گزارشی از روندیک اقدام پژوهی در مدارس ابتدایی شهر قم

مدرسه‌ای که متفاوت است

‌همواره یکی از سؤال‌های مطرح در تعلیم و تربیت این است که چگونه می‌توان دانش‌آموزان کلاس را، ‌علاوه بر مطالعه کتاب‌های درسی، ‌به دیگر ‌فعالیت‌های علمی پژوهشی نیز علاقه‌مند نمود، ‌تا از این طریق سطح معلومات عمومی آنان نیز افزایش یابد. ‌زیرا با توجه به تغییر و تحولات سریع علوم از یک‌سو و به روز نبودن برخی از متون کتب درسی از دیگر سو، ‌ضرورت دارد تا در این زمینه اقداماتی صورت گیرد. در این زمینه چنانچه بتوان فعالیت‌های دانش‌آموزان کلاس را به سمت و سوی پژوهش وکتابخوانی سوق داد، می‌توان ‌گامی بلند در جهت رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه ‌آنان ‌برداشت. ‌اکنون مسأله و سؤال اساسی این است که با توجه به محور بودن دانش‌آموزان در فرایند آموزش، ‌‌چه روش‌هایی را می‌توان اجرا نمود تا میزان علاقه‌مندی دانش آموزان به امر پژوهش و کتابخوانی افزایش یابد؟ به عبارت دیگر در فرایند یاد دهی _ یادگیری، ‌با استفاده از چه راهکارهایی می‌توان میزان علاقه‌مندی شاگردان به امر پژوهش و کتابخوانی را، ‌افزایش داد؟توصیف وضع موجود 1- خشک و بی‌‌روح بودن کلاس؛ 2- عاری بودن محیط کلاس از هر گونه شور و نشاط و جنب و جوش علمی؛3- فقدان هرگونه ابزار و وسایل تحریک کننده درکلاس، ‌جهت افزایش علاقه‌مندی دانش‌آموزان به امر پژوهش وکتابخوانی؛4- پایین بودن سطح علاقه دانش‌آموزان نسبت به کلاس، ‌‌درس و مدرسه؛5- پایین بودن سطح کمی وکیفی دروس دانش‌آموزان کلاس؛6- مطلوب نبودن وضعیت روان خوانی شاگردان؛7- پایین بودن سطح معلومات عمومی وگنجینه لغات دانش‌آموزان کلاس؛8- صرفاً رونویسی بودن نگرش دانش‌آموزان نسبت به انجام تکالیف؛9- عدم آشنایی دانش‌آموزان با مراحل ساده پژوهش؛10- ‌عدم آشنایی شاگردان با«دفتر پژوهش»؛11- ‌عدم آشنایی دانش‌آموزان با مسؤولیتی با عنوان «کتابدار کلاس »؛12- پایین بودن سطح علاقه ‌دانش‌آموزان کلاس به اهداء و امانت دهی کتاب به دیگران. راه‌‌حل گریز از وضع موجود ‌برای گریز از این وضع راه‌حل‌های زیر مطلوب به نظر می‌رسیدند:1- علمی ـ پژوهشی نمودن محیط کلاس با ایجاد کتابخانه‌ای کوچک در آن. 2- تشویق دانش آموزان به اهدا و امانت دهی ‌کتاب. 3- تعیین کتابدار‌کلاس وتدوین شرح وظایف برای او. 4- افزایش توانمندی دانش‌آموزان کلاس به امر پژوهش نویسی از طریق آموزش به آنان. 5- پرداختن دانش آموزان به انجام پژوهش‌های گوناگون. 6- علاقه‌مند کردن دانش‌آموزان به امر پژوهش، ‌‌با انتخاب هریک از ‌آنان ‌به عنوان«بهترین دانش پژوه کلاس»؛علمی ـ پژوهشی نمودن محیط کلاس با ایجادکتابخانه‌ای کوچک در آن ‌ ‌ ‌به منظور ـ علمی پژوهشی نمودن محیط کلاس و افزایش جنب وجوش علمی در دانش‌آموزان و همچنین افزایش ایجاد علاقه در آنان به امر پژوهش و کتابخوانی، ‌‌به کمک خود آنان کتابخانه‌ای کوچک و زیبا در کلاس برپا شد. با اختصاص یکی از پنجره‌ها و نصب نوشته‌ای با عنوان «کتابخانه ‌کوچک ما» بر آن، ‌کتابخانه ‌کلاس نمود عینی پیدا کرد. ‌در همین راستا، ‌‌تابلویی زیبا و باعنوان «بهترین دانش پژوه کلاس» جهت تحریک دانش‌آموزان ‌به تحقیق و پژوهش به دیوار نصب گردید تا کلاس نیز خشک و بی‌روح نباشد. به منظور تأمین‌ کتاب برای کتابخانه کلاس و بهرمندی از مشارکت خود دانش‌آموزان در این زمینه، ‌ابتدا اقدام پژوه این سؤال را برای دانش آموزان مطرح نمود که، ‌بچه‌های عزیز، کتابخانه نیازمند چه چیزی می‌باشد؟ ‌همه گفتند: ‌«کتاب » ‌بار دیگر سؤال نمود، ‌‌به نظر شما چگونه می‌توانیم کتاب‌های مورد نیاز کتابخانه را تهیه کنیم؟ همه پاسخ دادند: ‌«آقا اجازه خودمان می‌آوریم». توصیف وضع مطلوب ‌در این اقدام پژوهی همانطوری که گزارش آن رفت، ‌پژوهشگر با استفاده از برخی از روش‌ها و راه حل‌ها توانست مسأله ‌مورد نظر خود را حل نماید. ‌در این طرح، ‌پژوهشگر حداقل توانست به سمت وضع مطلوب حرکت نماید و همین می‌تواند رضایت بخش باشد. آن چه مهم است، ‌‌یک حرکت و یک اقدام پژوهی است که توسط یکی از اعضای آموزش و پرورش یعنی معلم انجام گرفت. در پایان و باتوجه به توصیف وضع مطلوب، ‌می‌توان چنین نتیجه گرفت که نقش و جایگاه پژوهش وکتابخوانی در فرایند یاد دهی و یادگیری غیر قابل انکار بوده و بسیار حایز اهمیت است. ‌به گونه‌ای که توجه به این دو مقوله، ‌نه به عنوان یک فعالیت حاشیه‌ای، ‌که ‌به‌عنوان یک ضرورت، ‌‌اجتناب ناپذیر می‌باشد. بنابراین، ‌با تعمیم و گسترش طرح‌هایی از این دست در تمامی دوره‌های تحصیلی به طور عام و در دوره ابتدایی به طور خاص، ‌می توان شاهد رشد وشکوفایی روز افزون‌ استعدادهای بالقوه ‌دانش‌آموزان و افتخار آفرینی آنان در تمامی عرصه‌های علمی ـ پژوهشی داخل وخارج از کشور بود. اجرای این طرح برخی از نتایج زیر را در پی داشت: 1- دانش‌آموزان کلاس به امر پژوهش و کتابخوانی بیش از پیش علاقه مند شدند. 2- عادت به مطالعه ‌کتاب وکتابخوانی در بین شاگردان روز به روز بیشتر گردید. 3- آشنا شدن دانش‌آموزان با قسمت‌ها‌ی مختلف کتاب از قبیل عنوان، ‌شناسنامه، ‌متن، ‌تصاویر و ... ‌ باعث گردید که حتی برخی از آنان به نوشتن کتاب نیز مبادرت ورزند. 4- در بین شاگردان کلاس، ‌‌کنجکاوی و جنب وجوش علمی افزایش چشمگیری پیدا کرد. 5- استفاده از «دفترپژوهش» باعث گردید، ‌‌دانش‌آموزان کلاس به مستند سازی گفتار و نوشتار خویش عادت کنند. 6- میزان علاقه‌مندی دانش‌آموزان نسبت به کلاس، ‌‌درس و مدرسه بیش از پیش گردید. 7- نگرش شاگردان از رو نویسی محض به نوشتن با هدف تغییر پیدا کرد. 8- با تعیین ادواری «کتابدارکلاس» میزان مسؤولیت پذیری دانش‌آموزان افزایش یافت. به گونه‌ای که این امر باعث گردید تا زمینه‌های رشد اجتماعی آنان نیز فراهم گردد. 9- با رویکرد دانش‌آموزان کلاس به امر پژوهش وکتابخوانی، ‌علاوه بر گنجینه ‌لغات، ‌اطلاعات عمومی آنها نیز افزایش پیدا کرد. 10- کلاس برای دانش‌آموزان جذاب شده و از حالت خشک وبی روح بودن خارج گردید. تعیین کتابدار کلاس و تدوین شرح وظایف به منظور نظم بخشی به امور کتابخانه کلاس و همچنین تقویت روحیه ‌مسؤولیت پذیری در دانش‌آموزان، ‌با رأی آنها وتأیید اقدام پژوه، ‌‌یکی از شاگردان به عنوان «کتابدار کلاس» -والبته به صورت ادواری- تعیین و اتیکتی با عنوان‌ «آقای کتابدار» بر روی سینه او نصب گردید. همچنین به منظور آگاه نمودن کتابدار کلاس از مجموعه وظایفی که بر عهده دارد، ‌‌شرح وظایفی تحت عنوان « وظایف کتابدار کلاس »توسط اقدام پژوه و با مشارکت و همفکری دانش‌آموزان تدوین و چاپ گردید و یک نسخه از آن به کتابدار ارائه ‌‌و نسخه‌ای دیگر، ‌‌جهت اطلاع دانش‌آموزان، ‌‌به دیوار کلاس نصب گردید. برای آموزش و توانمند سازی دانش‌آموزان کلاس به امر پژوهش نویسی، ‌راهکار‌های زیر توسط پژوهشگر به اجرا در آمد. در ابتدای کار سعی شد تا برخی از اصول کلی پژوهش به صورت خیلی ساده و آسان به دانش‌آموزان، ‌‌آموزش داده شود. ‌به این ترتیب که ابتدا یک صفحه کاغذ ‌در اختیار آنان قرار داده شد که این عناوین بر روی آن نوشته شده بود: (به‌نام خدا، ‌تشکر و قدردانی، ‌عنوان پژوهش، ‌‌متن، ‌منابع پژوهش) و سپس از آنان خواسته شد تا مطالب پژوهشی خود را با توجه به موارد یاد شده، ‌ارایه نمایند. ‌انتخاب بهترین دانش‌پژوهبه منظور بیشتر علاقه‌مند‌کردن دانش‌آموزان کلاس به امر پژوهش، ‌راهکارهای زیر توسط اقدام پژوه و با کمک دانش آموزان به اجرا در آمد: ‌تهیه ‌تابلویی زیبا با عنوان «بهترین دانش پژوه کلاس »و نصب آن بر دیوار. آگاه نمودن دانش‌آموزان از معیارهای انتخاب بهترین دانش پژوه کلاس‌، ‌با تکثیر وتوزیع معیارهای مورد نظر در بین آنان. طراحی اتیکتی با عنوان«بهترین دانش پژوه کلاس» جهت نصب بر روی سینه دانش پژوه منتخب.نوشتن عنوان «بهترین دانش پژوه کلاس » بر روی کاغذ رنگی و نصب آن در جلوی میز و نیمکت اختصاص یافته به این منظور. لازم به ذکر است که پس از انتخاب هر یک از دانش آموزان به عنوان بهترین دانش پژوه کلاس (با توجه به معیارهای از قبل اعلام شده)با روش‌هایی به شرح زیر، ‌‌توسط پژوهشگر، ‌‌مورد تشویق قرار می‌گیرد. نوشته شدن نام دانش آموز منتخب با خطی زیبا و نصب آن در تابلوی بهترین دانش پژوه کلاس.نصب اتیکت «بهترین دانش پژوه کلاس »بر روی سینه دانش آموز منتخب.تغییر مکان دانش‌آموز منتخب از جای قبلی به مکان «بهترین دانش پژوه کلاس».دریافت مجله ‌رشد نوآموز و چند شکلات به عنوان جایزه.نصب پولک در نمودار آموزشی دانش آموز منتخب.