تنبيه، آموزش پنهان‌کاري به کودکان است

بدزباني کودکان را نشنيده بگيريد

آزاده غلامي | تربيت فرزندان امري است که بايد به صورت مستمر و پيوسته انجام شود تا والدين بتوانند به هدف نهايي‌شان که همان کمال و سعادت فرزند است، دست پيدا کنند. اهميت اين موضوع به اين دليل است که کودک مانند موم در دست والدين است و از آغاز هيچ شکلي ندارد و اين ما هستيم که به او شکل و حالت مي‌دهيم. شکل و حالتي که گاه تا پايان عمر همراه او مي‌ماند. افراد و عوامل مختلفي در تربيت فرزندان نقش دارند که بر اين اساس نبايد از آنها غافل بود. دنياي کودکان با دنيايي که ما مي‌شناسيم کاملاً متفاوت است و برداشت‌هايي که آنها از گفتارها و رفتارهاي بزرگترهاي خود دارند نيز با آنچه تصور مي‌کنيم، تفاوت دارد چون کودکان نمي‌توانند مفهوم جملاتي را که افراد بزرگسال به کار مي‌برند درک کنند و از اين رو است که گاهي شاهد استفاده برخي از کلماتي توسط کودکان هستيم که در جايي که نبايد استفاده مي‌شود زيرا آنها معني آن را نمي‌دانند. بدزباني کودک يکي ديگر از موضوعاتي است که در بين برخي از کودکان رواج دارد. اغلب اوقات والدين نمي‌توانند راهکار درستي براي رفع اين مشکل فرزندشان پيدا کنند يا با رفتارهاي نادرست سبب تشديد اين موضوع مي‌شوند. الهام رستگار، دکتر روانشناس با بيان اينکه والدين بايد از به کار بردن عبارات دو پهلو و نامفهوم در برخورد با کودکان خودداري کنند، مي‌گويد: در صحبت کردن با فرزندان بايد مراقب بود که از کلمات نادرست و نسنجيده استفاده نکرد. بايد در عين حالي که از کلمات آسان و قابل درک براي صحبت با کودک استفاده مي‌شود، ناخواسته کلمات زشت و ناپسند به کار برده نشوند زيرا ديده شده است که بسياري از والدين به دليل عادتي که در به زبان آوردن برخي کلمات و عبارت‌هاي ناپسند پيدا کرده‌اند، ناخواسته در صحبت با فرزندان از اين کلمات استفاده مي‌کنند. وي با بيان اين مطلب ادامه مي‌دهد: وقتي کودکان شروع به بدزباني، تمسخر، پرخاش،‌ استفاده از کلمات نامطلوب و گاه فحش دادن مي‌کنند، ما به شکلي غمناک متوجه قدرت کودک در تقليد کلمات خوب و بد خودمان و اطرافيان مي‌شويم. بدزباني تنها از راه آموختن و مواجه شدن با چنين کلماتي به وجود مي‌آيد، بنابراين بايد موقعيت‌هايي را که در آنها ممکن است کودک کلمات ناپسند را بشنود، محدود کرد يعني حتي هنگامي که کودک به تماشاي برنامه‌هاي تلويزيوني مشغول مي‌شود هم بايد مراقب بود که از به کار بردن کلمات ناپسند در اين برنامه‌ها خودداري شده باشد و در صورتي که غير از اين باشد، بايد کودک را به موضوع ديگري سرگرم کرد و از تماشاي چنين برنامه‌هايي بازداشت. مراقب تلويزيون هم باشيد!اين کارشناس در ادامه سخنانش با اشاره به رفت و آمد کودک با دوستانش اظهار مي‌کند: والدين بايد مراقب رفت و آمد کودکشان با دوستان آنها باشند و از اينکه دوستان آنها کلمات زشت و ناپسند به کار نمي‌برند اطمينان حاصل کنند، همچنين آنها بايد تلاش کنند کلمات ناپسند را از مجموعه واژگاني که به کار مي‌برند حذف کنند تا کودک‌شان به استفاده از اينگونه کلمات روي نياورد. سعيد خراساني، دکتر روانشناس نيز در اين رابطه با بيان اينکه والدين بايد بدزباني کودک را ناديده بگيرند، مي‌گويد: سعي کنيد به بدزباني‌‌هاي اهانت‌‌بار کودک کمترين توجهي نشان ندهيد. وانمود کنيد که آن کلمات را هرگز نشنيده‌ايد، بنابراين هرگونه تأثير آن را بر خودتان از بين مي‌بريد و بازي او را به يک بازي يک نفره تبديل مي‌کنيد که اصلاً براي کودکان جالب نيست.وي با بيان اينکه والدين مهم‌ترين نقش را در آموزش بدزباني و رفع آن ايفا مي‌کنند، مي‌افزايد: والدين بايد هنگامي که کودکشان از کلمات پسنديده و زيبا استفاده مي‌کند، تعريف و تمجيد کنند تا با اين کار، کودک به بيان دوباره آنها تشويق شود. بهتر است والدين بگذارند کودک بداند والدينش چه نوع گفتاري را مي‌پسندند. به اين منظور، هر بار که کودک بدزباني نمي‌‌کند به اين موضوع اشاره کنيد. براي مثال بگوييد: «خوشم مي‌آيد وقتي سؤالي از تو مي‌پرسم آرام جواب مي‌دهي.» به او بفهمانيد که کدام گفتار وي بدزباني به حساب مي‌آيد.کودکان با بدزباني شما را به بازي مي‌گيرنددکتر خراساني با تصريح بر اينکه والدين تحت هيچ شرايطي، حتي هنگامي که عصباني هستند، نبايد بدزباني کنند، مي‌گويد: بدزباني شيوه‌اي است که کودک براي اعمال کنترل بر شما به کار مي‌گيرد،‌ پس خودتان بدزباني نکنيد. او ممکن است به دنبال راه‌هايي باشد تا عمداً شما را عصباني کند و با بد زباني توجه شما را به خود جلب کند. پس،‌ از شرکت در اين بازي خودداري کنيد.وي همچنين با بيان اينکه والدين نبايد به صورت خواسته و ناخواسته بدزباني را به کودک آموزش دهند، ادامه مي‌دهد: با عصبانيت پاسخ دادن به کودک، تنها به او مي‌آموزد چگونه بدزباني کند. هر چند دشوار است، ولي وقتي با عصبانيت سر شما فرياد مي‌کشد، شما متقابلاً اين کار را انجام ندهيد، بلکه سعي کنيد با احترام گذاشتن به کودک، احترام گذاشتن به ديگران را به او آموزش دهيد. نسبت به کودک خود مؤدب باشيد، گويي که او مهمان شماست.دکتر خراساني ضمن بيان اينکه با کودک همانگونه صحبت کنيد که مايل هستيد او با شما صحبت کند، اظهار مي‌کند: به کودک بياموزيد چگونه از بياني که شما دوست داريد،‌ استفاده کند. در بين صحبت‌هايتان از کلماتي مثل ممنونم، لطفاً، متأسفم و... استفاده کنيد. همچنين به او بياموزيد تنها آنچه گفته مي‌شود بدزباني محسوب نمي‌شود بلکه گاهي لحن سخن گفتن هم ناخوشايند به نظر مي‌رسد. بايد به کودک توضيح داده شود که بدزباني به چه معني است. لازم است فکر کنيد آيا کودک بدزباني مي‌کند يا فقط شيوه بيانش ناراحت‌کننده است؟ براي مثال بايد به کودک آموخت که طرز سخن گفتنش طعنه‌آميز يا با صداي بلند نباشد. همه رفتارهاي کودک بدزباني نيستندوي ادامه مي‌دهد: کودکان بايد بدانند که به کار بردن اسم کوچک برخي افراد، پاسخ دادن به سؤال ديگران با فرياد زدن و سرپيچي کردن گستاخانه، بدزباني تلقي مي‌شود ولي والدين در عين حال بايد توجه داشته باشند که حالات امتناع ساده مثل اين عبارت که «نمي‌خواهم که»، غرغر کردن و پرسش‌هايي مانند «آيا بايد»، تنها اظهار عقيده محسوب مي‌شوند و بدزباني به شمار نمي‌آيند. والدين همين طور بايد نسبت به رفتاري که با ديگران دارند توجه کنند و متوجه باشند که با اطرافيان چطور رفتار مي‌کنند، بنابراين بهتر است با نظارت بر گفتارمان، طوري عمل کنيم که کودکان تا حد امکان کمتر سخنان ناخوشايند، نيش‌دار يا دوپهلو بشنوند و ياد بگيرند.دکتر خراساني با اشاره به اينکه نبايد کودک به دليل بدزباني تنبيه شود، مي‌گويد: والدين بايد تنبيه را براي موارد مهم و رفتارهاي زيان‌باري بگذارند که براي خود کودک و ديگران آزاردهنده و خطرناک است. بدزباني هم در بدترين حالت، آزاردهنده است، ولي هيچ‌ تجربه‌اي در دست نيست که نشان دهد با تنبيه کردن به دليل بي‌احترامي، کودک مؤدب و محترم مي‌شود. بايد توجه داشت که مجازات فقط سبب آموزش ترس و نه احترام، به کودکان مي‌شود. کودک را با القاب طنزآميز صدا نکنيدبه گفته اين دکتر روانشناس، برخي والدين عادت دارند به ديگران لقب بدهند. گاه والدين به راحتي همان القاب تمسخرآميزي را که کودک به زبان مي‌آورد، سرش فرياد مي‌کشند، براي مثال مي‌گويند که «کودن! نمي‌داني که نبايد به کسي لقب بد داد.» اين کار به کودک اجازه مي‌دهد تا همان کلماتي را که شما استفاده مي‌کنيد، به کار ببرد. در حالي که بايد خشم خود را کنترل کنيد و به او توضيح بدهيد که چطور و چرا اينقدر عصباني شده‌ايد. نبايد به دليل لقب دادن به ديگران، کودک را تنبيه کرد. اگر کودک را به دليل لقب دادن مجازات کنيد، هر گاه از او دور شويد، از اين واژه‌ها استفاده مي‌کند. اعمال مجازات شديد براي درمان بدزباني، به کودک مي‌آموزد که چگونه کاري را پنهاني انجام دهد. دکتر خراساني با تأکيد بر اينکه والدين نبايد القاب طنزآميز و خودماني را به کار ببرند، مي‌گويد: از صدا کردن کودک خود با القابي که گاه به دليل احساس صميمي بودن از آنها استفاده مي‌کنيد، ولي نمي‌خواهيد او براي صدا کردن ديگران از آنها استفاده کند، خودداري کنيد. به عنوان مثال گفتن کلمه وروجک يا شيطان کوچولو، مي‌تواند به دليل تقليد کودک از شما استفاده شود.وي همچنين تأکيد مي‌کند: اجازه ندهيد که اطرافيان يا دوستان کودکتان به او القاب بد بدهند. راه‌هاي مطلوبي را به کودک پيشنهاد کنيد تا زماني که ديگران به او لقب مي‌دهند، از طريق آنها واکنش نشان دهد. براي مثال بگوييد «وقتي دوستت با اسم بدي شما را صدا زد، به او بگو تا موقعي که اسم خودم را صدا نکني با تو بازي نمي‌کنم و جواب تو را نمي‌دهم.» همين طور والدين بايد اسامي بد و خوب را براي کودک مشخص کنند و به طور دقيق براي کودک توضيح دهند که از چه نام‌هايي نبايد استفاده کند. تنها در اين صورت است که مي‌توان از او انتظار داشت که لقب‌هاي «مجاز» و «غيرمجاز» را بشناسد.