دور جدید مذاکرات هستهای کشورمان با گروه 5+1 که به دنبال مذاکرات ژنو3 و با هدف دستیابی به توافق بر روی مسائل مشترک در استانبول ترکیه در حال انجام میباشد، از ویژگیهایی برخوردار است که میتواند به شکلگیری مرحله جدیدی از مذاکرات کمک نماید. هرچند تا لحظه تهیه این نوشتار خبر قابلتوجهی از شرح مذاکرات و توافقات احتمالی اعلام نشده، اما برخی از نشانهها را میتوان حاکی از بروز تغییراتی دانست که دیگر مذاکره صرفاً برای مذاکره نبوده و از یکجانبهگرایی و فضای فشار علیه حقوق هستهای کشورمان به پذیرش واقعیتهای مرتبط با مذاکره از جمله احترام متقابل تغییر جهت دهد. برخی از این نشانهها عبارتند از:
1- توافق برای انجام مذاکره در ترکیه که قبل از این با صدور بیانیه تهران در کنار برزیل بر حق کشورمان در غنیسازی تأکید داشته و فناوری مربوط به آن را به رسمیت شناخته است. به علاوه این بیانیه این پیام را نیز دربردارد که حل مسائل پیچیده و سرنوشتساز صرفاً در انحصار قدرتهای سنتی نبوده و میتواند به مراکز و سطوح دیگری، خارج از این مراکز قدرت منتقل شود.
2- حفظ فضای مثبت و سازنده برای مذاکرات که در پایان دور اول مذاکرات در نیم روز اول به آن تأکید شده و به خوشبینی برای ادامه مذاکرات دامن زده بود. این در حالی بود که جمهوری اسلامی اجازه انحراف مذاکرات به سمت حقوق هستهای خویش و تکرار مسائل بیهوده گذشته را نداده بود.
3- انتشار خبر صدور بیانیه همزمان دیپلماتها و کارشناسان کنترل تسلیحات به اوباما مبنی بر پذیرش غنیسازی اورانیوم در ایران که گرچه تمرکز بر مکانیسمهای نظارت و راستیآزمایی برای تضمین صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران را گوشزد میکرد، اما با اشاره به سخنان خانم کلینتون در دسامبر سال گذشته مبنی بر آمادگی امریکا برای پذیرش برنامه صلحآمیز غنیسازی در داخل خاک جمهوری اسلامی ایران، گام سازندهای برای رسیدن به یک مصالحه رضایتبخش دانسته شده است که دولت اوباما باید به آن پایبند باشد. گرچه نتایج مذاکره به عوامل متعددی مرتبط میشود که پیشبینی آن را پیچیده و مشکل مینماید، اما نمیتوان به نقش عوامل ذیل بر فرآیند مذاکرات استانبول بیتوجه بود:
1- روند رو به پیشرفت و ارتقای برنامهها و فعالیتهای هستهای کشورمان که تولید اورانیوم 20 درصد و تولید صفحات سوخت هستهای شاخصگویای این روند پویا و صعودی است، بیهوده بودن خط فشار و تهدید علیه این برنامهها و نیاز غرب به تغییر در مسیر مواجهه با جمهوری اسلامی ایران است.
2- دیپلماسی فعال و جسورانه کشورمان و اعتمادبهنفس رئیس هیئت دیپلماسی هستهای کشورمان در مواجهه با مواضع غیرمنطقی 5+1 که حکایت از بیتأثیر بودن فضای ارعاب و تهدید و بینیاز بودن کشورمان به حفظ فضای مصلحتاندیشی دارد، میتواند پیامی سازنده به مخالفان پرونده هستهای جمهوری اسلامی بدهد که تکرار مواضع گذشته بیهوده و بیتأثیر است.
3- دیپلماسی عمومی کشورمان برای تغییر فضای تبلیغاتی مسموم به نفع فعالیتهای هستهای، که در ابعاد و اشکال مختلف و از جمله برپایی تور هستهای برای نمایندگان کشورهای دنیا انجام و پیگیری میشود، فشار روانی و دیپلماسی فریب علیه برنامههای هستهای جمهوری اسلامی را خنثی و ضرورت بازگشت به مسیر واقعیتگرایی را گوشزد مینماید.
4- برخورداری نظام جمهوری اسلامی از ثبات و استحکام مناسب که عبور از فتنه پیچیده پس از انتخابات و آرامش کشور پس از اجرای مرحله آخر قانون هدفمندی و تعدیل قیمتها، 5+1 را وادار به پذیرش قدرت کشورمان در دفاع از منافع ملی خویش کرده است و به آنان گوشزد مینماید که گذر زمان هیچ نفعی برای اهداف فرصتطلبانه آنان نخواهد داشت. بنابراین همان گونه که از شرکت آقای جلیلی در مراسم نماز جمعه استانبول برمیآید، کشورمان در این مذاکرات هیچ عجله و اضطراری برای عدول از مواضع معطوف به عزت و منافع ملی خویش ندارد که بخواهد در برابر مواضع غیرمنطقی غرب کوتاه آمده و حقوق مسلم خویش را به مذاکره بگذارد. اما در صورتی که مسائلی وجود داشته باشد که به منافع و مصالح کشورمان مرتبط باشد، میتواند با توافق و حفظ منافع مشترک به بحث گذاشته شود که نوعی غنیسازی مذاکرات به حساب میآید.
