معلم‌ها به طرح آموزش و پرورش نمره دادند

‌ ارزيابي كيفي دانش‌آموزان، خوب يا بد؟

اميد كاجيان| تصميم كبري، دندان شيري! نمره 20 كارنامه، امتحان ثلث اول و دوم و سوم ! كلاس اول دبستان و جمله هميشگي «آن مرد در باران آمد»! ديگر خبري از خيلي از آنها نيست. انگار خيلي چيزها فرق كرده است از كتاب‌ها بگيريد تا نمره دادن‌ها. ديگر خبري از نمره نيست خبري ا ز شاگرد اول و دوم هم نيست !حتي خبري از ارفاق و «خانم اجازه مي‌شه امتحان را آسون بگيريد!» هم پيدا نمي‌كنيد. اينجا يكي از دبستان‌هاي پسرانه تهران است كه مثل باقي دبستان‌ها طرح نمره دادن‌هاي توصيفي ! را اجرا مي‌كند نمره‌هايي مثل «خوب، متوسط، ضعيف» يا در حد انتظار، غيرقابل انتظار و. . . راستي اين طرح، طرح خوبي بوده است؟ چه قدر موفق عمل كرده است؟ معلم‌ها چه نظري دارند؟ اصلاً مگر درس و مشق بدون نمره هم مي‌شود؟استرس دانش‌آموزان كاهش يافته است«آناهيتا جوانمرديان» ناظم مدرسه و «زرير نجمي» مدير اين دبستان اولين كساني هستند كه به اين سؤال پاسخ مي‌دهند از نوع تغيير كتاب‌ها كه چند سالي است اجرا مي‌شود بگذريم بحث بر سر نوع نمره دادن‌هاي بچه‌هاست، جوانمرديان معتقد است كه اين نوع ارزيابي باعث مي‌شود تا درس خواندن ديگر فقط وابسته به شب امتحان نباشد اضطراب بچه‌ها كم مي‌شود و ديگر بچه‌ها استرسي براي نمره ندارند بچه‌ها در خانه بيشتر كار مي‌كنند و وقتي رقابت و اضطراب نيست راحت‌ترند. او مي‌گويد پيش از اجراي اين طرح بچه‌ها بيشتر از الان درس مي‌خواندند اما حالا جذابيت مدرسه بيشتر شده است هرچند كه ممكن است مثل دوران گذشته دانش‌آموزان درس نخوانند. زنگ تفريح كه مي‌خورد وقت خوبي است تا با معلم‌هاي اول تا پنجم اين دبستان هم راجع به اين موضوع صحبت كنم. يك پوشه براي ارزيابي هر دانش‌آموز «نوشين پشوتن» آموزگار سال دوم دبستان با در دست داشتن يكي از پوشه‌هاي كاري دانش‌آموزان راجع به نحوه ارزيابي دانش‌آموزان سخن مي‌گويد پوشه‌هايي كه براي هريك از دانش‌آموزان به طور مجزا تهيه مي‌شود و در آن دروس مختلف طبقه‌بندي شده‌اند كه در مورد هر درسي و اهداف آن و اينكه دانش‌آموز در آن درس تا چه حد موفق است صحبت شده و هر يك از طبقه‌بندي‌ها براي خود معيار ارزيابي دارد كه براساس آن معيارها در مقابلشان به صورت كيفي علامتگذاري مي‌شود. كار معلم‌ها سخت‌تر شده است«معصومه مهمان‌نواز» آموزگار سال اول دبستان از اينكه با برداشتن نمره‌ها كار معلم‌ها چند برابر شده و مشكل‌تر، سخن مي‌گويد و اين مطلب را هم بيان مي‌كند كه هنوز راهكار مناسبي براي كمتر كردن فشار كاري روي معلم‌هاي اين مقاطع در نظر گرفته نشده است و البته معتقد است كه اين طرح باعث شده تا دانش‌آموزان بتوانند خود ارزيابي را بياموزند و پذيراي انتقاد هم باشند. البته اين را هم اضافه مي‌كند كه اولين سالي كه اين طرح به اجرا گذاشته شد بيشتر اولياي بچه‌ها نگران و معتقد بودند وقتي نمره‌اي در كار نباشد مدرسه آمدن فرزندانشان بي‌معناست، ولي وقتي سال تحصيلي به پايان رسيده بود بيشتر پدر و مادرها از اين طرح و اجراي آن راضي بودند.اجراي يك طرح بدون توجه به ساختار مدارساما از جمله نكاتي كه درباره اين موضوع «وهيشتا ستوديان» معلم سال سوم به آن اشاره كرد و ديگران نيز آن را تأييد كردند بحث اجراي يك طرح بدون توجه به تغيير ساختار در مدارس بود وي با اشاره به اينكه اين موضوع مانند اين است كه ما از لحاظ نرم افزاري خواستار تغيير يك روند باشيم بدون توجه به سخت افزار‌هاي موجود، كلاس‌هاي مدارس را متناسب با اجراي چنين طرحي ندانست و گفت كار گروهي وقتي معنا پيدا مي‌كند كه كلاس‌هاي ما و مدارس ما هم به شكل «كار گروه» باشند ما هنوز در دبستان‌ها ميز و نيمكت و تخته سياه داريم و اين بيشتر براي همان ساختار سنتي مدارس به كار مي‌آيد تا به طرح‌هاي توصيفي و گروهي امروز. البته از جمله ديگر نكاتي كه ستوديان به آن اشاره داشت اين بود كه در سيستم‌هاي ارزيابي كمي و سنتي هم مي‌توان چنين طرح‌هايي را به اجرا گذاشت به خصوص وقتي كه در دوره راهنمايي قرار است دوباره بحث نمره دادن‌ها پيش بيايد واجراي صرف طرح‌هاي توصيفي مي‌تواند يك شوك براي دانش‌آموزاني باشد كه به يكباره از مقطع دبستان كه قرار است دانش‌آموزان فقط با سيستم كيفي آشنا باشند وارد دوره‌اي شوند كه دوباره نمره‌ها مطرح مي‌شوند. يك هشدار «طاهره جاويد» معلم چهارم دبستان هم مي‌گويد اگر قرار باشد اين طرح به غير از سال‌هاي اول و دوم براي ديگر مقاطع دبستان هم به طور فراگير اجرا شود براي دانش‌آموزاني كه به مقطع بالاتر از دبستان مي‌روند مشكل‌ساز خواهد بود.اضطراب گاهي هم مثبت است اما «مهناز زنده‌نوش» آموزگار سال نهايي دبستان يعني همان كلاس پنجم است كه هنوز با نمره دادن به دانش‌آموزان سرو كار دارد و مي‌گويد وقتي بچه‌ها به خاطر بيست و پنج صدم نمره گريه مي‌كنند يا با هم رقابت دارند فكر مي‌كنم كه اجراي اين طرح براي سال پنجم هم بد نباشد هرچند شيوه تدريس سنتي، خود نكات مثبت زيادي هم دارد. مثلاً اينكه اگر نمره دادن استرس زاست، اما خود اين اضطراب مي‌تواند مثبت باشد. اجراي طرح باعث ارزيابي مستمردانش‌آموزان شده استدر اينكه اين طرح انگيزه‌هاي دانش‌آموزان را براي درس خواندن زياد مي‌كند يا كمتر! معلم‌ها هم تفاهم كامل ندارند ولي مي‌گويند از خوبي‌هاي اين طرح اين است كه آموزش و ارزيابي در طول يك ترم است، خبري از شب امتحان و درس خواندن و نمره برگه امتحاني نيست و بچه‌ها از با هم بودن و كار كردن با يكديگر لذت مي‌برند هر چند ممكن است انگيزه‌هاي خواندن درس‌هاي تئوري كمتر شود، اما كارهاي پژوهشي وكلاسي را بيشتر انجام مي‌دهند.فكري به حال كلاس‌هاي با دانش‌آموزان زياد شوداز نكات ديگري كه از در دل‌هاي معلم‌ها بود نياز به برنامه‌ريزي بيشتر از سوي مسئولان اجراي طرح بود و يك نكته مهم و البته انتقادي به اين طرح اينكه، انجام چنين طرحي براي كلاس‌هايي با دانش‌آموزان كم، مناسب است و چنانچه كلاس‌هاي مدارس، دانش‌آموزان زيادي داشته باشد چنين طرحي به طور عملي يا قابل اجرا نيست يا به طور صحيح و اصولي انجام نمي‌پذيرد. اوليا همراه با دانش‌آموزان اينكه طرح انجام پذيرفته در مدارس تا حدي باعث شده تا علاوه بر معلم‌ها و دانش‌آموزان والدين هم به تكا پو بيفتند شايد از جمله مواردي بود كه در اين گفت و گو به آن اشاره شد هر چند به قول خانم زنده نوش باز هم اوليا از معلم‌ها مي‌خواهند تا يك جواب مشترك براي امتحان درسي دانش‌آموزان براي امتحانات پايان ترمشان به آنها داده شود. اما براي مقاطع اول و دوم دبستان درگير شدن والدين در كارهاي درسي بچه‌ها بيشتر مشهود است. نتيجه‌گيري از بين حرف‌هاي آموزگاران اين دبستان درباره طرح ارزيابي كيفي و تغييراتي كه در نوع دروس و امتحان آنها به عمل آمده شايد به چند نتيجه‌گيري كلي مي‌توان رسيد:اول اينكه هنوز اين طرح آنطور كه بايد جا نيافتاده و در كنار خوبي‌هايي چون ايجاد كار گروه‌ها و مشاركت دانش‌آموزان با يكديگر به جاي رقابت بر سر نمره و همچنين تأكيد بر آموزش‌هاي پژوهش محور، بدي‌هايي هم مثل كاهش توجه به دروس تئوري دارد. دوم اينكه فشار كاري بر معلمان افزوده شده است به ويژه براي كلاس‌هايي كه تعداد دانش‌آموزان زيادي داشته باشد و هنوز نياز به بستر‌سازي مناسب در اين زمينه وجود دارد. سوم كاهش استرس به دانش‌آموزان و علاقه‌مندي بيشتر به مدرسه از سوي آنهاست البته بايد به اين موضوع هم توجه شود كه اين كاهش اضطراب و ترس از امتحان، تبديل به بي‌تفاوتي دانش‌آموزان نسبت به دروس و بي‌اهميت دانستن كتاب و مدرسه نشود. چهارم آنكه اگر قرار است اين طرح در تمام مقاطع دبستان فراگير شود دانش‌آموزان ممكن است با ورود به دوران راهنمايي و دبيرستان و رو به رو شدن با امتحانات نمره‌اي و كتبي دچار افت تحصيلي يا سر خوردگي ناشي از تغيير يكباره روند ارزيابي‌ها شوند و نتوانند خود را با شرايط دوره‌هاي بالاتراز دبستان تطبيق دهند. بايد اين را هم گفت كه اين طرح به‌رغم همه خوبي‌ها و همين طور كاستي‌هايي كه دارد باعث شوق بيشتر دانش‌آموزان و تحريك حس كنجكاوي آنها و همين طور آشنايي‌شان با تحقيق در زمينه‌هاي مختلف در قالب كارهاي تيمي شده است.