نیروگاه بوشهر سمبل کارشکنی روس‌ها

ایران راه فشار به روسیه را می‌داند؟

جعفر تکبیری | نیروگاه بوشهر، نامی است که برای ایرانیان با دانش هسته‌ای گره خورده و روز راه‌اندازی آن قطعاً روز بسیار مهمی برای ایرانیان خواهد بود، اما کلید راه‌اندازی آن در دست روس‌ها قرار گرفته است. روس‌هایی که خاطره خوبی در ذهن ایرانیان ندارند و صابون کارشکنی‌های آنان همیشه به تن ایرانیان خورده است. نمونه بارز این کارشکنی‌ها عدم تحویل سامانه‌ دفاعی اس‌300 است که به‌رغم پرداخت تمامی هزینه‌های آن توسط جمهوری اسلامی، روسیه از تحویل آن به دلایل واهی سر باز زد. نیروگاه بوشهر نیز یکی از سمبل‌های این کارشکنی‌هاست. این نیروگاه که سابقه‌ای بسیار قدیمی دارد و کار احداث آن در سال 1355 آغاز شده، در زمان توقف روند ساختش در بهمن ماه 57 همزمان با انقلاب اسلامی نزدیک به 75 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. این روند توقف تا سال 71 ادامه داشت تا اینکه در این سال در پی سفر آیت‌الله‌هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهور وقت به روسیه موافقتنامه همکاری هسته‌ای میان دو کشور امضا شد و در نوامبر ۱۹۹۴ قرارداد تکمیل واحد اول نیروگاه بوشهر ایران و روسیه به امضا رسید. به موجب این قرارداد مقرر شد ساخت نیروگاه تا پایان سال ۲۰۰۰ به پایان برسد. حال نزدیک به 11 سال از اتمام مهلت تکمیل 15 درصد باقی مانده نیروگاه بوشهر توسط روسیه گذشته است و در تمامی طول این سال‌ها این طرف روس بود که با اعلام تاریخ‌های مختلف سعی داشت طرف ایرانی را آرام نگه دارد. وعده‌های پوچ روسیهدرست پس از بدقولی روس‌ها در راه‌اندازی نیروگاه بوشهر در سال 2000، این امر به تاریخ نامعلومی موکول شد تا اینکه در سال 1382 وزیر انژری روسیه از تأخیر یک ساله در راه‌اندازی نیروگاه بوشهر خبرداد. فروردین ماه سال بعد، یعنی همان موعد راه‌اندازی در سال 2005، روسیه گفت: نیروگاه بوشهر سال آینده به طور آزمایشی راه‌اندازی می‌شود اما در تیرماه همان سال رئیس سازمان انرژی اتمی روسیه اعلام کرد نیروگاه بوشهر سال 2006 کارش را آغاز می‌کند. در آذر ماه 1383 مدیر پروژه ساخت نیروگاه بوشهر اعلام کرد واحد اول نیروگاه بوشهر اواخر سال 84 به بهره‌برداری می‌رسد و باز هم یک سال تأخیر.سال بعد، در اردیبهشت ماه، رئیس سازمان انرژی اتمی روسیه مجدداً گفت که سوخت هسته‌ای نیروگاه بوشهر پایان سال‌جاری میلادی یا اوایل سال آینده به ایران تحویل می‌شود. در اسفند ماه 1385، حسینی سخنگوی وقت وزارت امور خارجه تأکید کرد، سوخت بوشهر باید تا دو هفته ‌دیگر ارسال شود. اما روسیه یک سال بعد در فروردین ماه گفت به دلیل تأخیر در پرداخت‌های ایران، افتتاح نیروگاه بوشهر با تأخیر مواجه می‌شود. علی لاریجانی هم که در آن موقع در آذرماه این سال از قول روس‌ها گفت که نیروگاه بوشهر تا ماه آینده راه‌اندازی می‌شود و خود حدیث مفصل بخوان از مجمل. . . در نهایت، آخرین وعده روس‌ها برای راه‌اندازی نیروگاه بوشهر به بهمن ماه سال 89 باز می‌گردد و قرار بود پس از سوخت گذاری نیروگاه و انجام آزمایش‌های اولیه در مرداد ماه همان سال، برق تولیدی از این نیروگاه همزمان با دهه فجر وارد شبکه سراسری شود اما بازهم کارشکنی‌های تکراری طرف روس که به رغم دریافت مبالغ هنگفت از ایرانی‌ها به وعده خود وفا نکرد و نیروگاه بوشهر در سی و پنجمین سال احداثش همچنان در حسرت روشن شدن، رآکتورهایش باقی ماند و این حسرت را به ایرانیان هدیه کرد. باج خواهی میلیاردی روس‌هادر همین حال حسن غفوری فرد، استاد فیزیک هسته‌ای دانشگاه تهران و نماینده مجلس با انتقاد از کارشکنی روس‌ها در پروژه نیروگاه بوشهر به سایت مجلس شورای اسلامی گفته است: قرارداد ایران برای راه‌اندازی این نیروگاه، 800 میلیون دلار بود، اما تا امروز حدود 5/1میلیارد دلار هزینه کرده است. با وجود پرداخت این هزینه گزاف، هنوز هم روس‌ها برای بهره‌برداری کامل از این نیروگاه پول می‌خواهند.وی با بیان اینکه کارشکنی روس‌ها در پروژه نیروگاه بوشهر واضح و آشکار است، گفت: روس‌ها همواره در انجام تعهدهای خود در قبال نیروگاه بوشهر با وجود پول‌های فراوانی که دریافت کرده‌اند، تأخیر داشته‌اند و این تأخیر همچنان ادامه دارد. وی همچنین از درخواست چند صد میلیارد تومانی دولت در متن لایحه پیشنهادی بودجه سال 1390 برای راه‌اندازی نیروگاه بوشهر خبر داده است.زمزمه‌های همیشگی در سال 90اما باز هم در سال 90 زمزمه‌های همیشگی تأخیر در راه‌اندازی این نیروگاه از سوی طرف روس به گوش می‌رسد. زمزمه‌هایی که ناشی از گرایش رئیس‌جمهور این کشور به سمت غرب است. روسیه بخشی از سوخت هسته‌ای این نیروگاه را که در مرداد ماه وارد قلب رآکتور کرده بود، خارج کرده و کارشناسان بازگرداندن این سوخت به قلب رآکتور و شروع به کار نیروگاه را حداقل در یک سال آینده می‌دانند. همین زمزمه‌ها بود که باعث شد مجلس در نخستین روزهای کاری اش در سال جدید این موضوع را در دستور کار قرار دهد. خارج‌کردن سوخت از قلب رآکتور و علت تأخیر مجدد در راه‌اندازی نماد هسته‌ای کشورمان در بوشهر از مهمترین نکاتی بود که در کمیسیون اقتصادی مجلس مورد بررسی قرار گرفت. اما به رغم این نگرانی مجلس، رئیس‌جمهور در کنفرانس مطبوعاتی‌اش سخنی دیگر می‌گوید. وی در پاسخ به سؤالی درباره تأخیر در راه‌اندازی نیروگاه بوشهر عنوان کرد: بعد از نصب تجهیزات در نیروگاه، در دوره آزمایش در یکی از قطعات داخلی نقص فنی پیدا شد که کارشناسان در حال رفع آن نقص هستند. احمدی‌نژاد خاطرنشان کرد بر اساس تماس تلفنی مدودف رئیس‌جمهور روسیه با وی و اطمینان خاطری که داده است، نیروگاه اتمی بوشهر در موعد مقرر راه‌اندازی شده و به بهره‌برداری خواهد رسید. البته رئیس جمهور اشاره‌ای درست به موعد مقرر راه‌اندازی این نیروگاه در سخنان خود نداشت. آن چیز که در این بین مسلم است، روسیه هیچگاه شریکی مطمئن برای ایران نبوده و نیست و تنها به فکر منافع خود است و در حالی که غرب تمامی تلاش خود را برای زمینگیر کردن برنامه هسته‌ای کشورمان به کار بسته است، روسیه نیز هرازگاهی با رفتارهای غیر‌منصفانه خود به این روند کمک می‌کند. آیا ایران ابزار مناسب برای اجبار روسیه به پایبندی به تعهدات خود در اختیار دارد؟ این سؤالی است که مسئولان دیپلماسی کشور باید به آن پاسخ دهند. واقعیت امر این است که بر اساس برخی قوانین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تنها چند کشور معدود نظیر روسیه، آلمان و امریکا این اجازه را دارند که پس از ساخت یک نیروگاه اتمی گواهی کیفیت و امنیت برای آن صادر کنند و همین موضوع باعث شده بود که ایران در ابتدا از آلمان برای ساخت و تکمیل نیروگاه بوشهر دعوت کند. دعوتی که به دلیل حملات رژیم بعث عراق به این نیروگاه از سوی آلمان پذیرفته نشد و در نهایت ایران مجبور شد که از روسیه در این خصوص کمک بگیرد. بنابراین علت این مماشات جمهوری اسلامی با روسیه بر سر راه‌اندازی نیروگاه بوشهر، دریافت گواهی‌نامه کیفیت و امنیت برای نیروگاه از طرف روس است و ممکن است در صورت فشار مستقیم به روس‌ها، آنها بازهم این روند را به تعویق بیندازند و حتی با توجه به متمایل شدن مدودف رئیس‌جمهور روسیه به سمت شرکای غربی‌اش، احتمال عدم اعطای این مجوز در هر صورت وجود دارد. از این رو لازمه این امر وارد کردن فشارهای سیاسی و اقتصادی به صورت غیرمستقیم به روس هاست.