مسلح ماست توان رزم بالایی را در منطقه برای ایران اسلامی به وجود آورده است. پیشرفتهایی هم در تسلیحات داریم كه مرتباً اطلاعاتش به مردم خودمان و منطقه میرسد كه حساب كار خودشان را بنمایند به نظر من تسلیحات پیشرفته تنها عاملی برای داشتن یك توان رزم بالا نیست. نیروی انسانی متبحر و تسلیحات مكمل هم هستند و عاملی میشود برای ایجاد توان رزم بالا. ما از نیروی انسانی كارآمدی برخورداریم و در ارتقای تسلیحات و مهمات و تولید هواپیما با سرعت بالا در حال پیشرفت هستیم. ما هماكنون تنوعی از هواپیماهای شرقی و غربی و هواپیماهای جنگنده F14، F5، F4 (جنگندههای غربی) سوخو 24، میگ 29، F7 (جنگندههای شرقی) بهرهبرداری میكنیم. جنگنده صاعقه هم كه تولید داخل است.
در زمینه آموزش هماكنون شما چه نوآوریهایی را داشتهاید؟دانشكده خلبانی ایران را باید با كشورهای بسیار پیشرفته مقایسه كنیم، در منطقه كشوری در توان و قابل مقایسه با ایران وجود ندارد. در دانشكده خلبانی از تنوع هواپیماها برخورداریم و از جمله هواپیماهای مقدماتی، پایه و پیشرفته كه دانشجویان با هر سه نوع با سرعت بسیار پایین، سرعت متوسط و سرعت مافوق صوت پرواز میكنند، البته مهم نحوه آموزش است كه تمام تاكتیكهای روز دنیا به خلبانان آموزش داده میشود. حتی مأموریتهای بمباران و تیراندازی در دانشكده انجام میگیرد. خلبانی كه از دانشكده ما فارغالتحصیل میشود علاوه بر فراگیری تمام اصول اولیه، پروازهای پیشرفته را با هواپیماهای جنگی آموزش دیده و فارغالتحصیل میشود. حتی این بخش از آموزشهای ما در امریكا هم صورت نمیگیرد. دانشكدههای ما حتی این آمادگی را دارند تا از خارج كشور هم دانشجوی خلبانی را آموزش بدهند. خیلی كشورها مایل به این كار هستند، البته هنوز وارد این مقوله نشدهایم، اما اگر مسئولان بپذیرند، توانمندیاش را داریم. همچنین آموزش دانشكده خلبانی یعنی pcseren در داخل كشور تولید میشوند.
به عنوان آخرین سؤال تعامل بین نیروی هوایی ارتش و سپاه را به عنوان دو بازوی توانمند اقتدار نظام چگونه میبینید؟تعامل بین نیروی هوایی ارتش و سپاه بسیار خوب است. تعدادی از خلبانان سپاه در خدمت نیروی هوایی ارتش هستند و با جنگندههای ما پرواز میكنند و طبق نیاز آموزشهای لازم را هم طی كردهاند. در این تعاملات مشكلی وجود ندارد. نیروی هوایی سپاه یك نیروی هوافضاست كه بیشتر در بحث موشك و موشكهای دوربرد وارد شده است، پدافند هوایی هم بسیار توانمند است. با هواپیماهای جنگندهای كه در اختیار دارند، پرواز میكنند. ما در رزمایشها از این عزیزان استفاده كرده و مأموریتهای مشتركی را با هم انجام دادیم. طی چند سال اخیر در رزمایشهایی كه انجام شد، سپاه شركت كرد و مأموریتهایشان را نسبت به توانمندیهای هواپیمایی كه در اختیار داشتند به نحواحسن انجام دادند. درخصوص تعمیر و نگهداری هواپیماهایشان هم ما مساعدت لازم را داریم.