مجتبی بهرامی | در حال حاضر نیز در شرایطی که اوضاع خاورمیانه پیچیدهتر از گذشته شده است، فدراسیون روسیه سعی دارد نقش مؤثرتری در معادلات منطقه ایفا نماید.
ناکامیهای پی در پی ایالات متحده در مهار ناآرامیهای عراق، درگیریهای داخلی در فلسطین میان طرفداران گروههای فتح و حماس، مناقشات روزافزون رژیم صهیونیستی با فلسطینیان، مناقشه هستهای غرب با جمهوری اسلامی ایران و ... از جمله مهمترین مسائلی محسوب میشوند که هم اینک در خاورمیانه جریان دارند و روسیه میتواند نقش مؤثری در رفع یا حل آنها داشته باشد. در این بین یکی از زمینههای همکاری روسیه با کشورهای خاورمیانه، به صدور تسلیحات و جنگ افزار به این کشورها مرتبط میشود که طی سالهای گذشته با افزایش چشمگیری مواجه بوده است. به عنوان نمونه امارات در سالهای ١٩٩٦ تا ٢٠٠٣ میلادی، ٤٠٠ میلیون دلار تسلیحات نظامی از روسیه خریداری کرده و همکاریهای نظامی دو طرف هم اکنون نیز ادامه دارد. الجزایر یکی دیگر از مشتریان مهم تسلیحات روسی در خاورمیانه است. بسته هشت میلیارد دلاری قراردادها با الجزایر درباره صدور و نوسازی جنگندههای شکاری و آموزشی، سامانههای ضدهوایی، تانکها، خودروهای زرهی، موشکها، ناوهای جنگی و زیردریاییها، حکایت از معاملهای کلان میان دو طرف دارد. این قراردادها که در سال 2006 و در جریان سفر ولادیمیر پوتین به الجزایر به امضا رسیده، باعث شده که روسیه این بازار را به انحصار خود درآورد. حتی هنگامی که نظامیان الجزایری به بهانه وضعیت فنی نامناسب از قبول کردن جنگندههای میگ29 خودداری کردند، وضعیت به نفع مسکو تمام شد. زیرا این هواپیماها در اختیار نیروی هوایی روسیه گذاشته شد و الجزایر مجدداً هواپیماهای سنگینتر و گرانتر سوخو30 را از روسها خرید. علاوه بر این روسها در بازار تسلیحات لیبی و عربستان سعودی نیز تا حد زیادی موفق بودهاند. این دو کشور از چند سال پیش برای خرید سلاحهای روسی نوبت گرفتهاند. در مورد قراردادها با لیبی، یادداشت تفاهمی در جریان سفر پوتین به این کشور در آوریل سال 2008 امضا شد. بهای بسته قراردادها با لیبی حدود 5/2 میلیارد دلار است. نکته جالبتر آنکه روسیه حتی بدهی دولتی لیبی را بخشید تا این کشور برای خرید سلاحهای جدید، پول کافی داشته باشد. علاوه بر این روسیه در ماه ژانویه 2010 اعلام کرد که یک قرارداد فروش تسلیحات و جنگافزار به ارزش 8/1 میلیارد دلار با لیبی امضا کرده است. این قرارداد پنج جزء دارد که شامل تجهیزات نظامی برای نیروی زمینی و دریایی، مدرنسازی تانکهای تی72 ( 72 T- tanks) و لوازم یدکی آنها میشود. در این میان، هرچند عربستان سعودی هرگز مشتری اتحاد شوروی نبوده و همیشه با جهان غرب روابط مستحکمی داشته، اما در پاییز سال 2007 گزارشهایی منتشر شد که این کشور حاضر شده، 150 فروند بالگرد جنگی چندمنظوره ساخت روسیه را به مبلغ بیش از دو میلیارد دلار خریداری کند. در حال حاضر بسته فرضی خریدهای عربستان شامل سامانههای ضدهوایی، تانکها و خودروهای زرهی است و بهای آن معادل چهار میلیارد دلار برآورد میشود. اگر این قراردادها نهایی شوند، ورود به بازار عربستان سعودی، بارزترین دستاورد صنایع دفاعی روسیه خواهد بود. در این بین یکی از مسائلی که در خصوص فروش تسلیحات روسی به کشورهای خاورمیانه وجود داشته، مخالفت امریکا و اسرائیل با فروش جنگافزارهای روسی به کشورهایی نظیر ایران و سوریه است. چنانکه مسکو اخیراً پذیرفته است که برنامه عقد قرارداد صدور موشکهای مورد درخواست سوریه را متوقف کند. ایالات متحده امریکا و رژیم صهیونیستی، با این استدلال که موشکها در صورت فروش به سوریه، ممکن است به دست گروههای مخالف بیفتند، با معامله مسکو و دمشق مخالفت ورزیدهاند. مقامات رژیم صهیونیستی همیشه بر صدور اسلحه از سوی مسکو به کشورهای عربی نظارت دقیقی داشتهاند. بر این اساس مقامات رژیم صهیونیستی بارها نسبت به معاملات تسلیحاتی روسیه با ایران و سوریه هشدار دادهاند و مراتب نگرانی خود را به سردمداران مسکو اعلام کردهاند. هراس اصلی صهیونیستها از این است که با فروش تسلیحات روسی به سوریه، توازن قدرت در منطقه خاورمیانه دگرگون شود. در 21 آگوست 2008، طی دیدار بشار اسد از روسیه، دو کشور به منظور فروش تسلیحات دفاعی به سوریه توافق کردند که به سرعت مقامات رژیم صهیونیستی از بهوجود آمدن بیثباتی در خاورمیانه سخن به میان آوردند. علاوه بر این، ایالات متحده امریکا نیز همواره نسبت به فروش تسلیحات روسی به سوریه، ابراز نگرانی کرده است. امریکاییها دلیل اصلی نگرانی خود را دستیابی احتمالی حزبالله به تسلیحات عنوان کردهاند. به همین دلیل مقامات واشنگتن بارها به مسکو هشدار دادهاند که فروش تسلیحات روسیه به سوریه میتواند عواقب ناگواری در پی داشته باشد.
