ایزد مهرآفرین - بعضی چیزها را باید گفت و بعضی چیزها را باید نوشت. حتی اگر به نظر خیلیها بیاهمیت و کمارزش باشند. به قول بزرگی همین که موضوعی برای خودت مهم باشد برای نوشتن کفایت میکند.
برنامه جمعه شب گذشته «هفت» که به مناسبت روز ملی سینما پخش شد، بخشهای متنوع و جذابی داشت؛ بخشهایی که «هفت» را زنده و سرپا نگه داشت و آن را به قالب یک برنامه سینمایی زنده و پویا نزدیک کرد. یکی از این بخشها نظرسنجیای بود درباره تأثیرگذارترین کارگردانان دهه 60 و 70 سینمای ایران که در انتهای برنامه ابراهیم حاتمیکیا فیلمساز شناخته شده سینمای جنگ با 63 درصد از آرا توانست با اختلاف بالایی از رقبای خود یعنی «مجید مجیدی»، «کمال تبریزی»، «کیانوش عیاری» و «رضا میرکریمی» به عنوان تأثیرگذارترین کارگردان سینمای ایران شناخته شود.
همواره انتخاب برترینها کار متداولی در عرصه رسانههای نوشتاری و تصویری است. این کار به نوعی هم برای شناخت سلیقه مخاطب صورت میگیرد، هم شاخصههایی را برای آن رسانه تعیین میکند. ولی چیزی که در نظرسنجی این هفته برنامه هفت قابل تأمل و پرسش است، این نکته است که انتخاب این اسامی بر اساس چه الگو و شاخصی صورت گرفته است. در برنامه معروف 90 که خود «هفت» الگوبرداری سینمایی از آن برنامه است، همواره مجریاش اعلام میکند که انتخابها براساس کار یک تیم کارشناسی صورت گرفته و معیار هم مثلاً فلان شاخصهها بودهاند و حتی میگویند دیگرانی هم میتوانستند در این لیست باشند ولی در «هفت» نه از تیم کارشناس خبری بود و نه از تعریف معیارهای شاخص تأثیرگذاری و نه از دیگرانی که بتوانند در این لیست احیاناً جایی داشته باشند.
هر چند به نظر نگارنده همه این پنج نفر جزو بهترین فیلمسازان سینمای ایران هستند اما بدون اندکی فشار به حافظه به اسامی دیگری برمیخوری که نبودشان در این لیست سؤالبرانگیز میشود؛ فیلمسازانی که بعضیهایشان اساسا نامشان با سینمای ایران عجین شده است. آخر مگر میشود درباره سینمای دهه 60 و 70 صحبت کرد و از کسی مثل رسول ملاقلیپور یاد نکرد. آیا به راحتی میشود از کنار اسامی این فیلمها گذشت «افق»، «سفر به چزابه»، «هیوا» که همه در زمان خود هم تأثیرگذار بودند و هم ساختارشکن. چگونه میشود راجع به سینمای دهه 60 گفت و از هامون اسمی نبرد. در انتهای دهه 60 مهرجویی با ساخت فیلم هامون، اوجی را نه تنها برای خودش که برای سینمای ایران رقم زد. حضور تأثیرگذار فیلمسازان زن در دهه 70 در نوع خود منحصربهفرد بوده چرا که این جریان در آن دهه شکل عمومی گرفت و تا به امروز هم ادامه دارد. ولی در این لیست نامی از هیچ فیلمساز زنی به چشم نمیخورد که این نشاندهنده بدسلیقگی یا کجسلیقگی انتخابکنندگان این لیست است. اگر بخواهیم از فیلمسازان تأثیرگذار دهه 60و 70 یاد کنیم بیشک به اسامیای برخواهیم خورد که به هیچ وجه نمیشود نقش تأثیرگذار آنها را در سینمای ایران منکر شد. کاش سازندگان این برنامه از پتانسیلی که سینما ایجاد میکند و تلویزیون میتواند آن را کامل کند درستتر استفاده کنند و به دنبال ایجاد فضا برای تأثیرگذاری در فضای سینما باشند. انتظار میرود «هفت» پس از گذشت چند ماه به مجلهای تحلیلی، انتقادی و سازنده تبدیل شود و با نگاهی جامعتر، کارشناسانهتر و مستندتر به مسائل سینما بپردازد.
