نسیم سهیلی
وقف یکی از قدرتمندترین سبکها برای دستیابی جوامع به توسعه اجتماعی و فرهنگی است. یکی از آموزههای قرآن کریم در راستای روی آوردن به وقف، نشان دادن راه در بحبوحه تردیدهاست. همواره در زندگی انسان این تعارض وجود دارد که منافع فردی در اولویت است یا مصالح عالیه عمومی؟ رفاه بیشتر و بینهایت برای فرزندان یا توجه به جامعه و نیازهایش؟ چرا که رفاه خانواده و دادن امکانات به آنان محدودیت ندارد. گاهی این دادنها به شکلی است که گویا فرزندان با شکل طلبکارانهای از پدر و همسر توقع دارند و گویی این وظیفه پدر یا شوهر است که هر چه دارد و ندارد به آنان بدهد.
یکی از سفارشهای اخلاقی قرآن برای فائق آمدن به این وسوسهها و دفع نگرانیها که اگر وقف کنم چه میشود و آینده خود و خانوادهام در برابر پیشامدهای احتمالی چه خواهد شد؟ اولاً غلبه بر این وسوسهها و شیطانی دانستن وعده به فقر است(بقره /268) و ثانیاً امیدوار کردن و التیام دادن و پاسخ به این نگرانی است که نترسید و اگر پیشبینیتان عقلانی بود دیگر نباید در کار خیر شک و تردید کنید و اگر صدقه جاریهای دادید خدا شما را بینیاز میکند: « و اگر از فقر میترسید، پس زود باشد که خدا شما را از کرم خویش توانگر کند»(توبه /28).
گاه در ضمیر انسان وسوسه میشود که کاری که میخواهیم انجام دهیم، چه فایدهای دارد و چه کسی به آن پاداش میدهد و چه تضمینی برای ارج نهادن آن وجود دارد؟ که در این جا قرآن کریم تصریح میکند: « ما پاداش کارهای شایسته شما را تباه نمیکنیم.»( کهف 30)
جمع آموری اموال و ثروتاندوزی حرام است. مسلمان بایستی اموال خویش را در راه خدا و در مسیر بهرهمندی بندگان خدا به کار اندازد. اموال در حیات اقتصادی جامعه بسان خون در شریانهای بدن است. بنابراین اگر از گردونه معاملات و صدقات بیرون رود، فساد اجتماعی برجای میگذارد. انباشته کردن و گنج درست کردن و در قبر و کنار مرده گذاشتن عمل مذمومی است(توبه /34).
بخل یکی از صفات ناپسند است که با توسعه اجتماعی و فرهنگی منافات دارد. قرآن در مذمت بخل و فرار از انفاقات میفرماید: « همان کسانی که بخل میورزند و مردم را به بخل وا میدارند و آنچه را خداوند از فضل خویش بدانها ارزانی داشته پوشیده میدارند و برای کافران عذابی خوارکننده آماده کردهایم.» (نساء /37) یا میفرماید: «و کسانی که به آنچه خدا از فضل خود به آنان عطا کرده است بخل میورزند هرگز تصور نکنند که آن ( بخل) برای آنان خوب است بلکه برایشان بد است. به زودی آنچه به آن بخل ورزیدهاند در روز قیامت طوق گردنشان میشود. میراث آسمانها و زمین از آن خداست و خدا به آنچه میکنید آگاه است»( آل عمران /180)
از سوی دیگر، خداوند برای غلبه وسوسه از راه تشویق به نیکی پاداش حسنه را به ده برابر میرساند و میفرماید: « هر کس کار نیکی بیاورد ده برابر پاداش خواهد داشت و هر کس کار بدی بیاورد جز مانند آن کیفر نیابد و بر آنان ستم نرود.» (انعام /160) در سخنی دیگر درباره احسان در این دنیا و در برابر برتریهای جهان آخرت تأکید میشود: « هر کس نیکی به میان آورد، پاداشی بهتر از آن خواهد داشت و آنان از هراس آن روز ایمناند.»(نمل /89)
