گزارش «جوان» از جشنواره پژوهشی طلاب جوان

گام‌هایی برای گسترش پژوهش در حوزه

حسین اصغری - تلاش‌های هدایت شده با هدف گسترش پژوهش در میان طلاب جوان حوزه، اگر چه هنوز در گام‌های اولیه خود است، اما نتایج آن به راحتی قابل مشاهده است، تأکید بر آموزش پژوهش‌ محور، فعال‌سازی معاونت‌های پژوهش در مدارس علمیه، تدوین نظام فعالیت‌های آموزشی پژوهشی و آموزش پژوهش در میان طلاب جوان برخی از فعالیت‌هایی است که هدف آن گسترش پژوهش در میان طلاب حوزه تعریف شده است، آنچه می‌خوانید حاصل نگاهی کوتاه است به دومین جشنواره پژوهشی طلاب جوان، جشنواره‌ای که با عنوان جشنواره علامه حلی نامگذاری شده است، شخصیتی که آثار تالیف شده او در سنین جوانی با گذشت صدها سال، هنوز در میان حوزه‌های علمیه به عنوان منابع علمی معتبر شناخته می‌شود. تاریخچه تقدیر از فعالیت‌های پژوهشی طلاب، از سال‌ها قبل در مدارس علمیه ای که تلاش داشتند توان پژوهشی طلاب خود را افزایش دهند، وجود داشته است، مدارس مانند مدرسه علوی و حوزه علمیه معصومیه، از مدت‌ها قبل برای تقدیر از فعالیت‌های پژوهشی طلاب که عمدتاً با محور قرار گرفتن دروس خود انجام می‌شد، مراسم‌هایی را برگزار می‌کردند که بیشتر یک «تلاش شخصی» بود تا یک برنامه بنیادین، اما برگزاری اولین دوره جشنواره علامه حلی که با هدف تقدیر از پژوهش‌های برتر برگزار شد، را باید اولین گام‌های حوزه در برگزاری رسمی و ملی در تقدیر از طلاب جوان پژوهشگر دانست، اما تاخیری دو ساله در برگزاری دومین دوره این جشنواره، نشان داد هنوز برای نهادینه کردن پژوهش در میان طلاب جوان حوزه تلاش‌های زیادی باید صورت بگیرد. در اولین جشنواره 2449 اثر از 2100 طلبه خواهر و برادر شرکت داشتند.دومین جشنواره فراخوان جشنواره علامه حلی از دهم اسفند سال گذشته در محورهایی مانند تفسیر و علوم قرآنی، فلسفه، کلام، فقه و حقوق اسلامی، تاریخ اسلام و مسلمین، اصول فقه، منطق، علوم حدیث، ادبیات، اخلاق و تربیت و علوم انسانی مرتبط با حوزه دین همچنین «پژوهش‌های مرتبط با حوزه‌های علمیه» در مباحث مدیریت و برنامه‌ریزی، تهذیب و امور فرهنگی، آموزش، پژوهش و تبلیغ آغاز شد. حجت الاسلام سید مسعود موسوی خردادماه در گفت‌وگو با خبرنگار «جوان» درباره اهداف این جشنواره گفته بود: «مهم‌تر‌ین هدف این مسابقه گسترش فرهنگ پژوهش در میان طلاب و تقدیر از پژوهش‌های برتر طلاب جوان حوزه است.» وی در گزارشی که در روز برگزاری همایش ارائه داد گفت:2369 اثر از طلاب خواهر و برادر به دبیرخانه این جشنواره ارسال شده است، پس از مرحله اول ارزیابی 27 درصد آثار به مرحله تفصیلی راه یافتند و در مجموع 85 اثر به عنوان منتخب این جشنواره شناخته شدند. بیش از یکصد ارزیاب برای داوری آثار این جشنواره همکاری داشتند ثبت آثار در دبیرخانه این جشنواره به صورت بانک اطلاعات در آمده که در چهار بخش اطلاعات مربوط به آثار، صاحبان آثار، ارزیابان و نتایج ارزیابی‌ها تنظیم شده است. تاسیس بنیاد نخبگان در انتظار تهیه ساختمان! حجت‌الاسلام علی عماد، معاون پژوهشی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم نیز در این همایش با تأکید بر اهمیت پژوهش در حوزه، اظهار امیدواری کرد که بتوان از برگزیدگان این جشنواره در «تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌های آموزشی و پژوهشی حوزه‌های علمیه بهره برد».وی جشنواره علامه حلی را ملاک مناسبی برای سنجش دانش طلاب دانست و گفت: می‌توان از این راه معیار شیوه‌های آموزشی و پژوهشی حوزه‌های علمیه را مشخص کرد، اگر راهبرد پژوهش و تولید دانش دینی را بر عهده ستاد پژوهش حوزه‌های علمیه قراردهیم، این ستاد چهار وظیفه فرهنگ‌سازی پژوهش در میان طلاب جوان، آموزش پژوهش، حمایت از فعالیت‌های پژوهشی و تربیت پژوهشگر را برای خود تعیین کرده است. با رویکردی که در نظام اسلامی نسبت به امر تحقیق و پژوهش وجود دارد، افق‌های روشن‌تری را در حوزه در این راستا شاهد خواهیم بود. معاونت پژوهش حوزه از سامانه دقیق علمی برخوردار است و امیدواریم بتوانیم این نهاد علمی را به نهادی دارای اعتبار و استاندارد لازم تبدیل کنیم و این امر حمایت بنیاد علمی نخبگان را می‌طلبد.» اگرچه تلاش‌هایی برای ایجاد تشکل میان طلاب جوان حوزه از مدت‌ها قبل آغاز شده و حاصل آن نیز انتشار نشریاتی همچون خشت اول برای گسترش پژوهش میان طلاب بود ولی این نکته که این گونه تشکل‌ها باید در نهادی رسمی، مراحل ثبت و تثبیت را بگذراند، مورد توجه این مسؤول حوزوی قرار گرفت و گفت:طرح تاسیس انجمن‌های طلاب جوان ارائه شده که با تصویب و تایید این طرح از سوی مراجع تصمیم‌گیر، پژوهش طلاب خوش فکر و جوان، سامان بیشتری پیدا خواهد کرد. وی به یک طرح دیگر برای پژوهشگران حوزه اشاره کرد و افزود: در آستانه تاسیس دفتر امور نخبگان هستیم. ا‌مید داریم با حمایت مدیر محترم حوزه‌های علمیه، بتوانیم حمایت از استعدادها و نخبگان برتر را با جدیت دنبال کنیم. » شاید این سخن اشاره به تلاش معاونت پژوهشی حوزه برای خرید ساختمانی مناسب برای استقرار دفتر امور نخبگان است که از مدتها پیش در دستور کار این معاونت قرار گرفته است. این دفتر، مصوبات خود را از شورای عالی حوزه دریافت کرده است و هم اکنون تنها باید منتظر فعال شدن آن بود تا نتایج حاصل از آن را یافت. آموزش پژوهش محور آیت‌الله مقتدایی، مدیر حوزه علمیه قم نیز در این همایش با تأکید بر آموزش پژوهش محور گفت:مدیریت حوزه تلاش می‌کند تا در کنار برنامه‌های آموزشی مباحث پژوهشی قرار بگیرد و آموزش پژوهش محور در حوزه نهادینه شود، وی جشنواره علامه حلی را تنها جشنواره پژوهشی طلاب در سراسر کشور اعلام کرد و گفت مقالات و تالیفات طلاب در این جشنواره شامل آثار جدید آنان است و استقبال بسیار خوبی از آن شده است. مدیریت حوزه از استادان و مسؤولان در‌خواست توجه به امر پژوهش را کرده و امروز جشنواره علامه حلی یکی از عوامل تشویق در امر پژوهش است. ما اگر بخواهیم پژوهش را تقویت و از آن حمایت کنیم، باید پژوهشگران حوزوی‌ شناسایی شوند و حمایت‌های مادی و معنوی ویژه‌ای صورت بگیرد. شاید تشکیل صندوق حمایت از پژوهشگران حوزوی، یکی از برنامه‌هایی باشد که با توجه به مصوبات دریافت شده، می‌تواند حمایت مادی و معنوی از پژوهشگران حوزوی را محقق کند، اما این قانون نیز مدتی است به دلایلی اجرایی نشده است. و اما برگزیدگانداوران این جشنواره برگزیدگان را به این شرح معرفی کردند:محمدحسین فرج‌نژاد با کتاب «اسطوره‌های صهیونیستی در سینما» از حوزه علمیه قم و سید لقمان حکیمی با مقاله «بررسی تطبیقی آیه اکمال» از مجتمع عالی امام خمینی(ره) قم به عنوان رتبه‌های اول در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج معرفی شدند. در این مراسم عبدالحسین مشکانی با کتاب «کنکاشی تحلیلی پیرامون فرقه آمریکایی اکنکار» از حوزه علمیه قم، محمدداود سخنور با پایان‌نامه «نقش عقل در معرفت دینی از دیدگاه غزالی و کی‌یر کگور» از مجتمع عالی امام خمینی(ره) قم، غلامعلی میرنسب با پایان‌نامه «تعارض‌های داخلی احوال شخصیه در حقوق ایران و مصر» از حوزه علمیه قم، ولی‌الله عباسی با مقاله «نردبان آسمان» (تحلیل انتقادی کثرت‌گرایی دینی و بررسی تطبیقی آن با وحدت‌گرایی دینی) از حوزه علمیه قم و محمدجعفر رضایی با پایان‌نامه «بررسی تحولات حوزه علمیه اصفهان در موضوع امامت در سده اخیر» از حوزه علمیه شهرستان قم به عنوان رتبه دوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج معرفی شدند. سیداحمد موسوی با مقاله «دراسه ادله اثبات وجود الواجب علی ضوء الحکمه المتعالیه» از مجتمع عالی امام خمینی(ره) به عنوان رتبه سوم در پایه‌های چهارم تا ششم، احمد ناظم با کتاب «تاریخ حدیث نبوی در حلقه حاکمیت متن و متن حاکمیت» از حوزه علمیه قم به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج، مهدی مسائلی با پایان‌نامه کتاب نهم ربیع جهالت‌ها خسارت‌ها از مدرسه علمیه ولی عصر(عج) شهرستان اصفهان به عنوان رتبه سوم در پایه‌های هفتم و هشتم، ابوالفضل هادی‌منش با کتاب «سفیر ولایت» از حوزه علمیه قم به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج، عبدالله نظری با پایان‌نامه «نقش ایمان در بهداشت روانی» از مدرسه علمیه حجتیه قم به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج، محمدسالم ابراهیمی با پایان‌نامه «بغاه و احکام آن» از جامعه ‌المصطفی العالمیه به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج، عبدالله مجدمی با «مقاله استعمال لفظ المفرد المشترک فی اکثر من معنی» از مدرسه علمیه حقانی به عنوان رتبه سوم در پایه‌های چهارم تا ششم، محمد ساعدی با پایان‌نامه «آیات امامت و ولایت در تفسیر المنار» از جامعه المصطفی العالمیه به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج، محمد پناهی‌بخش با کتاب «نمودار ارث» از حوزه علمیه قم به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج، سیدمحسن موسوی با پایان‌نامه «روش کلامی شیخ صدوق» از حوزه علمیه قم به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج و سیدروح‌الله موسوی‌زاده با پایان‌نامه «تحلیل و بررسی‌اندیشه‌های معنوی اشو» از حوزه علمیه اصفهان نیز به عنوان رتبه سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج معرفی شدند. محمدباقر محقق با پایان‌نامه «بررسی حریم املاک از دیدگاه فقه جعفری و حنفی» از مدرسه علمیه حجتیه، علی هوشیار با کتاب سکه‌های گداخته (اقتصاد اسلامی، ربا در زندگی مردم) از حوزه علمیه قم، محمدجواد حاجی‌ابوالقاسمی دولابی با مقاله بررسی شبهه ازدواج ام کلثوم با عمربن خطاب از حوزه علمیه قم، علی هندیانی با پایان‌نامه «شاخصه‌های اخلاقی جوان شایسته از منظر قرآن و سنت» از حوزه علمیه قم، روح‌الله رضوانی با کتاب «نقش نخبگان اجتماعی از دیدگاه جامعه‌شناسی و اسلام» از موسسه عالی علوم انسانی وابسته به جامعه‌ المصطفی العالمیه، حمیدرضا مظاهری سیف با کتاب «سیاست در دامان عرفان» از حوزه علمیه قم، اصغر کشوری با کتاب «ملخ‌های نقابدار» (بررسی تحلیلی جنگ‌های صلیبی در نگاه امامیه از مدرسه علمیه معصومیه(س))، محمد حقانی فضل با کتاب «تاریخ مسیحیت» از حوزه علمیه قم، سعید هلالیان با کتاب «نگاهی به منطق» از حوزه علمیه قم، محمدحسین مروجی طبسی با کتاب «حدیث سلسله الذهب به روایت اهل سنت» از حوزه علمیه قم و علاء تبریزیان با کتاب «العدل عند مذهب اهل البیت(ع)» از حوزه علمیه قم سایر افرادی بودند که به عنوان صاحبان رتبه‌های سوم در پایه‌های نهم تا سال اول درس خارج معرفی شدند. در این جشنواره مهدی کمالی نجف‌آبادی نیز با کتاب «آیین میهمانی و میهمان‌داری در فرهنگ اسلامی» از مدرسه علمیه معصومیه(س) رتبه سوم در پایه‌های چهارم تا ششم را کسب کرد. همچنین از میان بانوان شرکت‌کننده در این جشنواره نرجس رودگر با کتاب «فمینیسم، تاریخچه، نظریات، گرایش‌ها، نقد» از جامعه الزهرا(س)، سیده الهام امام‌زاده با مقاله «تبیین فلسفی رابطه عقل و دین از منظر ابن رشد با تأکید بر تاویل» از مدرسه علمیه الزهرا(س) شهرستان بوشهر و فهیمه فیاضی با پایان‌نامه «قرآن‌کریم در آینه ترجمه‌های آلمانی فردریش روکرت و رودی پارت» از جامعه الزهرا(س) به عنوان صاحبان رتبه دوم در سطح دو تحصیلی معرفی شدند. در این میان افتخار یوسفی روشناوند با پایان‌نامه «عقل و وحی در حکمت متعالیه صدر المتالهین» از جامعه الزهرا(س)‌، سعیده یزداندوست با پایان‌نامه «تداوم انقلاب اسلامی در سایه اتحاد ملی و انسجام اسلامی» از مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر شهر تهران، فاطمه شاکرین با پایان‌نامه «وجودشناسی جامعه و بازتاب آن در دیدگاه‌های مختلف جامعه‌شناسی» و زهرا عظیمی با کتاب «نگاهی به حقوق زن در اسلام» از مدرسه علمیه معصومیه به عنوان صاحبان رتبه‌های سوم در سطح سه تحصیلی معرفی شدند. زهرا محمدعلی‌میرزایی با مقاله «بررسی نظریه توحید افعالی در میان فرق اسلامی» از جامعه‌ الزهرا(س) نیز به عنوان رتبه سوم در سطح دو تحصیلی معرفی شد.نخبگان حوزه و بنیاد ملی نخبگانحجت‌الاسلام موسوی دبیر اجرایی جشنواره علامه حلی در حاشیه برگزاری این همایش در گفت‌وگو با خبرنگار «جوان» گفت: مذاکراتی با بنیاد ملی نخبگان صورت گرفته است تا برای برگزیدگان این جشنواره نیز امتیازاتی همانند امتیازات دیگر جشنواره پژوهشی کشور تعلق بگیرد و امیدواریم با موافقت ابتدایی دریافت شده و پایان یافتن روند اداری، امتیاز علمی جشنواره‌های پژوهشی کشور برای طلاب پژوهشگر این جشنواره نیز ارائه شود، همچنین این جشنواره پژوهشی به عنوان یک جشنواره ملی معرفی شود.