جوان آنلاین: پارسهای مداوم و صدای غرشی ترسناک به همراه نشان دادن دندانهای تیز و استخوانشکن و آب دهانی جاری که روی زمین میچکد، همه حکایت از آن دارد که با سگی هار مواجه شدهاید! سگهای ولگردی که برای خودشان در شهر یا اطراف آن پرسه میزنند تعدادشان کم نیست. طبق برآورد رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، چیزی حدود ۳ میلیون سگ پرسهزن در کشور وجود دارد که بیتردید واکسیناسیون نشدهاند و میتوانند عامل انتقال بیماریهای مشترک میان انسان و حیوان باشند. بدتر از این، اما سگهای صاحبداری هستند که اتفاقاً آنها هم واکسنهای لازم را دریافت نکردهاند و میتوانند عامل هاری باشند. این در حالی است که واکسن هاری برای هر سگگزیدگی ۱۰۸ دلار برای نظام سلامت آب میخورد و با عنایت به آمار ۴۴۵ هزار مورد حیوانگزیدگی طی سال گذشته میتوان دریافت سگدوستی برخی آدمها چه ضرر کلانی به نظام سلامت کشور میزند، آن هم در شرایطی که تحریم و جنگ دسترسی به حداقلها را هم برای بیماران صعبالعلاج سخت کردهاست.
حدود ۶۰ هزار نفر جان خود را به دلیل ابتلا به هاری طی هر سال در دنیا از دست میدهند که اغلب برای کودکان است و ۹۹ درصد موارد ناشی از گزش سگ است. میزان مرگومیر ناشی از هاری به نحوی است که یک نفر هر ۹ دقیقه جان خود را در دنیا از دست میدهد.
وضعیت هاری در دنیا نشان میدهد ایران جزو مناطقی است که با بار هاری مواجه است و کشورهای آفریقایی و آسیایی با این موضوع مواجه هستند. برخی کشورها با برنامهریزی منسجم توانستهاند هاری را در سگها کنترل کنند؛ اجرای برنامه منسجم نه تنها منجر به کنترل هاری در سگها میشود، بلکه کنترل این بیماری در وحوش را در پی دارد.
۴۴۵ هزار حیوان گزیدگی
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در همایش روز جهانی هاری با بیان اینکه روند افزایشی موارد حیوانگزیدگی و ابتلا به هاری در کشور را تجربه میکنیم، تصریح کرد: «گزارشها نشان میدهد حدود ۴۴۵ هزار مورد حیوانگزیدگی طی سال گذشته داشتهایم و تعداد موارد ابتلا به هاری نیز ۲۰ نفر است. میزان موارد حیوانگزیدگی سال ۸۰ کمتر از ۱۰۰ هزار نفر بود و هفت نفر طی آن سال به هاری مبتلا شدند. اعداد و ارقام از ابتدای دهه ۸۰ تا به امروز نشان میدهد با روند افزایشی موارد حیوانگزیدگی و ابتلا به هاری مواجه هستیم که این روند افزایشی بهویژه از سال ۹۱ قابلمشاهده است، به نحوی که از ۲۰۰ هزار مورد به ۴۴۵ هزار نفر در سال گذشته رسیدهایم.»
به گفته این اپیدمیولوژیست، سگها در جایگاه نخست موارد حیوانگزیدگی قرار دارند؛ به نحوی که ۶۰ درصد موارد در اختیار سگها است. همچنین سهم گربهها و وحوش از حیوانگزیدگی به ترتیب ۳۸ و ۲ درصد است.
جمعیت ۳ میلیونی سگهای ولگرد
حتماً شما هم با افرادی که برای سگها و گربهها غذا میریزند، مواجه شدهاید یا شاید خودتان هم با این تصور که دارید به این حیوانها کمک میکنید، گاهی وقتها برایشان غذا تهیه کردهاید، اما بنا به تأکید کارشناسان محیطزیست، غذا دادن انسانها به حیوانات بدترین کاری است که میتواند چرخههای زیستمحیطی را مختل کند. از سوی دیگر این کار باعث ازدیاد جمعیت این حیوانات شده و تبعاتش علاوه بر محیطزیست و گونههای دیگر جانوری، جامعه انسانی را هم تهدید خواهد کرد.
حسن امامی رضوی، مشاور وزیر و رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، در همایش روز جهانی هاری با تأکید بر اینکه برآورد میشود که حدود ۳ میلیون سگ پرسهزن در کشور وجود دارد، افزود: «اگر امکان واکسیناسیون سگهای پرسهزن وجود ندارد، اما نسبت به واکسیناسیون سگهای صاحبدار با راهاندازی نظام ثبت اقدام شود.»
چالشهای فرهنگی عامل شکست برنامههای کنترل جمعیت سگها
مشاور وزیر بهداشت با بیان اینکه «فرهنگ» مؤلفهای مهم برای نگهداری از حیوانات خانگی است، گفت: «اگر یک فرد بخواهد سگ خود را به یک کشور دیگر ببرد، حیوان خانگی او باید واکسن زده باشد. با این حال چرا برخی افراد فقط در صورت نیاز به واکسیناسیون سگها اقدام میکنند؟»
وی با تأکید بر اینکه اقدامات سالهای گذشته سبب کاهش جمعیت سگهای بلاصاحب نشده، توضیح داد: «هنگامی که چرایی ناموفق بودن برنامههای کنترل جمعیت سگهای بلاصاحب را بررسی میکنیم با موضوع فرهنگ مواجه میشویم. برخی افراد با نیت کار خیر و حفظ محیطزیست مانند غذارسانی سبب بیثمر شدن اقدامات شهرداریها میشوند. اقدامات غیرعلمی سبب برهم خوردن اکوسیستم شهرها شدهاست.»
امامی رضوی گفت: «اگرچه برای کنترل سگهای بلاصاحب هزینه میکنیم، اما به نتیجه مطلوب نمیرسیم و هنگامی که علل را ریشهیابی میکنیم با مسائل فرهنگی و سواد سلامت مواجه میشویم.»
۱۰۸ دلار هزینه واکسن هاری و ۴ دلار هزینه ایمنی از هاری
در شرایطی که هر واکسن هاری انسانی حدود ۱۰۸ دلار برای هر نفر است، هزینه هر واکسن برای سگها حدود ۴ دلار است. این گویاترین تصویری است که میتوان در خصوص تقدم و کمهزینهتر بودن پیشگیری نسبت به درمان نشان داد.
بنا به تأکید رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، هزینه اگر بتوانیم در ارتباط با هزینههای درمان حیوانگزیدگی و هاری هزینه کنیم، ماحصل صرفهجویی را در سایر حوزهها هزینه کنیم.
قبادی هم با تأکید بر اینکه بار اقتصادی هاری حدود ۸ میلیارد دلار در سطح جهان است، گفت: «بیشترین بار اقتصادی این بیماری برای کشورهای آسیایی است، معادل ۴/۶ میلیارد دلار است.»
وی با بیان اینکه دو رویکرد برای مواجهه با هاری تعریف شده، توضیح داد: «رویکرد اول، پیشگیری است که با واکسیناسیون سگها میتوان از این بیماری جلوگیری کرد. هزینه هر واکسن برای سگها حدود ۴ دلار است. همچنین رویکرد واکنشی، رویکرد دوم مواجهه با هاری است که این مسیر در کشور ما اجرا میشود. هزینه واکسن هاری حدود ۱۰۸ دلار برای هر نفر است. اگر فقط به رویکرد واکنشی توجه کنیم، نهتنها بار مالی بسیاری به کشور تحمیل میکنیم، بلکه شاید به هدف خود برای حذف مرگ انسانی ناشی از هاری از سگ دست نیابیم.»
