گزارش «جوان» از تأثیر هدفمند کردن یارانه‌ها بر حمل و نقل عمومی شهرها

حمل و نقل عمومی روی ریل یارانه‌ها

معصومه ایمانی | شمارش معکوس برای اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها آغاز شده است، این روزها مردم انتظار دارند هر روز که از خواب بیدار می‌شوند، شاهد اجرای قانونی باشند که هر چند اطلاع درستی از کم و کیف آن ندارند ولی سبب تغییر در زندگی شان خواهد شد. تغییراتی که عده‌ای از کارشناسان آن را مثبت ارزیابی کرده و تعدادی دیگر منفی. فاصله بین این دو عده از کارشناسان بسیار زیاد است. از تغییراتی که ممکن است با اجرای این طرح در جامعه اتفاق بیفتد، بی‌شک اجرایی شدن طرح هدفمندی یارانه‌ها تأثیر مستقیمی بر زندگی روزمره مردم خواهد گذاشت، چه این طرح با یکی از اساسی‌‌‌ترین بخش‌های زندگی مردم یعنی رفت و آمد ارتباط برقرار خواهد کرد. بدون تردید یکی از مهم‌‌ترین محورهای بخش لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها بخش هدفمندی حامل‌های انرژی است. بحث آزادسازی قیمت سوخت در این جریان در اذهان عموم نمود ویژه‌ای دارد و مردم نیز این بخش از هدفمند کردن یارانه‌ها را از آنجایی که با آن سر و کار زیادی دارند مورد پیگیری بیشتر و جدی تری قرار می‌دهند. در عین حال آزادسازی قیمت انرژی به طور مستقیم در زندگی مردم تمام جوامع تأثیرات جدی را در پی خواهد داشت که طی این ماه‌ها کارشناسان امر جوانب قضیه را با جزئیات آن مطرح کرده‌اند اما یکی از جنبه‌های کار که در این بعد جای می‌گیرد تأثیر این آزادسازی در حمل و نقل عمومی است. نظرات در مورد این بخش نیز بسیار متنوع است و در حالی که تعدادی از کارشناسان و مسئولان هدفمندی یارانه‌ها را باعث روان‌تر شدن چرخه حمل و نقل می‌دانند در مقابل عده‌ای دیگر تأثیر هدفمندی یارانه‌ها بر بخش حمل و نقل را باعث فشار به حمل و نقل عمومی دانسته و عنوان می‌کنند این فشار در شرایطی به حمل و نقل تحمیل خواهد شد که در اکثر شهرهای کشور زیر ساخت‌های لازم برای افزایش ظرفیت حمل و نقل عمومی فراهم نشده است. در سوی دیگر دولت برای این منظور تمهیدات و تسهیلاتی را در نظر گرفته است. تشکیل کمیته نرخ‌گذاری حمل‌ونقل عمومی‌محمد رویانیان را شاید بتوان درگیر‌‌ترین مسئول دولتی در بحث هدفمندی یارانه‌ها و حمل و نقل دانست، او که هم اکنون علاوه بر سمت رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت کشور، پست قائم مقامی وزیر کشور در بخش حمل و نقل را نیز یدک می‌کشد، از جمله افرادی است که به آینده اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها امیدوار است و با اشاره به نزدیک شدن به زمان اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها از تشکیل کمیته‌هایی برای مدیریت و کنترل نرخ و عملکرد حمل‌ونقل عمومی ‌اعم از حمل‌ونقل بار و مسافر در سطح شهرستان، استان و ستاد مرکزی کشوری خبر می‌دهد تا پس از این مدیریت و کنترل نرخ‌ها محلی، منطقه‌ای و ملی شود. تعیین فرمول قیمت گذاری سوخت در ناوگان حمل و نقل عمومیتعیین فرمول قیمت‌گذاری سوخت در ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌ سومین اقدام هماهنگ با قانون هدفمندی یارانه‌ها در بخش حمل و نقل عمومی است و براساس این فرمول جدید، سوخت براساس شاخص‌های متعددی از جمله تن- کیلومتر برای حمل کالا، نفر- سفر، سفر- کیلومتر و نفر- کیلومتر برای حمل‌ونقل افراد تنظیم شده که بسته به نوع وسیله نقلیه متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال در اتوبوس‌های بین‌شهری از شاخص نفر- کیلومتر و در سفرهای درون‌شهری از شاخص نفر- ساعت استفاده خواهد شد. دولت در حالی تدابیر گوناگونی را در راستای قانون هدفمندی یارانه‌ها در کشور پیاده و اجرایی می‌کند که از نظر شهرداری‌ها به عنوان نهادهای مسئول حمل و نقل درون‌شهری، نحوه اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها بسیار مهم‌تر از مفاد در نظر گرفته شده در این قانون است و از نظر آنان اگر قانون به درستی اجرا شده، هدفمندی یارانه‌ها حتی می‌تواند به بخش و حمل و نقل عمومی کمک کند. اجرای درست قانون، شرط اصلی موفقیتدکتر حمزه شکیب، از جمله افرادی است که نتیجه‌بخشی و تأثیرگذاری قانون هدفمندی یارانه‌ها را منوط به اجرای درست آن می‌د‌اند. رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران در گفت‌وگو با «جوان» تأکید کرد: اگر قانون هدفمند کردن یارانه‌ها به درستی انجام شود، می‌تواند به بخش حمل و نقل عمومی کمک کند؛ چراکه می‌توانیم از صرفه‌جویی‌های بخش انرژی، برای توسعه زیربنایی حمل و نقل شهر استفاده کنیم. بنابراین اگر اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها شروع شده و درست انجام شود، کار بسیار خوبی است و می‌توانیم اعتبارات را در بخش‌های مختلف حمل و نقل عمومی چندین برابر کنیم. وی با اشاره به ظرفیتی که برای توسعه حمل و نقل از نگاه مهندسی وجود دارد، یادآور شد: با توجه به این موضوع به راحتی می‌توانیم حمل و نقل را توسعه داده و امکانات مناسب و در حد استانداردهای روز دنیا فراهم کنیم تا مشکل را به صورت اساسی و بنیادی حل کنیم. عضو شورای شهر تهران عدم تغییر در نرخ حمل و نقل عمومی پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها را یکی از مؤلفه‌های اساسی برای موفق بودن قانون دانسته و افزود: این خیلی مهم است که حتی در طرح هدفمندی یارانه‌ها افزایش نرخ در حمل و نقل نداشته باشیم و بلکه برعکس بتوانیم تسهیلاتی فراهم کنیم که مردم احساس کنند که اگر شرایط را می‌پذیرند، از سوی دیگر به نوعی دیگر تسهیلات برای آنها فراهم شود. به اعتقاد شکیب، افزایش هر چند اندک نرخ جابه‌جایی با وسایل حمل و نقل عمومی می‌تواند بار روانی فراوانی را به جامعه تحمیل کند؛ چراکه اگر قیمت جابه‌جایی‌ها افزایش یابد، این افزایش در بحث حمل و نقل به تمام اقلام نیز سرایت می‌کند و این خیلی مهم است که در بخش گذار از حال فعلی به بعدی که شرایط حساسی دارد، مدیریت کنیم تا بارهای روانی اجرای طرح کاهش یابد، چراکه این افزایش قیمت در حمل و نقل عمومی شرایط سختی را به قشر متوسط به پایین تحمیل می‌کند. رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران خواستار در اختیار قرار دادن اعتبارات بیشتر دولتی به شهرداری‌ها پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها شد و گفت: مسئول حمل و نقل عمومی از نظر سخت افزاری و نرم‌افزاری، شهرداری است و در این بین باید دولت با سیاستگذاری‌های کلان اعتبارات را بیشتر در اختیار شهرداری‌ها قرار دهد، البته شهرداری نیز باید ظرفیت‌سازی کند و ارائه سرویس مناسب و مطابق با استانداردهای جهانی را دنبال کنند تا رضایتمندی مردم را در این گذار جلب کند. نرخ کرایه‌ها پس از اجرای هدفمندی یارانه‌ها تغییر نمی‌کندهر چند شورای شهر تهران مانند اکثر شوراهای شهر‌های کشور در مصوبه خود مربوط به نرخ کرایه وسایل نقلیه عمومی، تبصره‌ای را گنجانده که براساس آن شهرداری‌ها می‌توانند در صورت اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها لایحه جدیدی را مطابق با اثرات اجرای این قانون به شوراها ارائه دهند، اما رئیس شورای شهر تهران و رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی آن، به صراحت اعلام کرده‌اند که نرخ جابه‌جایی با وسایل نقلیه عمومی پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها تغییر نمی‌کند. مهندس مهدی چمران که ریاست شورای عالی استان‌ها را برعهده دارد، در گفت‌وگو با «جوان» به صراحت اعلام کرد که رئیس شورای شهر تهران گفت: با اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها نرخ حمل و نقل عمومی و تاکسی تا پایان سال هیچ تغییری نخواهد کرد. حمل و نقل عمومی یکی از مهم‌‌ترین موضوعات در اجرای این قانون است و در صورتی که سوخت را به قیمت واقعی برسانند مکانیزمی که می‌تواند جلوی پیامدهای گرانی را بگیرد، حمل و نقل عمومی است. وی ادامه داد: نرخی که برای حمل و نقل عمومی گذاشته شده است حتی با اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها تا پایان سال تغییر نخواهد کرد. رئیس شورای شهر تهران با بیان اینکه اگر دولت خواستار افزایش قیمت حمل و نقل عمومی باشد، قیمت‌ها تغییر می‌کند، گفت: دولت درباره حمل و نقل عمومی با توجه به آزاد‌سازی یارانه‌ها اعتباری را در نظر خواهد گرفت که شامل شهرداری‌ها نیز خواهد شد. از سوی دیگر، مرتضی طلایی، رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران با بیان اینکه پیش‌‌بینی می‌شود با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها میزان استقبال از حمل و نقل عمومی تا ۸۰ درصد افزایش یابد، گفت: قیمت سوخت می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای در حوزه حمل و نقل داشته باشد. وی اظهار کرد: به شهرداری‌ها اجازه داده شده که نرخ کرایه اتوبوس را تا ۱۵ درصد هم پس از اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها افزایش دهند اما اراده و خواست مدیریت شهری در تهران بر آن است که تا پایان سال نه نرخ کرایه اتوبوس و نه مترو افزایش نیابد تا به عنوان اقدامی قابل رؤیت برای اجرای بهتر طرح هدفمند کردن یارانه‌ها باشد. برخی شهرها آماده و برخی دیگر در بهت هستنداما اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها فقط بر شهرداری تهران به عنوان بزرگ‌‌ترین شهرداری کشور تأثیر نخواهد گذاشت و تمام شهرداری‌ها به ویژه در بخش حمل و نقل عمومی و خدمات با این طرح درگیر خواهند بودند. در این بین برخی از شهرها و شهرداری‌ها برای مواجهه با اثرات احتمالی این طرح خود را آماده کرده و برخی دیگر نیز در سرگمی به سر می‌برند. در این رابطه نماینده مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی گفت: در خصوص طرح هدفمندی یارانه‌ها نه شیراز بلکه کل شهرهای کشور به خصوص کلانشهرها آمادگی لازم را ندارند. جعفر قادری با اشاره به اینکه هرگونه حرکت شوک گونه‌ای در سیستم حمل و نقل عمومی باتوجه به ظرفیت‌های کنونی آن، مشکلاتی را ایجاد می‌کند، افزود: در این شرایط اگر اقدامی صورت گرفته بود که به عنوان نمونه در حوزه توزیع گاز این سوخت به حمل و نقل عمومی اختصاص می‌یافت شاید تا اندازه‌ای به این ناوگان کمک می‌کرد، اما اکنون توزیع گاز در بخش عموم مردم نیز استفاده می‌شود. قادری از ظرفیت‌سازی برای ناوگان‌های عمومی به عنوان یک موضوع جدی و بسیار مهم یاد کرد و افزود: باید در این رابطه کمک‌های لازم صورت گیرد تا شرکت‌های تولید‌کننده اتوبوس بر تولیدات خود بیفزایند تا به سرعت به سیستم تزریق شود. اما از سوی دیگر مسعود نصرتی، شهردار قزوین، اعلام کرده است که شهر قزوین آماده اجرای قانون هدفمندی یارانه‌هاست و با توجه به برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته نسبت به شهرهای دیگر کشور جلوتر است. نصرتی افزود: احداث 10 ایستگاه سوخت گاز CNG و کسب مقام اول در کشور در این خصوص، خصوصی‌سازی بخش اعظم ناوگان اتوبوسرانی و در نهایت کاهش مصرف سوخت بنزین و کم‌ترین میزان تخلف نشانگر همین امر است. هزینه‌های بالاسری را کاهش دهیدقانون هدفمندی یارانه‌ها به زودی در کشور اجرایی خواهد شد، قانونی که بنا به گفته استاندار تهران، حمل و نقل عمومی دماسنج و معیار و از مهم‌ترین، اساسی‌‌‌ترین و حساس‌‌‌ترین بخش‌های آن است. قانون در حالی به زودی اجرایی خواهد شد که تمام تدابیر برای اجرای درست آن در نظر گرفته شده است، در آخرین اقدام نیز مصطفی محمدنجار، وزیر کشور، در پایان نشست مشترک شهرداران شهرهای بالای 100 هزار نفر جمعیت که در جهت هماهنگی برای اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها برگزار شد از شهرداران شهرهای بالای 100 هزار نفر جمعیت خواست تا هزینه‌های بالاسری را کاهش داده و با استفاده از مدیریت زباله و آب‌های سرگردان شهری و نیز رفتن به سمت درآمدهای پایدار، هزینه‌های خود را کنترل کنند و نهایت همکاری را در جریان اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها داشته باشند. نجار با پیش‌‌بینی اینکه با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها، هیچ افزایش نرخی در خدمات ارائه شده توسط شهرداری‌ها صورت نمی‌گیرد، تأکید کرده است، در عین حال استان‌هایی به عنوان معین شهرستان‌های خود انتخاب می‌شوند تا در صورت کسری ناوگان، از سیستم حمل و نقل این استان‌ها خدمات خود را منتقل کنند. شمارش معکوس برای اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها آغاز شده، شاید فردا صبح، روز اول اجرای قانون هدفمندی باشد.