نفیسه ابراهیمزاده انتظام-اسلام دینی جامع است که هم به جهات فردی و گرایشهای روانی افراد بشر توجه دارد و هم به جهات اجتماعی و گرایشهای جمعی آنان، در نتیجه به حیات انسان با توّجه به هر دو بُعد- فردی و اجتماعی- توجه دارد و برای تأمین آرامش افراد دستورالعملهای ویژهای وضع کرده است.
دیه در عین اینکه نوعی جریمه و کیفر مالی است، برای این وضع شده که حتّی اگر به صورت خطا و اشتباه یا شبیه به آن، انسان کاری کند که انسان زندهای از بین برود و یا ناقص شود، باید این عمل جبران شود. از آن جهت که این عمل عمداً صورت نگرفته، قصاص ندارد، ولی از آن جهت که انسانی از بین رفته یا نقصانی به وجود آمده، اگرچه با خطا، باید جبران شود، لذا در صورت عمد، قصاص و در صورت خطا و شبیه به آن، دیه عامل تضمین حیات انسان و ارزشهای اجتماعی است.
صدور برخی احکام قضائی به مثابه بریدن یک تار مو با شمشیر به چنان ظرافتی نیاز دارد که خطا در هر سوی آن نه تنها اساس حکم صادر شده را زیر سوال میبرد، بلکه زیبنده دستگاه قضائی کشور هم نیست. تشخیص از دست دادن یکی از حواس پنجگانه بشری به طوری که در این رابطه فرد یا افرادی متهم شوند، از جمله چنین مواردی است. در این بین، تشخیص درصد از بین رفتن حسی همچون بویائی یا چشایی به نظر سخت و یا در مواردی غیر ممکن به نظرمی رسد. در حالی که سالهاست قضات در دادگاههای کشور بر اساس قانون دیات و قصاص، تصویب شده در ذیل قانون مجازات اسلامی، برای از بین بردن یکی از حواس انسان حکم پرداخت دیه کامل یک فرد را صادر میکنند. در صدور و اجرای چنین احکام حساسی در جلوگیری از تضییع حقوق شاکی و متشاکی، تشخیص نوع، کیفیت و میزان صدمه وارده اهمیت بالایی مییابد و ضرورت وجود ابزار و کارشناسان فنی مشخص میشود.
پزشکی قانونی به عنوان یک مرجع رسمی که نظرش برای دستگاه قضائی و محکمه قابل استناد و رسیدگی است طبق قانون مکلف شده که خود را برای تشخیص نقصهای جسمانی که حاصل فعل فرد یا افراد دیگر است تجهیز به فناوری و دانش روز دنیا کند. از دست دادن یکی از حواس پنجگانه مانند بویایی نیزاز جمله مواردی است که تشخیص درصد آسیب وارده در آن به دقت بالایی نیازمند است. در حال حاضر دستگاههای موجود در کشور به صورتی اقدام میکنند که اطلاعات داده شده به فرد آسیب دیده باید یک چرخه کامل را در سیستم عصبی طی کنند. چگونگی طی این مسیر عصبی که توسط دستگاههای الکترونیکی اندازه گیری میشود در تمام دنیا مرسوم است. تازمانی که به پزشکی قانونی به عنوان مرجع معتمد دستگاه قضاء امکانات اینگونه تشخیصها را داشته باشد؛ اولویت استفاده از آنها است. در غیر اینصورت از متخصصین آزمایشگاههای خارج با شرایط خاص و نظارت پزشکی قانونی انجام میشود.
به هر رو، مبلغ این دیه که بسیار در دادگاههای کشور داده و گرفته شده، بسته به اینکه مصدوم زن باشد یا مرد متفاوت است و هر سال بر اساس ارزش ریالی پول کشور و نرخ تورم محاسبه میشود.
اگرچه همچنان پزشکی قضایی ما در تعیین نسبت ضعف پدید آمده در حواس فرد آسیب دیده درصدی خطا دارد با این وجود تاکنون هرگز کسی نتوانسته بر مبنای یک ادعای واهی و تمارض اعلام کند که حواس بویائی و چشایی را از دست داده است. حکم دیه کامل برای از بین بردن یکی از حواس انسان که مبنای شرعی و فقهی دارد در قوانین مجازات اسلامی ایران و کشورهای عربی و اسلامی آمده و در سایر کشورها نیز به عنوان ضرر و زیان و خسارت کارشناسی و حکم مربوطه صادر میشود.
با سلام. من در یک تصادف ضربه مغزی شدم و پس از جراحی و برداشتن جمجمه و پاک کردن خون لخته بعد از عمل حس بویایی خود را از دست دادم و تمام پزشکهای مغز اعصاب و گوش حلق بینی این مشکل تآیید میکنن و پاسخ منفی برای بهبودی میدهند اما پزشک قانونی منکر میشود و فقط چهار درصد قبول میکند که من حس بویایی ندارم برای اینکه بتوانم این اثبات کنم راهنمایی کنید سپاسگذارم. 
