در ماههای اخیر، همکاری روسیه با ناتو در زمینههایی نظیر پیوستن در طرح استقرار سپر موشکی در اروپای شرقی و از سوی دیگر، تمایل ناتو در گسترش به شرق کمی متناقض به نظر میرسد. «دیمیتری ترنین»، مدیر مرکز کارنگی مسکو و کارشناس مسائل روسیه و ناتو معتقد است روسیه به دلیل داشتن نفوذ در برنامههای سپر موشکی ناتو و غرب باید عضوی از آنها باشد. وی همچنین نظرات قابل توجهی درباره کشورهای اروپای شرقی و کاندیدای حضور در ناتو داشته و صحبتهای وی در مورد نگاه روسیه و ناتو به مسائل هستهای ایران خواندنی است.
روسیه همکاری نزدیک و دوجانبهای را با ناتو در پیش گرفته است. به عنوان مثال، نیروهای فرانسه با کمک روسیه و از طریق خاک این کشور وارد افغانستان شدهاند. نظر شما در مورد دلایل این همکاریها چیست؟دلیل اصلی این همکاری داشتن اهداف مشترک است. ورود نیروهای ناتو به دلیل رسیدگی کردن و تحت کنترل داشتن تندروهای افغان است. همانطور که میدانیم، این دسته از نیروهای افغان ده سال پیش و در جنگ روسیه با افغانستان به عنوان یکی از خطرهای اصلی تهدیدکننده روسیه به شماررفته و هنوز نیز روسیه این تندروها را به عنوان تهدیدهای بالقوه یا واقعی آسیای مرکزی و روسیه میشناسد. پس همکاری با ناتو برای ایجاد ثبات در افغانستان به نفع کشور روسیه نیز خواهد بود.
چرا روسیه تمایل دارد در استقرار سامانه سپردفاع موشکی در اروپای شرقی با ناتو همکاری کند؟ آیا نصب چنین سیستمی یک اقدام ضد روسیه نیست؟نه، اصلاً ضد روسیه نیست. چون پیشنهاد استقرار سیستم مورد نظر دولت امریکا خطری استراتژیک برای دولت روسیه به حساب نمیآید. از اینرو روسیه با دوگزینه روبهرو است. با همکاری در اجرای این پروژه میتواند به آن پیوسته و اهداف مشترکی را با ناتو جستوجو کند. با این کار روسیه مطمئن خواهد شد که سیستم دفاع موشکی ناتو و امریکا برای مقابله با این کشور برپا نشده، با این فرض که روسیه عضوی از آن است، اما اگر روسیه در اجرای این طرح شرکت نکند، در هر صورت ناتو و امریکا آن را عملی کرده و با عضو نبودن روسیه در آن، استقرار چنین سیستمی به عنوان ریسک، فاکتور بزرگی برای روسیه به شمار خواهد آمد.
گسترش ناتو به شرق (در میانمدت یا بلندمدت) دور از انتظار نیست. به نظر شما چه کشورهایی کاندیدای عضویت در ناتو هستند و واکنش روسیه در قبال آن چه خواهد بود؟بله، احتمال دارد که ناتو در میان مدت کشورهایی از حوزه بالکان را به عضویت خود درآورد. حتی کشوری مثل صربستان میتواند عضوی از ناتو باشد، اما با بررسی وضع موجود نمیتوان برای اوکراین شانسی را در به عضویت درآمدن در ناتو قائل بود چون دولت فعلی این کشور در کییف و نیز اکثریت غالب مردم اوکراین تمایلی در این عضویت ندارند. برای گرجستان به عنوان کشوری دیگر در منطقه که همیشه خواستار عضویت در ناتو بوده است نیز با وجود بحرانی بودن مرزهای این کشور نمیتوان شانسی را قائل بود، چون با پذیرش گرجستان، در واقع ناتو کشمکشها و بحرانهای این کشور را نیز پذیرفته و باید برای رفع این مشکلات هزینه کند و این چیزی نیست که ناتو به دنبال آن باشد، بنابراین به عقیده من در میان مدت اوکراین و گرجستان نمیتوانند کاندیداهای خوبی برای عضویت در ناتو باشند و شاید فقط بتوان در بلند مدت چنین انتظاری را داشت.
نظر شما در مورد آذربایجان چیست؟آذربایجان به خوبی توانسته روابط خارجی خود به خصوص روابطش با روسیه را مدیریت کند. به نظر من، آذربایجان در به عضویت درآمدن ناتو نیاز ضروری را حس نمیکند، اما این کشور با مشکلاتی شبیه به مسائل گرجستان پیشرو است؛ همانطور که میدانید آذربایجان کشمکشهای نظامی حل نشدهای را با ارمنستان دارد. ناتو با پذیرفتن آذربایجان در واقع باید آماده همکاری با این کشور در باز پسگیری خاک تحت کنترل ارمنستان نیز باشد. فکر نمیکنم ناتو در مقام داوری برای پذیرفتن ارمنستان و آذربایجان، شانسی را برای آذربایجان قائل باشد. آذربایجان نشان داده که با محتاط بودن و سنجیده عمل کردن، نیازی را برای عضویت در ناتو احساس نخواهد کرد.
با افزایش همکاری روسیه با ناتو، آیا نمیتوان انتظار داشت که روسیه نیز روزی به عضویت در ناتو فکر کند؟ نه، چنین چیزی اصلاً محتمل نیست. روسیه به رویه استقلال استراتژیک خود ادامه خواهد داد و از سوی دیگر، ناتو ضمانت حل مسئله تعیین مرزهای این کشور با چین را برعهده نخواهد گرفت. این دو مسئله مانع پیوستن روسیه به ناتو خواهد شد.
همکاری روسیه و ناتو در چه زمینههایی ادامه خواهد داشت؟روسیه و ناتو در یک قاره و منطقه جغرافیایی (نیو آتلانتیک) فعالیت میکنند و طبیعتاً برای برقراری امنیت در اروپا باید همکاری نزدیک داشته باشند. از سوی دیگر روسیه و ناتو در برابر مشکلات و تهدیدات امنیتی یکسانی نظیر گسترش انرژی اتمی، حملات سایبری، تروریسم، تغییرات آب و هوایی و بسیاری مسائل دیگر قرار دارند که نیاز همکاری آنها را بیش از پیش آشکار میسازد، اما به نظر من، مسئله اصلی مورد بحث ناتو و روسیه باید از بین بردن تفکر جنگ و عدم استفاده از تسلیحات نظامی در اروپا باشد.
نظر روسیه و ناتو در برابر برنامههای هستهای ایران چیست؟ آیا اتفاق نظری وجود دارد؟همانطور که میدانید در سازمان ملل اتفاق نظر خاصی بین روسیه، کشورهای عضو ناتو و چین وجود دارد. اساساً نظر بر این است که ایران حق دارد برنامههای هستهای خود را ادامه دهد اما همه مخالف ساخته شدن بمب اتمی در ایران هستند؛ چون به بیثباتی در منطقه و احتمالاً جنگ هستهای منجر خواهد شد. به نظر من روسیه در برقراری توافقی دوجانبه بین ایران و جامعه بینالملل بسیار فعال بوده است. این تلاشها بر این اصل بودهاند که ایران در پوشش برنامههای صلحآمیز خود به تولید سلاح هستهای اقدام نکند.
به عنوان آخرین سؤال، نشست لیسبون که در 19 نوامبر جاری برپا میشود، حول چه محورهایی خواهد بود و چه تصمیماتی در آن گرفته خواهد شد؟این نشست درباره مسائلی چون سیستمهای دفاع موشکی، افغانستان، همکاریهای فنی نظامی نظیر خریدهای تسلیحاتی روسیه از غرب و کشورهای اروپایی و توسعه سیستمهای تسلیحات هستهای خواهد بود. مسائل دیگری نیز به بحث گذاشته میشوند، اما سیستمهای سپر موشکی و بحث افغانستان از مهمترین آنها به شمار میروند. همچنین پیشنهاد روسیه در مورد طرح امنیت اروپا مطرح خواهد شد که انتظار رسیدن به توافقی رسمی بین روسیه و دیگر کشورهای ناتو در مورد طرح امنیت اروپا کمی دور از انتظار است، اما همانطور که قبلاً نیز اشاره کردم از بین بردن ریسکهای بروز جنگ در اروپا از بحثهای عمده و مورد علاقه همه کشورهای شرکتکننده خواهد بود.
