هر چند مردمشناسان اغلب برای ثبت و ضبط آداب و رسوم عزاداری محرم به سمت اماکن سنتی و جوامع دست نخوردهای مانند روستاها و شهرهای کوچک میروند اما در گوشه و کنار شهر بزرگ و تغییر یافتهای مانند تهران نیز میتوان از شیوههای متنوع عزاداری سید مظلومان با خبر شد. یکی از شکلهای زیبای عزاداری اصیل تهرانی ، عزاداری قدیمی به سبک قاجاری است . البته این کلمه « قاجاری» مربوط به دودمان پادشاهی قاجار نیست بلکه درباری تناسب با تاریخ و فرهنگ دوران قاجار در تهران امروز است .
یکی از خاندانهای اصیل ساکن در تهران ، خاندان بزرگ سادات اخوی است که از دیر باز بزرگان علم و فقاهت از این خاندان برخاسته اند.
برابر نقلهای معتبر، زمانی که فتنه بهائیت در حال همه گیر شدن بود، جد اعلای سادات اخویها که روحانی و پناهگاه مردم تهران محسوب میشد ، برای اولین بار جشنهای گستردهای به مناسبت نیمه شعبان در شهر تهران برگزار کرد و خیابانهای اصلی تهران را با وسایل آن روز چراغانی کرد .
با چنین پیشینهای منزل قدیمی سادات اخویها در محله قدیمی بازار تهران یکی از سمبلهای عزاداری اصیل به سبک قاجاریه است که شاید برگزاری آن به این شکل باورپذیری کمتری دارد مگر این که در مجالس محرم و فاطمیه این بیت شرکت کنیم و آن را به چشم ببینیم .
خانه بسیار قدیمی خاندان سادات اخوی متشکل از یک دولابچه و اتاقهای کوچک دور حیاط و یک حیاط بسیار بزرگ است . ظاهراً قدیمترها چند خانواده در این خانه زندگی میکردند .
در ایام محرم یک خیمه بزرگ و بلند مرتبه کل حیاط را میپوشاند و زیر نمای این خیمه نیز پر است از کتیبههایی که از 50 تا 100 سال قدمت دارند . منبر وسط حیاط است و بر خلاف هیئتها و مساجد کنونی تهران ، زنها دور منبر مینشینند و مردها از اتاقها مجلس را از بالا نظاره میکنند .
به خاطر محل استقرار منبر در وسط حیاط، پشت منبر، محل عبادت و نماز حاجت خواندن زن هاست . مردها هم از اتاقهای دور، منبر بلند و روحانی برفراز آن را تماشا میکنند . یکی از نکات منحصر بفرد عزاداری سادات اخویها که عکس گذشتگان آن گوشه گوشه اتاقها نصب شده پذیرایی خود مردم از مردم در این جلسات معنوی است.
به دلیل جمعیت بالای 1000 نفر که دهه اول محرم از صبح علی الطلوع تا اذان ظهر به تناسب وقت و انرژی خود وارد خانه میشوند و خارج میگردند و چند روحانی و روضه خوانی که به نوبت روی منبر میروند، جلوی در با بستهای نذری از عزاداری پذیرایی میشود . این بسته گاهی شامل یک تکه کوچک نان قندی ، یک تکه قند یا شکلات و گاهی شامل چای هم میشود .
گاهی دیده شده است که زنها به عنوان تبرک نمک هم خیرات و احسان میدهند . روزهای عاشورا و تاسوعا به این جمعیت گسترده غذا هم میدهند . نکته بسیار مهم در عزاداری سادات اخوی این است که طبیعت خانه و نوع عزاداری به گونهای است که به خوبی میتوان با رد شدن از کوچههای تنگ منتهی به آن وارد مکانی بشوی که تو را به فضا و حال و هوای حدا قل 100 گذشته میبرد . جایی شبیه تکیه دولت .
