مريم احمدي-بيماري سالك، نوعي بيماري جلدي ناشي از موجود تك ياخته اجباري داخل سلولي به نام «ليشمانيا» بوده و بدين جهت نام علمي آن «ليشمانيوز جلدي» است، اين بيماري انگلي پوستي در بسياري ازكشورها از جمله ايران شايع است. ابتلا به اين بيماري در كشورما از سال 1368 سير صعودي داشته و ميتوان گفت تهران، مشهد، شيراز، نيشابور و كرمان كانونهاي سالك نوع شهري و نقاطي از استان اصفهان، جنوب استان فارس، مازندران، خوزستان، ايلام، بوشهر و هرمزگان كانونهاي سالك نوع روستايي به شمار ميرود كه طبق آمار آلودهترين استانها استان اصفهان و هرمزگان بودهاند.اما چندي است اخبار جستهگريختهاي از شيوع اين بيماري در اردستان اصفهان به گوش مي رسد. اخباري كه نه تنها براي شهروندان بلكه براي جامعه پزشكي نيز خوشايند نيست.
اردستانيها و آمار بالاي سالك
طبق اظهارات ابراهيم عشقي، مدير برنامه سالك شهرستان اردستان كه چندي پيش در خبرها درج شده بود، در سال جاري آمار مبتلايان به بيماري سالك در اردستان افزايش يافته است. وي با بيان اينكه برنامه كنترل بيماري سالك در شهرستان اردستان در سه سال اخير به صورت اصولي و با همكاري ارگانهاي مختلف در حال اجراست اظهار داشت: «با بررسيهاي به عمل آمده، عمليات مقابله با عامل ناقل اين بيماري رضايتبخش بوده و مخزن اين بيماري در بسياري از موارد از بين رفته است». وي با بيان اينكه در سال اول مقابله با اين بيماري، آمار مبتلايان به سالك كاهش يافته است، تصريح كرد: «با اين وجود در سالهاي بعد آنچنان كه بايد، طرح مقابله، موفقيت آميز نبود».
عشقي وجود كانونهايي كه در آنها امكان ورود و مبارزه وجود ندارد را از دلايل اصلي افزايش آمار مبتلايان به اين بيماري دانست.
دكتر مهرداد حلوايي متخصص پوست در خصوص اين بيماري اظهار داشت: «سالك يك بيماري مزمن پوستي بدون درد و تب ومشترك ميان انسان و تعدادي از حيوانات از جمله جوندگان و سگ است كه توسط پشه خاكي از فرد بيمار به ديگران منتقل ميشود و بسته به تعداد محلهاي گزش پشه به صورت يك زخم يا زخمهاي متعدد در نقاط باز بدن مانند صورت، بيني، گوش، دست و پا ايجاد ميشود. محل گزش ابتدا به صورت يك برآمدگي قرمز رنگ است كه سپس به گره سفت و كبود رنگي تبديل ميشود و در صورت عدم درمان مناسب، زخمي شده و با بهبود هر زخم يك جوشگاه فرو رفته و پايدار به وجود ميآيد. در اين ميان اضافه شدن عفونتهاي ثانويه ممكن است زخم سالك را به فرمهاي عفوني ديگر تبديل كند».
عشقي آمار رسمي مبتلايان به بيماري سالك در اردستان را از ابتداي سال جاري تا دي ماه 490 نفر اعلام كرد و افزود: «آمار مبتلايان به سالك در شهرستان اردستان در سال 1375، حدود 2 هزار و 500 نفر بوده است.آمار رو به کاهش است
اين در حالي است كه حسن ذبيحي، مدير شبكه بهداشت و درمان شهرستان اردستان با اشاره به اينكه روند آمار مبتلايان به سالك در سالهاي اخير روبه كاهش بوده است. اظهار داشت: «ريشهكن كردن اين بيماري غير ممكن به نظر ميرسد». وي با بيان اينكه بيماري سالك هم اكنون حدود 18 استان كشور وجود دارد تصريح كرد: «اين بيماري در استان اصفهان و شهرهايي چون اردستان، نطنز، خور، نائين و اخيراً شهر اصفهان نمود بيشتري دارد». دكتر حلوايي مخزن بيماري در سالك نوع شهري را انسان و گاهي سگها و در نوع روستايي را جوندگان وحشي نظير موش صحرايي، خرگوش و سنجاب معرفي كرد و افزود: «دوره نهفتگي اين بيماري در نوع روستايي 1 تا 4 هفته و در نوع شهري 2 تا 8 ماه و گاهي يك سال است». توزيع فصلي اين بيماري در اواخر تابستان و پاييز براي سالك روستايي و تمام سال براي سالك شهري است. محل زندگي ناقل بيماري، در پناهگاه گرم، تاريك و مرطوب، شكافهاي عميق ديوارها، اماكن متروكه و مخروبه، اصطبلها، اطراف تودههاي زباله، كودهاي حيواني، لانه جوندگان، پشت اشياي ثابت منزل مانندكمد يا قاب عكس است. سيد مصطفي طباطبايي نژاد، نماينده مردم اردستان در مجلس شوراي اسلامي نيز با اشاره به اينكه مبارزه و مقابله با اين بيماري پروسهاي زمان بر است گفت: «مدت سه سال است كه برنامه مبارزه با بيماري سالك به صورت مستمر و جدي در حال اجراست و به نظر ميرسد كه دو سال ديگر نيز با اين برنامه ادامه يابد تا نتيجه مطلوب حاصل شوند. وي ادامه داد: «هر چند در طي اين سه سال نتوانستهايم اين بيماري را ريشهكن كنيم اما آمار ابتلا به سالك بسيار كاهش يافته است». طباطبايي نژاد با تأييد اظهارات مدير شبكه بهداشت و درمان اردستان مبني بر محدوديت امكانات، نيرو و منابع مورد نياز براي مقابله با اين بيماري، افزايش بودجه مورد نياز و تأمين نيروي انساني متبحر براي ادامه اين برنامه را ضروري دانست.
چه بايد كرد؟
نماينده مردم اردستان با اشاره به اهميت ايجاد كمربند سبز به دور روستاها گفت: «چنانچه بتوانيم با برنامهريزي صحيح، اراضي اطراف روستاها را حاصلخيزتر كنيم گام بزرگي جهت مقابله با اين بيماري برداشتهايم». وي از اداره منابع طبيعي و امور اراضي خواستار رسيدگي به اين مورد شد. طباطبايينژاد در ادامه گفت: «نكته قابل اهميت اين است كه طبق قانون طبيعت، هر جا مرضي هست،دارو هم همانجاست، بنابر اين بايد درخصوص كشف و توليد داروهاي گياهي بومي سرمايهگذاري بيشتري شود». وي افزود: نمونههايي ديده شده كه اظهار كردهاند با استفاده از يك نگاه توانستهاند آثار حشره سالك را كاهش دهند، اما از نظر علمي هنوز اقداماتي در اين خصوص صورت نگرفته كه شبكه بهداشت و درمان بايد اين مورد را پيگيري كند» مدير شبكه بهداشت و درمان شهرستان اردستان آموزش را مهمترين راه مقابله با اين بيماري اعلام كرد و افزود: «تمام دستگاههاي شهرستان كه توانايي ارائه آموزشهاي لازم به مردم را دارند بايد در اين زمينه همكاري كنند». ذبيحي با بيان اينكه در سطح كشتزارهاي شهرستان براي مقابله با اين بيماري مشكلات كمتري وجوددارد، تصريح كرد: «سوزاندن چوبهاي انبار شده در باغات شهرستان امكانپذير نيست و بايد براي خارج كردن آنها چارهاي انديشيد». وي همچنين وجود نخالههاي ساختماني و زبالههاي انباشته شده در اطراف شهر را از ديگر مشكلات مقابله با اين بيماري اعلام كرد و افزود: «جمع آوري زبالهها و نخالههايي كه ميتواند به مكاني براي زندگي حيوان ناقل اين بيماري تبديل شود ضروري است».
