ناتو و امریکا در روزهای اخیر به مقامات ترکیه فشار آوردهاند تا استقرار سامانه سپر دفاع موشکی را در خاک این کشور بپذیرند. با توجه به سیاستهای نگاه به شرق دولت رجب طیب اردوغان و براساس آنکه علاقهمند است مشکلات خود را همسایگانش به صفر برسانند، این پیشنهاد ناتو، آنکارا را بر سر دو راهی قرار داده است. سازمان ناتو در نشست 19 تا 21 نوامبر، درباره این موضوع تصمیمگیری خواهد کرد که در صورت تأیید این پیشنهاد ترکیه به عنوان یکی از اعضای این سازمان ناگزیر به پذیرش آن است. مصطفی اکیول، کارشناس مسائل ترکیه درباره عواقب پذیرش یا عدم پذیرش پیشنهاد ناتو به ترکیه به روزنامه «جوان» گفت که ترکیه به شرطی که در تصمیم نهایی نشست لیسبون نام هیچ کشوری به عنوان کشور هدف سپر دفاع موشکی مشخص نشود، میتواند از این پیشنهاد استقبال کند.
این روزها بحث متفاوتی در مورد استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در خاک ترکیه وجود دارد. به عنوان اولین سؤال ممکن است به طور خلاصه توضیح دهید که آیا این یک سیستم کامل موشکی است یا اینکه تنها یک سیستم راداری است؟من اطلاع دقیقی در مورد جزئیات فنی این سیستم ندارم ولی فکر میکنم این سیستم متشکل از رادارهایی در مناطق مختلف استقرار سپر موشکی است.
همانطور که میدانید آقای داود اوغلو، وزیر خارجه ترکیه در نشست خبری شنبه گذشته به تشریح اصول امنیتی- دفاعی ترکیه از جمله سپر موشکی ناتو پرداخت و اعلام کرد که ترکیه دیگر نظیر دوران جنگ سرد، خط مقدم ناتو نخواهد بود، نظر شما در این مورد چیست؟بله، همانطور که گفتید ترکیه در دوران جنگ سرد به عنوان رکنی اساسی در جنوب شرقی ناتو و به عنوان نگهبان شوروی سابق و اقدامات آن و دیگر کشورهای اطراف عمل میکرد.اما ترکیه دیگر نمیخواهد چنین نقشی را داشته باشد. ترکیه به عنوان یک عضو، همچنان خواستار ادامه همکاری با ناتو است ولی در عین حال نمیخواهد این عضویت به قیمت دشمن یا تهدید شمردن کشور خاصی علیالخصوص کشورهای همسایه باشد.
آیا با توجه به سیاست امنیتی-دفاعی جدید ترکیه و تأکید آن بر سیاست به صفر رساندن مشکلات
Zero Problem با کشورهای همسایه، میتوان به این نتیجه رسید که ترکیه از استقرار سیستم سپر دفاع موشکی در خاک خود امتناع کند؟این نکته در حال حاضر مشخص است که ترکیه نمیخواهد سپر موشکی را در مقابل تهدیدات کشور همسایه خاصی در منطقه نظیر ایران به وجود آورد. ترکیه در ادامه سیاست صلحآمیز خود با همسایگان و به صفر رساندن مشکلات، هرگز عضو چنین سیستم موشکیای که برای مقابله با کشوری خاص طراحی شده باشد، نخواهد شد.
نظر شما در مورد اظهارات مقامات امریکایی درباره اینکه این سیستم برای مقابله با کشورهایی نظیر ایران طراحی شده چیست؟ترکیه بارها اعلام کرده که اگر این سیستم برای مقابله با کشوری خاص نظیر ایران و سوریه طراحی شده باشد، از عضویت و همکاری با آن خودداری میکند. اما نشست آینده در مورد اهداف این سیستم دفاع موشکی که در لیسبون برگزار میشود، نشاندهنده تصمیمگیریهای ترکیه و ناتو در مورد چگونگی استقرار و دیگر مسائل مربوط به آن خواهد بود. پس باید منتظر لیسبون و اتخاذ تصمیمهای جدید ترکیه ماند تا موضع این کشور به درستی مشخص شود.
همانطور که میدانید ترکیه در سند سیاسی- امنیتی جدید خود موسوم به «کتاب قرمز»، کشورهایی نظیر ایران و ارمنستان را از لیست تهدیدات خود خارج کرده و اسرائیل را به آن افزوده است. نظر شما در مورد این تصمیم چیست؟درست است که ایران و کشورهایی نظیر ارمنستان و گرجستان از فهرست تهدیدات خارج شدهاند اما اضافه شدن اسرائیل به فهرست کشورهای تهدیدکننده هنوز مورد تأیید رسمی قرار نگرفته و عمومی نشده است.
اما از رسانههای ترکیه مطلع شدیم که اسرائیل به این لیست اضافه شده است. تا آنجایی که من مطلع هستم فقط موضوع حمله اسرائیل به کشتی مرمره در محل تنظیم سند مورد بررسی قرار گرفته است، نه اینکه اسرائیل به عنوان کشوری تهدیدکننده برای ترکیه به شمار رود.
از آنجایی که بحثهای مختلفی در بین مقامات و شورای امنیتی و دفاعی ترکیه در مورد استقرار سپر دفاع موشکی در خاک ترکیه وجود دارد میتوانید توضیح دهید که چه گروههایی موافق یا مخالف استقرار چنین سیستمی هستند؟به طور قطع و یقین نمیتوان مشخص کرد که چه گروه خاصی موافق یا مخالف استقرار این سیستم است اما نظرات مختلفی وجود دارد. گروههای سکولار معتقدند که ترکیه به هر قیمتی نیازمند داشتن ارتباط با غرب و ناتو و در نتیجه استقرار چنین سیستمی است. گروه دیگر که میتوان آن را اکثریت مردم ترکیه نیز دانست بر این باورند که استقرار سیستم دفاع موشکی مانعی ندارد البته به این شرط که هیچ یک از همسایگان ترکیه به عنوان تهدید شمرده نشوند و در لیستی قرار نگیرند. گروهی دیگر معتقدند که ترکیه نباید چنین سیستمی را در خاک خود پیاده کند چون با اصول سیاستهای به صفر رساندن مشکلات با همسایگان منافات دارد. در کل نمیتوان گفت که چه گروهی موافق یا مخالف قطعی استقرار سپر موشکی در ترکیه هستند.
امتناع ترکیه از درخواست ناتو و امریکا در استقرار این سیستم چه معنایی خواهد داشت؟این موضوع را به دو صورت میتوان بررسی کرد. همانطور که میدانید ترکیه جزو همپیمانان مسلمان ناتو است و حفظ ترکیه در ناتو برای غرب بسیار حائز اهمیت است. ناتوانی ناتو در توجیه ترکیه به استقرار سپر دفاع موشکی نوعی شکست دیپلماتیک محسوب میشود.از سوی دیگر روابط ترکیه با غرب تیره خواهد شد و پرستیژ کشور ترکیه در غرب پایین خواهد آمد.به نظر من ترکیه باید در این سیستم دفاع موشکی با ناتو همکاری کند اما به شرطی که هیچ کدام از کشورهای همسایه به عنوان تهدید محسوب نشوند. حتی میتوان نتیجه گرفت که همکاری ترکیه با غرب در دراز مدت میتواند به بهبود روابط ترکیه با همسایگانش و نیز کمک به حل مشکلاتی نظیر مسائل مربوط به فلسطین نیز منتج شود. اما در هر حال ترکیه به خواستههای نامشروع ناتو و امریکا تن نمیدهد و به هر درخواستی پاسخ مثبت نخواهد داد. ترکیه جوانب را میسنجد و به تلاش خود در برقراری توازن در روابط خارجی ادامه میدهد.
واکنش مردم ترکیه در فاصله گرفتن از امریکا و اسرائیل و نزدیک شدن به کشورهایی نظیر ایران چیست؟اسرائیل چندان مقبولیتی در ترکیه ندارد و قطع روابط با آن اهمیت زیادی برای مردم ندارد. اما داشتن ارتباط با امریکا به عنوان یک ابرقدرت بسیار حائز اهمیت است و ترکیه نیازمند حمایت امریکا در زمینههای مختلفی نظیر پ،ک،ک، تروریسم و نظایر آن است. اکثریت مردم ترکیه حامی مردم ستمدیده فلسطین و مخالف سیاستهای اشغالی اسرائیل اما بدون شک داشتن روابط با امریکا از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است اما این بدین معنی نیست که به خاطر خواستههای امریکا ترکیه به همسایگانی نظیر ایران پشت کند.
با توجه به اختلافات ترکیه و ارمنستان و حذف ارمنستان از فهرست کشورهای تهدیدکننده، این اقدام چه تأثیری در روابط دو کشور همچنین جمهوری آذربایجان خواهد داشت؟مشکلات مربوط به ترکیه و ارمنستان به دلیل مسائل آذربایجان است. تا زمانی که دو کشور ارمنستان و آذربایجان به تفاهم نرسند، ترکیه نمیتواند گام موثری در روابطش با ارمنستان بردارد.
به عنوان آخرین سؤال، رابطه انفجار اخیر در استانبول را با اسرائیل توضیح دهید، چون گروهی معتقدند که اسرائیل از پ.ک.ک به عنوان اهرم فشار علیه ترکیه برای پذیرش استقرار سپر دفاع موشکی استفاده میکند.ممکن است اینطور باشد. پ.ک.ک همیشه در حال اجرای اقدامات تروریستی حتی خیلی پیشتر از اسرائیل در ترکیه بوده است. بله بسیاری به دست داشتن اسرائیل در این انفجار مظنون هستند ولی شواهد کافی برای اثبات آن موجود نیست.
