بلاتکلیفی هفت ماهه سیاسی در عراق در حالی بازتابهای منفی در میان افکار عمومی عراق به جا گذاشته که مراجع و علما نیز انتقادهای خود را به بن بستهای موجود پنهان نکردهاند. در واقع بن بست سیاسی در این کشور با وجود روزها و ماهها مذاکره و رایزنی میان گروههای داخلی و بازیگران خارجی همچنان بر روح نشستهای سیاسی در این کشور حکمفرماست.
این روزها ادبیات سران سیاسی در عراق به سوی اجماعی نسبی برای توافق گروهها برای تمدید نخستوزیری مالکی و انتخاب مجدد وی به عنوان نخستوزیر سوق پیدا کرده است که در این میان رایزنی مسعود بارزانی و مقتدی صدر در مورد اوضاع سیاسی عراق و تبادل نظر در این زمینه گویای تلاش دوچندان گروهها برای توافق نهایی برای انتخاب مجدد مالکی است.
از یک طرف خالد الاسدی از اعضای ائتلاف دولت قانون در مورد مکانیزمهای بررسی شده میان اعضای اتحاد ملی در مورد انتخاب نامزد پست نخستوزیری میگوید: چندین گزینه در این مکانیزم مطرح است که یکی از آنها لغو نامزدی عادل عبدالمهدی و کنار کشیدن وی به نفع نوری المالکی است. از طرف دیگر، درحالی که ائتلاف شیعیان عراق در آستانه یک توافق کلی قرار گرفته است، جریان العراقیه به رهبری ایاد علاوی تهدید کرده که در صورت نامزدی نوری المالکی نخستوزیر فعلی، از روند سیاسی خارج خواهد شد.
اما چنانچه این روند به نتیجه برسد و نوری المالکی به عنوان خیرالموجودین گروههای سیاسی در این کشور برگزیده شود، چند نکته وجود دارد که در آینده سیاسی عراق تأثیرگذار خواهد بود.
اولاً گروههای مخالف مالکی از دو طیف جریان صدر و ائتلاف العراقیه میتوانند اپوزیسیونی قوی باشد که آینده نخستوزیری مالکی را با چالش جدی مواجه کند و حتی میتواند در برخی موارد مانعی برای تداوم این مسئولیت باشد مگر اینکه مالکی قدرت چانه زنی خود را با مذاکره و دادن امتیازات به این گروهها موازنه لازم را بهوجود بیاورد.
ثانیاً هرچند به گفته طالبانی سه کشور امریکا، سوریه و ایران بدون هرگونه هماهنگی میان خود، مالکی را برای نخست وزیری ترجیح میدهند اما بازیگران خارجی به دلیل داشتن منافع متفاوت و نگرش مختلف هدف مشترک دائمی نخواهند داشت و به امریکا به دلیل مشغولیت زیاد در افغانستان و مشکلات عدیده دیگر در منطقه ناچار شده است هر چند بهصورت تاکتیکی پشت علاوی را خالی کند و به مالکی روی بیاورد و از جهاتی با سیاستهای کشورهای منطقه از جمله ایران هماهنگ شود اما این کشور با فارغ شدن از مشکلات فعلی احتمال دارد در آینده با افزایش دخالتهای خود جناح مخالف مالکی را تقویت خواهد کرد.
ثالثاً جریانهای مخالف نامزدی نوری المالکی، در کنار مخالفت با نامزدی وی، مسئله محدودسازی اختیارات نخستوزیر را مطرح کردهاند تا در صورت تصدی آن از سوی ائتلاف شیعیان، از تاثیرگذاری این پست در روند سیاسی کشور جلوگیری کرده باشند در این زمینه طارق الهاشمی از رهبران تشکل العراقیه گفته است که امریکا اخیراً یک پیشنهاد در مورد ساختار تقسیم قدرت به این تشکل ارائه داده است که بر اساس آن در مقابل کوتاه آمدن العراقیه از پست نخستوزیری، اختیارات و صلاحیتهای این پست محدود خواهد شد و شاید در چارچوب همین سازوکار وعده داده شده به العراقیه باشد که ایاد علاوی رایزنیهای خود را در کردستان عراق، جایی که مسعود بارزانی نیز تمایل چندانی به تداوم نخستوزیری نوری المالکی ندارد، تشدید کرده است.
با وجود طرح کاهش اختیارات نخستوزیری و تأکید طالبانی بر پست ریاست جمهوری برای کردها، در آینده باید شاهد مناقشهای در این زمینه باشیم که لزوم تجدیدنظر در برخی از اختیارات قوا را طلب کند و شاید طرح پس از آزادی عراق که از سوی شاخه یونس الاحمد حزب منحله بعث طرح شده است و در آن خواستار تشکیل یک دولت انتقالی، بازنویسی قانون اساسی و اجرای انتخابات با نظارت بینالمللی شده است را بتوان در این زمینه ارزیابی کرد. البته در این زمینه باید گفت همواره کردها نشان دادهاند برای رسیدن به اهداف خود همیشه از سیاست واقعگرایی صرف و تکیه بر اهداف اصولی خود عمل میکنند و همواره کسب منافع خود را بر تمام تحولات و قیود ترجیح میدهند.
با توجه به اینکه شاید مالکی به صورت ضمنی موافقت اغلب گروههای سیاسی را برای خود جلب کند اما در آینده دوران به مراتب دشوارتری را پیش رو خواهد داشت و این امر در صورت عدم هشیاری لازم از سوی گروههای شیعه بهخصوص طیف مالکی میتواند به انشقاق در اردوگاه شیعیان بینجامد امری که پازل مد نظرامریکا در عراق را کامل خواهد کرد و در آینده بخصوص انتخابات بعدی در عراق تمرکز امریکا و غرب بر روی روی کار آمدن گروههای سکولار یا شیعیان سکولار نظیر علاوی خواهد بود.
