جوان آنلاین: دولت برای پایان دادن به تخلفات کم‌فروشی نان‌های سنتی، طرح کیلویی نان را در دستور کار خود قرار داده، اما این طرح نیز ممکن است با کاهش کیفیت و عرضه نان به صورت خمیر همراه باشد. ضمن اینکه سلامت ترازوها مدام باید چک شود. از این‌رو، اجرای این طرح به نظارت‌های پی‌درپی بازرسان اصناف و سازمان حمایت نیاز دارد و باید با اطلاعات گسترده و شفاف مردم نیز از چند و، چون این طرح آگاه شوند.
افت کیفیت و کم‌فروشی نان، همواره از مهم‌ترین دغدغه‌های مردم بوده و هست، به همین دلیل دولت‌ها برای رفع این مشکلات همواره به دنبال راهکار‌هایی بودند تا رضایت مردم جلب و تخلف نانوایان به حداقل برسد. بعد از اجرای طرح خرید نان با کارتخوان‌های نانینو و ادامه تخلفات در برخی از نانوایان، موضوع عرضه کیلویی نان مطرح شده است. سال ۱۳۹۷، طرح عرضه کیلویی نان در استان لرستان اجرا شد، اما به دلیل افت کیفیت نان و میزان نبودن ترازوها، بعد از چند ماه مردم استقبال نکردند و ترازوها جمع‌آوری شد.
دلیل اصلی عرضه کیلویی نان، تعدد گزارش‌های تخلف در کاهش وزن چانه خمیر است. بازرسان برای سنجش تخلف باید چانه خمیر را وزن می‌کردند، اما مشتری بر اساس نان پخته‌شده قضاوت می‌کرد.
تغییر وزن نان‌های تولیدی باعث شد تا نهایتاً فرمول خرید به شیوه جدید تبدیل شود. براساس مکانیزم جدید نان پس از خروج از تنور وزن می‌شود. بلافاصله داده‌های ترازو مستقیم به دستگاه کارتخوان هوشمند ارسال می‌شود و سیستم نرخ مصوب را بر پایه هر کیلوگرم محاسبه می‌کند. خریدار در این ساختار فاکتوری دریافت می‌کند که وزن و نرخ بر اساس کیلوگرم در آن ثبت شده است، یعنی اساس تسویه قیمت هر کیلو نان بر اساس نرخ‌های مصوب خواهد بود. قرار بود از اوایل آبان ماه، نانوایان دولتی و سپس آزادپز‌ها این طرح را اجرا کنند، اما هنوز نانوایان با ترازو‌های دیجیتال و اتصال آن به دستگاه کارتخوان مجهز نشده‌اند.
رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف تهران معتقد است که فروش کیلویی نان به نفع مصرف‌کنندگان است، اما معایب آن بیشتر از مزایای آن است. محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف تهران درباره فروش کیلویی نان معتقد است: اگرچه طرح کیلویی می‌تواند از نظر شفافیت قیمت برای مصرف‌کننده مزایایی داشته باشد، اما چالش‌های فنی و کیفی آن بسیار فراتر از مزایای آن است.
وی می‌گوید: با توجه به ضرورت رعایت استاندارد‌های وزن و رطوبت نان، نگرانی‌های جدی در مورد کاهش کیفیت نان وجود دارد. در این روش قیمت نان کیلویی برحسب چانه خمیر محاسبه می‌شود، یعنی اگر وزن چانه خمیر ۶۰۰ گرم باشد، وزن نان حدود ۴۰۰ گرم خواهد بود. بنابراین یک کیلوگرم حدود ۵/۲ عدد نان خواهد بود و نرخ نان در دستگاه کارتخوان نانینو به شکل کیلویی محاسبه خواهد شد.
فروش وزنی نان، شهروندان چه می‌گویند؟
هرچند هنوز به صورت رسمی جزئیات این طرح و نحوه ابلاغ آن اطلاع‌رسانی نشده، اما واکنش‌های مردمی نشان می‌دهد نگرانی درباره کیفیت پخت، عرضه نان خمیر و ضرورت نظارت بر عملکرد نانوایی‌ها همچنان از مهم‌ترین دغدغه‌های مصرف‌کنندگان است.
بخشی از مخاطبان به خبرگزاری ایرنا اعلام کردند، فروش نان براساس وزن واقعی، می‌تواند زمینه کم‌فروشی را کاهش دهد و امکان مقایسه دقیق‌تر قیمت و مقدار نان خریداری‌شده را برای مشتریان فراهم کند. از نگاه این گروه، تعیین قیمت بر مبنای وزن، در صورت اجرای صحیح، می‌تواند به شفاف‌تر شدن رابطه میان نانوا و مصرف‌کننده منجر شود.
در میان نظرات مخاطبان، بر این موضوع اشاره شده است که فروش وزنی باید با نظارت دقیق مسئولان حوزه آرد و نان همراه باشد تا اهداف مورد انتظار از اجرای آن محقق شود. بسیاری از مخاطبان نیز معتقد هستند که صرف تغییر شیوه قیمت‌گذاری، بدون اصلاح سازوکار‌های نظارتی، نمی‌تواند تضمین‌کننده رعایت حقوق مشتریان باشد.
نگرانی از عرضه نان خمیر و نیم‌پز
مهم‌ترین نگرانی مطرح‌شده در میان دیدگاه‌های مخالف یا منتقد طرح، احتمال کاهش کیفیت نان در صورت محاسبه قیمت براساس وزن است. برخی مخاطبان معتقدند: اگر معیار اصلی فروش، وزن نان آماده باشد، ممکن است بعضی نانوایان برای افزایش وزن محصول، زمان پخت را کاهش دهند یا نان را در شرایطی به مشتری تحویل دهند که هنوز رطوبت زیادی دارد و نپخته یا به اصطلاح خمیر باشد.
از نگاه مصرف‌کنندگان، وزن بیشتر لزوماً به معنای دریافت نان بیشتر با کیفیت مطلوب نیست. اگر افزایش وزن ناشی از رطوبت اضافی و پخت ناکافی باشد، ممکن است مشتری هزینه بیشتری بپردازد، اما محصولی با کیفیت نامناسب دریافت کند. بر این اساس می‌توان گفت که فروش وزنی نان از نگاه مردم هم می‌تواند فرصتی برای کاهش کم‌فروشی و شفافیت بیشتر قیمت‌ها باشد و هم در صورت اجرای ناقص، زمینه‌ساز بروز مشکلات تازه‌ای در کیفیت محصول شود.
دغدغه شهروندان از نگاه تهیه‌کنندگان دستورالعمل جدید فروش وزنی نان پنهان نبوده است. قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران وزن یک چانه نان را ۶۵۰ گرم عنوان و اعلام کرده است که سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان باید پیش از ابلاغ، بررسی‌های لازم را درباره کیفیت نان و وضعیت تولید انجام دهد تا نانوایی‌ها نان با کیفیت و بدون خمیر شدن به مردم تحویل دهند.
به گفته وی، در این شیوه، قیمت نان بر اساس وزن آن محاسبه می‌شود و مشتریان می‌توانند نان را براساس وزن و نه تعداد خریداری کنند، از این‌رو براساس جزئیات مطرح‌شده برای اجرای این طرح، تجهیز نانوایی‌ها به ترازو‌های دیجیتال و نصب اطلاعات مربوط به وزن و قیمت نان در معرض دید مشتریان از جمله الزامات پیش‌بینی‌شده است.
رئیس اتاق اصناف ایران با بیان اینکه اجرای طرح نان به صورت وزنی منجر به کاهش زمینه‌های کم‌فروشی و افزایش شفافیت در عرضه نان می‌شود، گفت: طرح فروش وزنی در مرحله نخست برای نان سنگک و نانوایی‌های دولتی اجرا خواهد شد و در مراحل بعدی، سایر انواع نان را نیز در بر خواهد گرفت.
افزایش ۵/۲ برابری نرخ آرد صنف و صنعت
نرخ جدید آرد بخش صنف و صنعت حدود ۵/۲ برابر گران شده، اما هنوز ابلاغ نشده است. با این حال برخی اتحادیه‌ها پیش‌دستی کرده و قیمت نان‌های صنعتی را با نرخ جدید آرد توزیع کرده‌اند. واضح است که افزایش ۱۰۰ درصدی نرخ آرد این بخش، فعالان این بخش را شوکه کرده است و مصرف‌کنندگان نیز روز یک‌شنبه با لیست جدید قیمت‌ها غافلگیر شدند.
اگرچه برخی معتقدند، می‌توان نان‌های صنعتی را از سبد معیشت خانوار حذف کرد و شاید گرانی اخیر فشار چندانی بر اقتصاد خانوار وارد نکند، اما همین رشد قیمت‌ها به کاهش تقاضا و آسیب واحد‌های تولیدی نان‌های حجیم و نیمه‌صنعتی منجر می‌شود.
با قطع سهمیه دولتی، تولیدکننده ناچار به خرید آرد با قیمت آزاد است که هزینه‌های تأمین مواد اولیه را تا سه برابر افزایش می‌دهد، به طور مثال اگر پیش از این واحدی برای خرید ۱۰۰ کیسه آرد نیاز به ۱۲۰میلیون تومان نقدینگی داشت، اکنون به ۳۶۰میلیون تومان سرمایه نیاز دارد که در عمل از توان مالی اکثر واحد‌های نانوایی خارج است.
یارانه گندم و آرد ۲ موضوع متفاوت است
تولیدکنندگان نان‌های صنعتی اصرار دارند که نرخ آرد آزاد شود و تبعیض نان‌های صنعتی و سنتی از بین برود. این اظهارات در حالی است که ذائقه ایرانیان بیشتر به سمت نان سنتی است و آزادسازی نرخ آرد فشار مضاعفی بر قوت غالب توده مردم وارد می‌کند.
نکته قابل تأمل این است که فعالان نان صنعتی یارانه خرید تضمینی گندم را با یارانه آرد مرتبط می‌دانند و تصور می‌کنند که به دلیل تغییر قیمت خرید تضمینی گندم، دولت نرخ آرد صنف و صنعت را گران کرده است. این در حالی است که آرد مصرفی صنف و صنعت با گندم ۴۷ هزار و ۵۰۰ تومانی تأمین می‌شود و نرخ‌های سال آتی گندم هیچ ارتباطی با افزایش قیمت نان‌های صنعتی و ماکارونی ندارد.
براساس نرخ‌های جدید، قیمت هر عدد مینی‌هات‌داگ ۲۰هزار تومان، نیم‌باگت فرانسوی ساده و نان همبرگری ۴۵ هزار تومان، نان باگت معمولی ۷۰هزار تومان و نان باگت فرانسوی و نان بربری فرانسوی ۹۰هزار تومان تعیین شده است. همچنین نان شیرمال ۱۸۰هزار تومان، نان فطیر ۱۷۰ هزار تومان، نان تست بزرگ ۲۲۰ هزار تومان و نان تست کوچک ۱۸۰هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.
