باراک اوباما، رئیس جمهور امریکا، پس از یک سال از اعلام استراتژی جدید خود در افغانستان گزارشی از عملکرد یک ساله این استراتژی را ارائه داد. آنچه اوباما اول دسامبر 2009 اعلام کرد متکی به بررسیهای فرماندهان نظامی امریکا و به خصوص ژنرال مک کریستال، فرمانده پیشین امریکا در افغانستان بود که ضمن اعزام نیروهای تازه نفس امریکایی سعی داشتند تا تجربه خود را در عراق بار دیگر در افغانستان اجرا کنند. مک کریستال و دیگر فرماندهان امریکایی با توجه به تجربه عراق طرح خود برای افغانستان را بر سه محور تنظیم کرده بودند؛ الف- تشدید نبرد با نیروهای طالبان و القاعده، ب- ایجاد اختلاف در میان فرماندهان طالبان و متقاعد کردن برخی از آنان به مصالحه با دولت، ج- تقویت نیروهای پلیس و ارتش افغانستان و دادن مسئولیت بیشتر به آنان.
اوباما آن موقع با انتصاب مک کریستال به فرماندهی نیروهایی امریکایی در افغانستان، طرح او را پذیرفت و با تعدیل نیروهای درخواستی وی از 50 هزار نفر به 30 هزار نفر، جولای 2011 را به عنوان جدول زمانی برای خروج نیروهای امریکایی از افغانستان اعلام کرد. به عبارت دیگر، اوباما با پذیرش طرح فرماندهان نظامی و افزایش نیروهای امریکایی در افغانستان فرصت زمانی مشخصی را نیز برای آنان مشخص کرد تا آنان در این فرصت به نتیجه قابل قبولی برسند، نتیجهای که اوباما در آن سخنرانی به عنوان «پایان موفقیتآمیز جنگ در افغانستان» از آن یاد کرد. اکنون و با گذشت یک سال از اعلام و اجرای استراتژی جدید اوباما در افغانستان مسئله اساسی پیش روی کاخ سفید و پنتاگون این است که آیا چشماندازی از این پایان دیده میشود یا خیر؟
اوباما حدود دو ماه پیش تیم ویژهای در شورای امنیت ملی امریکا را مامور کرده بود تا جوانب مختلف استراتژی امریکا در افغانستان را بررسی کنند و نتایج خود را به اطلاع او برسانند تا آن که بتواند جمعبندی کلی و جامع خود را اعلام کند. اوباما و برخی از اعضای کابینه و مشاوران ارشد امنیتی وی در روز سه شنبه 15 دسامبر جلسهای در کاخ سفید داشتند تا به بررسی راهبرد امریکا در افغانستان بپردازند. این جلسه از دو جهت قابل توجه است. از جهت نخست، این جلسه دو روز قبل از گزاش جامع اوباما در روز پنج شنبه تشکیل شده بود و این امر به معنای حساسیت گزارش روز پنج شنبه است زیرا اوباما قبل از ارائه گزارش خود مشاوران ارشد امنیتی را فراخواند تا آخرین بررسیها و بازبینیها را انجام داده باشد. از جهت دوم میتوان گفت که جلسه روز سه شنبه برای آخرین ارزیابی اوباما و مشاوران ارشد امنیتی در مورد بررسی و برآورد تیم ویژه شورای امنیت ملی از راهبرد امریکا در جنگ افغانستان بود. در واقع، برآورد تیم ویژه به معنای یافتن پاسخی به پرسش فوق و نشان دادن چشم انداز آینده جنگ افغانستان است که از عملکرد امریکا و متحدانش در افغانستان و همچنین دولت این کشور حاصل میشود. با توجه به این دو جهت است که گزارش اوباما در روز پنج شنبه از یک سو نتیجهگیری رئیس جمهور امریکا از عملکرد یک ساله استراتژی وی در افغانستان را بیان میکرد و از سوی دیگر، باید چشماندازی از آینده جنگ افغانستان و امکان عملی شدن وعدهاش مبنی بر خروج نیروهای امریکایی در جولای 2011 را نشان دهد.
در یک نگاه کلی به گزارش اوباما در روز پنج شنبه معلوم میشود که او سعی داشت تا هر دو جنبه را در گزارش خود بیان کرده باشد اما در قالبی مشخص. قالب او برای این گزارش شکلی از کلی گویی و ابهام را داشت که همراه با بیان وعده و تهدیدهایی بود که این دو نیز فرم کلیگویی داشتند. برای مثال؛ اوباما در این گزارش گفت؛ «تحرک و پویایی که طالبان در سالهای گذشته بدان دست یافته بودند، در بسیاری از مناطق در هم شکسته شده و در برخی مناطق حساس نیز وضعیت به طور کامل عوض شده است»، اما هم در مورد این موضوع و هم موضوعات دیگر از دادن اسناد، ارقام و آمار خودداری کرد و تنها به همین مقدار از کلی گویی بسنده کرد. در حقیقت، اگر اوباما میخواست تا با استناد به واقعیات جنگ افغانستان گزارش خود را تنظیم کند نمیتوانست چنین عباراتی را به کار برد زیرا از یک سو او مجبور بود تا تلفات سنگین نیروهای امریکایی و متحدانش در افغانستان را بیان و از سوی دیگر به فعال شدن طالبان در مناطقی همانند قندوز نیز اشاره کند که گذشته از تشدید فعالیت طالبان در این منطقه طی چند ماه اخیر، حتی نیروهای شبه نظامی دولتی نیز به گزارش اخیر نیویورک تایمز موجب رعب و وحشت مردم شدهاند. ابهام و کلیگویی اوباما تا آن حد بود که مجبور شد در مورد چشم انداز خروج نیروهای امریکایی از افغانستان در جولای 2011 از عبارت «کاهش مشروط» استفاده کند، چراکه سوای نامشخص بودن وضعیت جنگ، میان فرماندهان نظامی امریکا و تیم سیاسی این کشور و به عبارت دیگر میان کاخ سفید و پنتاگون، اختلاف نظر شدیدی در این مورد وجود دارد. روزنامه وال استریت ژورنال در گزارشی به این اختلاف نظر پرداخته که بنابر آن نظامیان امریکایی نسبت به عقبنشینی از افغانستان هشدار داده بودند. علاوه بر این گزارش، نظر سنجی شبکه تلویزیونی ABC حاکی از مخالفت 60 درصد مردم امریکا نسبت به ادامه جنگ در افغانستان است چراکه آنان معتقدند این جنگ بینتیجه است. از قالب گزارش اوباما و عباراتی که وی در آن به کار برده چنین میتوان نتیجه گرفت که او برخلاف یک سال گذشته، بیشتر به واقعیت جنگ افغانستان پی برده و اکنون دریافته که در چه باتلاقی گرفتار آمده و به همین جهت در مهمترین گزارش وی جز کلی گویی و ابهام راه دیگری برایش باقی نمانده است.
