دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به ارتباط تنگاتنگ جغرافیا، قدرت و سیاست، گفت: مسائل ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک از موضوعات مهم جغرافیا است و ایران به این خاطر که امروز به عنوان چهارراه دنیا معروف است به بررسی در این موضوعات نیاز بسیاری دارد.
به گزارش ایسنا، محسن رضایی در همایش ملی « فضای جغرافیایی، رویکرد آمایشی مدیریت مفید» که در دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر برگزار شد با اشاره به نوآوری که در سند چشمانداز ایران به لحاظ ژئوپلتیکی صورت گرفته است، گفت: ایران ادبیات جدیدی خلق کرده است که خود مبدع و مخترع این نوآوری است اما در اطلاعرسانی در این رابطه به خوبی عمل نشده است.
وی با بیان اینکه میتوان از طریق جغرافیا و موقعیت جغرافیای ایران میلیاردها دلار بدست بیاوریم که چند برابر نفت ما را بهرهمند میکند، تصریح کرد: جغرافیا بر قدرت و قدرت بر جغرافیا اثر دارد و زمانی قدرت بر جغرافیا اثر خواهد داشت که دنیا به بلوکهای قدرت تقسیم میشود.
رضایی با اشاره به اینکه توسط آمریکاییها و غربیها اصطلاحاتی مثل خاورمیانه بزرگ و خاورمیانه جدید مطرح شده است، افزود: اهداف و منافع قدرتها در شکل دادن به مناطق جغرافیایی بسیار موثر است و شاهدیم تا قبل از فروپاشی شوروی، ادبیاتی در دنیا حاکم بود که نظام را به دو قطب آمریکا و شوروی تقسیم میکرد، اما با فروپاشی شوروی همه منتظر بودند نوع جدیدی از ادبیات جغرافیایی بر دنیا حاکم شود که اولین نوع آن در ایران شکل گرفت، اما چون ما از امکانات بینالمللی و امکانات رسانهای بهرهمند نبودیم نتوانستیم روی این ادبیات کار کنیم و این ادبیات روی کاغذها باقی ماند تا اینکه آمریکاییها چند سال بعد به عنوان خاورمیانه جدید به عراق و افغانستان حمله کردند.
دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، با اشاره به اینکه اصطلاح خاورمیانه نزدیک توسط جغرافیدانهای روسی تعریف شده است، تصریح کرد: این منطقه شامل آسیای مرکزی، قفقاز و خاورمیانه میشد که بر اثر فروپاشی شوروی خلع قدرتی در این منطقه به وجود آمد. بنابراین همه بر اساس منافع خود این منطقه را اسمگذاری و استراتژی خود را بر اساس این ادبیات سازماندهی کردند و کم کم خاورمیانه جدید مطرح شد.
وی خاطرنشان کرد: منطقهای که در سند چشمانداز ایران به عنوان آسیای جنوب غربی مطرح شده است بین هند، چین، روسیه، اروپا و اقیانوس هند است که این منطقه پنج ضلعیای را با دیوارهایی از کشورهای بزرگ و باثبات به وجود آورده است. از جمله هند و چین که ثبات آنها را تا صدها سال آینده میتوان پیشبینی کرد و درون این دیوارها منازعات و بیثباتیهای فراوان در حال جریان است که همه دعواها طی 10 سال گذشته و 30 تا 40 سال آینده بر سر سامان دادن این منطقه پنج ضلعیای خواهد بود.
رضایی در ادامه به اقتصاد، تجارت، انرژی و امنیت به عنوان عوامل مهم شکلگیری در ایجاد آسیای جنوب غربی اشاره کرد و گفت: به لحاظ اقتصادی جمعیت بسیاری در این منطقه وجود دارد و 25 کشور جهان در آن قرار گرفته است. همچنین به لحاظ تجاری جاده ابریشم از گذشته تا امروز از مراکز مهم داد و ستد منطقه هستند و از نظر انرژی 60 درصد نفت و گاز دنیا در این منطقه وجود دارد و در نهایت امنیت و صلح و ثبات این منطقه از مهمترین مسائل بشمار میرود.
دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، در ادامه به عوامل برونزا در شکلگیری منطقه آسیای جنوب غربی اشاره کرد و افزود: منافع قدرتهای بینالملل مثل چین، روسیه، اروپا، آمریکا که تا 40 سال آینده دعواهایشان به این منطقه کشیده خواهد شد و از این منطقه به عنوان حیات خلوت و نقطه تسویه حساب استفاده میکنند از جمله عوامل برونزا در شکلگیری منطقه است. همچنین مسئله دیگر هژمونی آمریکا است که نماد بارز آن زمان بوش به وجود آمد که دنیا یک قدرت یعنی آمریکا دارد که حرف نهایی را میزند و میخواست حرف نهایی در این منطقه را نیز بزند.
وی با بیان اینکه بلندترین قله دنیا از نظر ژئوپلتیکی آسیای جنوب غربی است، افزود: آمریکا میخواست با پیروزی مطلق در این منطقه هژمونی خود بر دنیا را مسلط کند.
رضایی خاطرنشان کرد: آمریکا میخواهد جریان انرژی آینده جهان را بدست بگیرد و هر کس نفت و گاز داشته باشد میتواند بر دنیا حکومت کند. بنابراین آمریکا در منطقه به دنبال دستیابی به این قدرت است.
دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، به بحث امنیت اسرائیل اشاره کرد و گفت: اسرائیل تحت فشار نهضت انتفاضه است و رویاهای صهیونیستها تهدید میشود. همچنین گسترش بازار سرمایه آمریکایی و بازار دلار از اهدافی است که کشورهایی مثل آمریکا در منطقه دنبال میکنند.
وی با اشاره به اینکه ایران در کانون منطقه آسیای جنوب غربی قرار دارد، خاطرنشان کرد: همانطور که آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه، خلیج فارس، پاکستان و افغانستان بر ایران تاثیر دارند ایران میتواند بر آنها تاثیر بگذارد. پس اگر اقتصادی بزرگ داشته باشیم و به لحاظ فرهنگی و حتی پول ایران برنامهریزیهای درست انجام دهیم دور از ذهن نیست که ایران به امپراطوری فضیلتی، علمی و فناوری تبدیل شود.
رضایی در ادامه در رابطه با موانع سر راه شکلگیری ایدههای چشمانداز در رابطه منطقه آسیای جنوب غربی، توضیح داد: از جمله این موانع کارشکنی قدرتهای بینالمللی، اختلافات مرزی در کشورهای این منطقه و رقابت کشورهای منطقه مثل ایران، ترکیه، عربستان و پاکستان است که همگی به دنبال ایفای نقش در منطقه هستند.
دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، با اشاره به اینکه ترکیه، امروز اتحادیه اروپا را رها کرده و سرش را به سمت شرق برگردانده است، تصریح کرد: شاهدیم که ترکیه امروزه با کشورهای منطقه قراردادهای فراوانی منعقد میکند که البته به همگی آنها عمل میکند و تنها در حد شعار نیستند و اخیرا اعلام شده که ترکیه در آینده به 10 قدرت اقتصادی دنیا تبدیل خواهد شد که با مدیریت درست و مناسب آن این هدف دور از ذهن نخواهد بود.
وی با بیان این عقیده که میتوان در مقابل اتحادیه اروپا، اتحادیه آسیای جنوب غربی شکل بگیرد و به جای رقابت به همکاری روی بیاوریم، اظهار کرد: به نظر من همان نقشی که کشورهایی مثل آلمان در اتحادیه اروپا ایفا میکنند ایران و ترکیه میتوانند در اتحادیه آسیای جنوب غربی ایفا کنند.
رضایی با بیان اینکه فعلا سیاست و هژمونی آمریکا در منطقه بیشترین نقش را دارد، تصریح کرد: این سیاستها غیرطبیعی و با هزینههای بالا است همانطور که اوباما به این نتیجه رسیدند که نیروهای آمریکایی را از منطقه خارج کنند که این نتیجهگیری از روی بشردوستی نبود بلکه به خاطر بالا بودن هزینههای استراتژی بوش بود.
دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، در ادامه در رابطه با موانع شکلگیری آسیای جنوب غربی به حضور آمریکاییها و ایجاد اختلافات در میان کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت: برای ایجاد همکاری جهت شکلگیری اتحادیه آسیای جنوب غربی لازم است که نظامات سیاسی، اقتصادی و امنیتی مشترک با کشورهای همسایه به وجود آوریم.
وی در ادامه با اشاره به توجه دانشجویان و دانشگاهیان به نوآوری ایران در رابطه با جغرافیای سیاسی تاکید کرد و گفت: قبل از اینکه آمریکاییها بفهمند و خاورمیانه را رها کنند و ادبیات جدیدی بسازند ایران در سال 1382 که سند چشمانداز را ابلاغ کرد این نوآوری را انجام داد و آمریکا پس از سه تا چهار سال خاورمیانه جدید یا بزرگ را مطرح کرد. پس از اساتید و دانشگاهیان میخواهم که ادبیات ساخته شده در جنگ جهانی دوم را کنار بگذارند و از ادبیات جدید در متون جغرافیایی استفاده کنند.
رضایی ادامه داد: باید سعی کنیم آسیای جنوب غربی را تبیین جغرافیایی و علمی کنیم و در مقالات به تبلیغ و ترویج و فرهنگسازی در این زمینه بپردازیم چراکه قطعا آیندگان بیش از ما به این کار نیاز دارند و درگیر با مسائل آینده هستند. پس ما که امروز زمینهساز آینده هستیم باید این کار را برای آیندگان انجام دهیم و در آیندهسازی برای فرزندان و نسلهای بعدیمان موثر باشیم.
