محمد اسماعیلی - مجلس شورای اسلامی به عنوان یکی از قوای سهگانه جمهوری اسلامی ایران جایگاهی بس رفیع و حائز اهمیت دارد، چرا که یکی از حساسترین وظایف را که همان قانونگذاری است برعهده دارد. در کنار وظیفه اصلی قوه مقننه، وظایف ثانی هم تعریف شده است که «نظارت بر دیگر قوا و دستگاههای مختلف» از جمله آن است. جایگاه نظارتی مجلس این الزام را به همراه دارد که نمایندگان، کمکاری افراد در بخشهای مختلف، انحراف دستگاهها از برنامههای مدون شده و عمل نکردن مسئولان در جایگاههای مختلف را به آنها گوشزد کرده تا نظم و انضباط در هر جایگاه و مجموعهای حاکم و عمل کردن برحسب قانون شود. یقیناً پدیدار شدن نظم و انضباط در هر گروه و مجموعهای شتاب در رشد و تسریع در پیشرفت را به همراه دارد و مهمترین دلایل نظارت مجلس نیز به همین موضوع برمیگردد.
قانونمندی کارگزاران و تعالیم اسلامی
«قانونگذار خود باید قانونمند باشد» برای همگان قاعدهای پذیرفتنی و قابل احترام است. جامعهای قانونمند و قانونگراست که همه مردم مخصوصاً مدیران حکومتی به قوانین احترام گذاشته و حریم مقدس قوانین را حفظ کنند. امام راحل نیز ضمن اشاره به قانونگرایی پیامبر اسلام (ص) و حضرت امیر(ع) میفرمایند: «... اسلام برای برقراری قانون آمده است و پیامبر اسلام و ائمه اسلام و خلفای اسلام تمام برای قانون خاضع بودهاند و تسلیم قانون بودهاند...» امام علی (ع) به عنوان یک زمامدار قانونگرا، بارها در نهجالبلاغه به کارگزاران توصیه میفرمایند که در شیوه حکومت قانون را رعایت کنند و امام حسین (ع) که خود تربیت یافته مکتب امام علی (ع) است، علت قیام خود را تعطیل و تبدیل قوانین اسلام توسط یزید و قانون شکنی او بیان کرده است. به هر روی کارگزاران حکومت اسلامی باید ملزمترین افراد به قوانین تدوین شده باشند، خصوصاً اگر خود وضع کننده آن باشند.
مجلس، برنامه پنجم و اهمیت آن
آنچه در کنار بازدهی مناسب قوه قانونگذار تصویر مخدوشی را نمایان میکند، موضوع غیبت و تأخیرهای متوالی نمایندگان است که در طول دو سال گذشته سیر صعودی به خود گرفته است و سؤالی را به وجود آورده که دلیل عمل نکردن وضعکنندگان قانون به قوانین چه میتواند باشد؟
خصوصاً در بحبوحه بررسی برنامه پنجم که یکی از مهمترین برنامههای چند سال آینده به حساب میآید، چرا که بودجه حدود پنج سال کشور را و بخش مهمی از سند چشم انداز 20 ساله را تدوین و مشخص میکند. غیبت 100 نماینده در جلسه علنی روز دوشنبه در هنگام بررسی برنامه پنجم و به تبع آن «3925» دقیقه تأخیر 76 نماینده ضمن آنکه اقتدار و شأن مجلس را مخدوش میکند، اتلاف منابع مختلف کشور را هم به دنبال دارد. عدم توقف بینظمیهای موجود در مجلس الگوی نامناسبی را برای مردم و دستگاههای دیگر به جا میگذارد و عدم تبعیت از مقررات و قوانین را در بدنه اجتماع رسوخ میدهد که لطمات جبران ناپذیری به بدنه نظام جمهوری اسلامی ایران وارد میکند. بدبین کردن مردم به مسئولان و نظام دیگر پیامد عملکرد «خلاف مقررات» نمایندگان مجلس است. بدبین کردن مردم به نظام و مسئولان مقولهای است که یکی از شاخصههای جنگ نرم دشمن علیه جمهوری اسلامی ایران به حساب میآید و معاندان داخلی و خارجی برای رسیدن به آن متحمل هزینههای گزافی شدهاند. بدبین شدن مردم به مسئولان و نظام ناخودآگاه فاصله انداختن بین مردم و حکومت را به دنبال دارد و مهمترین پشتوانه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران را از بین میبرد و کشور را در مقابل تحریمها، محدودیتها و فتنهها سست و متزلزل میکند. رهبر حکیم انقلاب اسلامی نیز بارها (از جمله در سفر پربرکت به قم) یکی از اهداف دشمن را بدبین کردن مردم به مسئولان و به تبع آن فاصله انداختن بین مردم و نظام عنوان فرمودند. سرانجام بینظمی حکمرانان و عدم التزام قانونگذاران به مقررات همانطور که اشاره شد سرنوشتی را به دنبال خواهد داشت که باعث میشود همگان انگشت ندامت به دهان گیرند و از کرده خود پشیمان شوند. همچنین خدمتگزاری برای مردم فرصتی است که با تحمل مشقتها و هزینههای بالا به دست آمده و نمایندگان مجلس پاس داشتن آن را باید ملکه ذهن خود کنند. تا پس از سرآمدن عمر چهار ساله مجلس هشتم احساسی جز «فراغبالی» نداشته باشند و خود را در محضر خدا و مردم آبرومند بپندارند.
تذکرات رهبری و لزوم منضبط بودن نمایندگان
همانطور که اشاره شد «تأخیر و غیبت» دو واژه مأنوسی است که اعضای هیأت رئیسه نیز از آن مستثنا نیستند و به همین دلیل رهبرمعظم انقلاب در جلسهای خطاب به نمایندگان مجلس میفرمایند: «در همان بخشی که غیر تعطیل و وقت کار است، حضور باید منضبط، سر وقت و با رعایت دقیقه و ثانیه باشد؛ هم در داخل صحن مجلس و هم در کمیسیونها» نامگذاری امسال از سوی رهبر فرزانه انقلاب به نام «همت مضاعف و کار مضاعف» نه تنها شامل بخشها و دستگاههای مختلف میشود بلکه نهاد قانونگذاری را نیز در بر میگیرد. استقبال نمایندگان مجلس در فروردین امسال از «همت مضاعف و کار مضاعف» این پنجره امید را گشود که نمایندگان مجلس به عنوان وضعکنندگان قانون به صورت کامل مطالبه رهبری را برآورده میکنند. اما نه تنها تعطیلیهای مکرر و چند هفتگی مجلس متوقف نشد بلکه با در دست بودن برنامه مهم و حیاتی پنجم توسعه رنگ و لعاب بیشتری به خود گرفت.
راهکاری برای معضل «غیبت و تأخیر»
اگر چه در آئین نامه داخلی مجلس مجازاتی نظیر «کسر از حقوق معادل مدت زمان غیبت و تأخیر» لحاظ شده است اما به نظر مکفی و تأثیرگذار نمیآید، چرا که معضل پیش روی نه تنها برطرف نشده است بلکه روندی صعودی حاصل آن است. بهترین راهکار سازماندهی کردن، سازوکار مناسب و الزامآور با قدرت بازدارندگی است که میتواند از روند روبه رشد غیبت و تأخیرها در مجلس جلوگیری کند. «طرح نظارت مجلس بر نمایندگان» ضمن آنکه تخلفات را به حداقل میرساند میتواند بهترین عامل برای بالا بردن کارایی و بهرهبرداری از ظرفیت بالقوه مجلس هشتم به حساب بیاید. رهبر معظم انقلاب در تاریخ هجدهم خرداد ماه امسال دردیدار با رئیس و اعضای مجلس هشتم شأن نظارتی مجلس نسبت به دستگاههای اجرایی کشور را خوب و با اهمیت دانستند اما از نمایندگان خواستند تا یک شأن نظارتی هم برای خود مجلس و برای آحاد نمایندگان تعریف کنند.
