ورود آلمان به تاخت‌وتاز فروش تسلیحات

کارل تئودور تسو گوتنبرگ، وزیر دفاع آلمان، در رأس هیئت بلند پایه 40 نفره از صنایع هواپیمایی چند شرکت اروپایی برای یک سفر دو روزه راهی کشور هند شد تا با مقامات هندی دیدار و گفت‌وگو کند. او ابتدا در روز چهارشنبه 9 فوریه با مانموهان سینگ، نخست وزیر هند، دیدار کرد و سپس با دیگر مقامات هندی از جمله ‌ای کی آنتونی، وزیر دفاع هند، و پی وی نایک، رئیس ستاد هوایی هند نیز دیدار و گفت‌وگو داشت. هدف گوتنبرگ از این سفر هم از هیئت همراه وی و هم از برنامه کاری در سفر دو روزه‌اش کاملاً مشخص است. در واقع، او قصد دارد تا بر سر فروش جنگنده‌های یورفایتر اروپایی با همتایان هندی خود گفت‌وگو کند و آنها را ترغیب به عقد قراردادی به ارزش 3/7 میلیارد یورو، 9/9 میلیارد دلار کند. یورفایتر EF2000 ملقب به گردباد، Typhoon، محصول مشترک کنسرسیوم چند ملیتی از کشورهای آلمان، بریتانیا، فرانسه و اسپانیا، Aeronautic Defense & Space (EADS)، است که دو کشور آلمان و بریتانیا مدیریت تولید آن را به عهده دارند. یوروفایتر جنگنده‌ای چند منظوره است که گذشته از قابلیت‌های جنگ هوایی و حملات هوا به زمین و شناسایی هدف‌هایی حتی دورتر از 60مایل، جنگنده‌ای رادارگریز نیز هست که به دلیل مواد به کار رفته در آن از دید رادار مخفی می‌‌ماند. نکته قابل توجه یوروفایتر این است که تنها جنگنده رقیب آن F-22 امریکایی است، اما قیمت جنگنده امریکایی دو برابر یوروفایتر است و همین امر نیز یکی از عوامل ترغیب هند به این جنگنده شده و شانس یورفایتر برای پیروزی در مناقصه هند برای خرید 126 جنگنده را افزایش داده است.
هر چند که به نظر می‌‌رسد گوتنبرگ توانست از سفر دو روزه خود و نمایش هوایی یوروفایتر در شهر بنگلور هند تا اندازه زیادی توجه مقامات هندی را به جنگنده ساخت EADS جلب کند اما در داخل آلمان با انتقادات شدیدی مواجه شده است. احزاب مخالف دولت ائتلافی آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان، معتقدند که وزارت دفاع این کشور با انعقاد قرارداد فروش یورفایتر به هند راهبرد صادرات سلاح آلمان را نقض کرده است. راهبرد صادرات سلاح آلمان در سال 2000 تصویب شد و بنابر آن دولت این کشور حق فروش سلاح به کشورهایی را ندارد که در معرض درگیری نظامی هستند. منازعه طولانی مدت مرزی هند با پاکستان یکی از موضوعاتی است که احزاب مخالف بر آن انگشت گذاشته‌اند. کلودیا روث، رهبر حزب سبزهای آلمان، در مصاحبه‌ای با سایت اشپیگل آلمان به این موضوع اشاره کرده و گفته است که فروش ادوات نظامی به هر منطقه بحرانی «نمونه آشکار تخطی از اصول سیاست صادرات سلاح آلمان است» و در این زمینه گفت: «هند نه تنها به عنوان یک قدرت هسته‌ای در این مقوله می‌‌گنجد، بلکه در منطقه‌ای به شدت بی‌ثبات قرار دارد». به نظر رهبر حزب سبزها، گوتنبرگ با سفر خود به صورت جسورانه‌ای آلمان را درگیر رقابت تسلیحاتی کرده و این امر با تلاش‌های آلمان برای برقراری صلح و ثبات در چنین منطقه پرتنشی تعارض دارد اما این اعتراضات بی‌پاسخ نماند. گوتنبرگ ادعای نقض راهبرد صادرات سلاح آلمان از سوی خودش و کابینه ائتلافی آلمان را رد کرده و معتقد است که راهبرد مذکور در دوره دولت پیشین تنظیم شده بود، دوره‌ای که کابینه آلمان از ائتلاف احزاب سبز و سوسیال دموکرات و به صدراعظمی گرهارد شرودر تشکیل شده بود و به کابینه فعلی تشکیل شده از ائتلاف دموکرات مسیحی با دموکرات لیبرال ارتباطی ندارد. علاوه بر این، آلمان در سال 2008 توافق اصولی خود را برای فروش جنگنده‌ها به هند اعلام کرد یعنی زمانی که نمایندگانی از حزب سوسیال دموکرات همچون گرنوت ارلر نیز در این توافق شرکت داشتند و به این دلیل گوتنبرگ گفت: «برخی از افرادی که اکنون انتقاد می‌‌کنند در آن تصمیم شرکت داشتند». علاوه بر این، گوتنبرگ به تصمیم و تأیید شورای امنیت دفاع، کمیته مجلس در امور دفاعی، در مورد توافق 2008 استناد کرده که این شورا در آن موقع مخالفتی با فروش جنگنده‌ها به هند نداشت.
روشن است که گوتنبرگ با وجود رضایتش از سفر به هند، نگران مجادلاتی شده که در آلمان بر سر عقد این قرارداد به پا شده است. در واقع، مخالفان کابینه مرکل اعتراض خود را در مورد فروش جنگنده‌ها به هند بر دو محور متمرکز کرده‌اند؛ نخست نقض راهبرد صادرات سلاح آلمان و دوم ورود آلمان به مسابقه تسلیحاتی. باید توجه داشت که هند با برگزاری مناقصه خرید 126 جنگنده قصد دارد ناوگان هوایی خود را بازسازی کند و به همین دلیل چنین مناقصه پر منفعتی را برگزار کرده است. مناقصه هند که از آن به عنوان یکی از بزرگترین معامله تسلیحاتی قرن بیست و یکم یاد می‌‌شود مورد توجه شش شرکت بزرگ هواپیماسازی واقع شد؛ لاکهید مارتین و بوئینگ از امریکا، میکویان به عنوان بخشی از شرکت هواپیماسازی روسیه، داسو از فرانسه و EADS از کنسرسیوم چهارگانه آلمان، بریتانیا، فرانسه و اسپانیا. به عبارت دیگر، آلمان به همراه شرکایش از طریق این مزایده وارد رقابت تسلیحاتی تنگاتنگی با دیگر شرکت‌های بزرگ تولید تسلیحات هوایی شده است و در این میان، حضور شرکت‌هایی از امریکا و روسیه در این رقابت جالب توجه است. یورفایتر تا اینجای کار توانسته است رقبای روسی، امریکایی و سوئدی خود را کنار بزند زیرا جنگنده‌های این کشورها بعد از چند پرواز آزمایشی نتوانستند رضایت طرف هندی را جلب کنند و قیمت پایین میگ 35 روسی نیز نتوانست هندی‌ها را متقاعد کند زیرا در مقایسه با دیگر جنگنده ها از قدرت موتور پایینی برخوردار است. بنابر این، گردباد EADS توانسته امریکا و روسیه به عنوان دو قطب اصلی صادر‌کننده جنگنده را کنار بزند و این امر به لحاظ سیاسی باعث می‌‌شود تا آلمان به طور جدی در رقابت تسلیحاتی با روسیه و امریکا قرار بگیرد. از ظواهر امر چنین برمی آید که مقامات برلین به هیچ وجه از نتیجه این رقابت ناخشنود نیستند چرا که منفعت هنگفت آن می‌‌تواند در بحران مالی فعلی اروپا کمک قابل توجهی برای آنان باشد، اما آیا می‌‌توانند این رقابت را ادامه بدهند. این نکته‌ای است که بعد از عقد قرارداد با هند معلوم می‌‌شود، اما EADS از هم اکنون فکر آینده را نیز کرده و به طرف هندی پیشنهاد تاسیس مرکز مهندسی برای پشتیبانی از قطعات جنگنده‌هایش در بنگلور هندوستان را کرده تا آنکه مرکزی برای توسعه محصولاتش در بازار هند باشد. این امر به معنای چشم‌اندازی است که آلمان و شرکایش در EADS در نظر گرفته‌اند تا آنکه بتوانند جایگاه خود را در بازار تسلیحات آسیا حفظ کنند.