جوان آنلاین: سالها تلاش برای حجاب ستیزی و اسلام هراسی در کشور فرانسه انگار نتیجه معکوس داده است! نتایج یک نظرسنجی در فرانسه نشان میدهد گرایش زنان جوان مسلمان به حجاب نسبت به دودهه پیش رشد چشمگیری داشته است. با وجود این زنان محجبه فرانسوی همچنان فقط به خاطر حجابشان برای دستیابی به موقعیتهای اجتماعی و حتی ورزشی با مانع جدی اسلامستیزان و حجاب ستیزان مواجهند به گونهای که بسیاری از ورزشکاران زن فرانسوی با وجود شایستگیهای حرفهای، صرفاً به دلیل داشتن حجاب از حضور در مهمترین مسابقات ورزشی همچون المپیک منع میشوند.
«آزادی» و «حقوق بشر» در معنا و مفهوم غربیاش میتواند اوج تناقض را یکجا در خود جمع کند. همان حقوق بشر و آزادی که اجازه دخالت در امور داخلی دیگر کشورها را میدهد و قانون و هویت ملی دیگر ملتها را دستمایه سیاسی کاریها میکند به خودش که میرسد آنچنان آزادی و حقوق بشر را به سخره میگیرد که جهان را انگشت به دهان نگه میدارد. مسئله حجاب و حقوق زنان مسلمان فرانسوی در آزادی انتخاب دین و پوشش هم سالهاست به ابزاری برای فشار حداکثری به مسلمان در این کشور و مانعی جدی برای پیشرفت زنان و دختران مسلمان فرانسوی در حوزههای مختلف شده است. جالب اینجاست که با وجود تمامی این فشارها و مانع تراشیها و کارشکنی ها، همچنان بسیاری از دختران و زنان در فرانسه حجاب را انتخاب میکنند و برخی پژوهشها از رشد گرایش دختران جوان فرانسوی به حجاب و اسلام گرایش دارد؛ ماجرایی که اثبات میکند پروژه اسلامستیزی در مهد تمدن و آزادی اروپایی به بنبست رسیده و زنان و دختران آزاداندیش حتی در دل کشور مهد فمنیسم هم مسیر خود را به درستی پیدا کرده و حتی حاضرند برای باقی ماندن در این مسیر هزینهاش را هم بپردازند.
قوانین اسلامستیزانه در فرانسه
در زمینه اسلامستیزی فزاینده پس از حادثه ۱۱سپتامبر ۲۰۰۱، این ایده که پوشش مسلمانان باید کنترل شود، به افکار عمومی، رسانهها و طبقه سیاسی فرانسه وارد شد. درحالی که قانون تصویب شده فرانسه در سال ۲۰۰۴ بهعنوان ممنوعیت تمام نمادهای مذهبی، اما در عمل نشانهها و نمادهای اسلام را هدف قرار داد. به این ترتیب، قانون اشاره شده در طول ۲۰سال گذشته در را به روی پیشبرد اسلامستیزی بیامان باز کرده که در دور کردن زنان و دختران مسلمان از نمادهای اسلامی تجسم یافته است. دولت امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه در سال ۲۰۲۳ممنوعیتی برای استفاده از عبا (لباس بلند اسلامی) در مدارس دولتی اضافه کرد. این ممنوعیت زمینه زیادی را برای مدارس برای صدور احکام خودسرانه ایجاد کرده است. فراتر از مدارس، در سال ۲۰۱۱ پوشاندن سر و صورت از سوی زنان در اماکن عمومی غیرقانونی شد. شهرداریها در سال ۲۰۱۶ نیز شروع به ممنوعیت استفاده زنان از لباسهای پوشیده در اماکن عمومی و ورزش کردند. گاردین در مقالهای درباره ممنوعیت حجاب در فرانسه، نوشت: پیام به همه مسلمانان روشن است؛ جذب (فرهنگ غربی) شوید یا از حوزه عمومی دور بمانید. جای تعجب نیست که تعداد فزایندهای از مسلمانان با پای خود این کشور را ترک میکنند.
ممانعت از حضور در المپیک به خاطر حجاب
۲۴ ساله است و با هزار امید و آرزو ورزش را آغاز کرده و به آنچنان جایگاهی رسیده که عضو تیم ملی شود، اما یک مانع جدی برای حضور او در تیم ملی و حضور در المپیک وجود دارد؛ حجاب!
دیابا کوناته، بسکتبالیست مسلمان فرانسوی گفت که امیدوار بوده تیم ملی کشورش را در المپیک پاریس همراهی کند، اما به دلیل داشتن حجاب، فرصتی برای این کار به او داده نشده است. این ورزشکار ۲۴ساله در یک کنفرانس مطبوعاتی که ازسوی گروههای مدافع حقوق بشر برای ترغیب فرانسه به لغو ممنوعیت حجاب در ورزش برگزار شده بود گفت: «با وجود اشتیاق و مهارتهایم، به دلیل سیاستهای تبعیضآمیز عملاً اجازه بازی برای فرانسه را ندارم.»
او که سابقه بازی در تیم ملی جوانان فرانسه و فعالیت در بسکتبال دانشگاهی ایالات متحده را دارد، افزود: «بسیار ناامیدکننده است که صرفاً به خاطر هویت دینیام، از نمایندگی کشورم محروم شوم. عمیقاً معتقدم که ورزش باید فراگیر باشد.»
مانع تراشیهای پاریس در مسیر اسلام ستیزی
کوناته تنها دختر ورزشکار مسلمانی نیست که به واسطه حجابش از حضور در میادین ورزشی منع میشود. سالهاست سیاست اسلامستیزی در فرانسه، مانع از حضور زنان محجبه در بخشهای مختلف سیاسی، اجتماعی و ورزشی است. حتی مدارس و دانشگاههای این کشور هم مانع حضور دختران مسلمان و محجبه میشوند. نکته قابل تأمل اینجاست که این محدودیتها و مانعتراشیها فقط برای دختران محجبه مسلمان است و سایر فرقهها مانند سیکها مجازند با پوشاندن سروموی خود در حوزههای مختلف از جمله در ورزش حضور داشته باشند و فعالیت کنند. این بار هم فرانسه با استناد به قوانین سختگیرانه خود در زمینه سکولاریسم (جدایی دین از سیاست)، ورزشکارانش را از استفاده از نمادهای دینی در جریان بازیهای المپیک پاریس منع کرد. این اقدام، علاوه بر محرومیت زنان محجبه فرانسوی از حضور در مسابقات فوتبال و بسکتبال در سطح ملی، مانع از رقابت آنها در این رویداد بینالمللی نیز شده است.
عمامه سیکها مجاز، اما حجاب مسلمانان ممنوع!
«ائتلاف ورزش و حقوق بشر» (Sport & Rights Alliance) که سازمانهایی همچون دیدهبان حقوق بشر و عفو بینالملل از اعضای آن هستند خواستار پایاندادن به آنچه ممنوعیتهای تبعیضآمیز خواند شد. قوانین فرانسه در مورد سکولاریسم با ادعای حفظ بیطرفی دولت در امور دینی و درعین حال تضمین حق شهروندان برای انجام آزادانه مناسک دینیشان وضع شدهاند. این قوانین استفاده از نمادهای دینی «نمایان و آشکار» را برای دانشآموزان و معلمان در مدارس و همچنین برای کارکنان دولت ممنوع میکنند. زنان ورزشکار در برخی رشتههای ورزشی اجازه استفاده از حجاب را دارند، اما در برخی دیگر خیر. سال گذشته، عالیترین دادگاه اداری فرانسه ممنوعیت استفاده از حجاب برای فوتبالیستهای زن را تأیید کرد؛ این در حالی است که فیفا از سال ۲۰۱۴ استفاده از پوشش سر را مجاز دانسته است. فدراسیون بسکتبال فرانسه نیز استفاده از روسری (حجاب) را در جریان مسابقات ممنوع کرده است، حال آنکه فدراسیون جهانی بسکتبال (فیبا) از سال ۲۰۱۷ آن را مجاز اعلام کرده است. تیموتی گوتیهرو، مربی بسکتبال در منطقه پاریس و از بنیانگذاران گروه کنشگر «بسکتبال برای همه» (Basket pour Toutes)، گفت: «دختران از این وضعیت بیزارند.»
به گفته وی هماکنون برخی از دختران ورزش را کنار گذاشتهاند. این مسئله بر سلامت جسمی و روانی آنها تأثیر میگذارد. گوتیهرو ادامه داد: «این وضعیت نوعی تناقض و ریاکاری در کار است. به گفته وی اگرچه قوانین بسکتبال استفاده از هرگونه نماد دینی، مانند کلاه یهودیان (کیپا) یا عمامه سیکها را ممنوع میکند، اما به نظر میرسد این قوانین بهطور خاص حجاب زنان مسلمان را هدف قرار دادهاند.»
او گفت: «من بازیکنان پیرو آیین سیک را میشناسم که عمامه میبندند. آنها همچنان بازی میکنند و از حضور در زمین مسابقه محروم نشدهاند.»
رشد گرایش به حجاب در میان دختران جوان فرانسوی
با تمام این برنامهریزیها و سختگیریها، اما نتایج پژوهشهای تازه نشان میدهد نه فقط آمار زنان ودختران محجبه فرانسوی کاهش نیافته بلکه گرایش به حجاب در این کشور به خصوص در میان نسل جوان رو به افزایش است.
به گزارش الجزیره و به نقل از لاکروا، بر اساس نظرسنجی مؤسسه ایفوپ، ۴۵ درصد از زنان مسلمان ۱۸ تا ۲۴ ساله در سال ۲۰۲۵ اعلام کردهاند که حجاب دارند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۳، ۱۶درصد بوده است.
در مقابل، میزان استفاده از حجاب در میان زنان مسلمان بالای ۵۰ سال در همین بازه زمانی از ۳۵درصد به ۱۶درصد کاهش یافته است. یلدز این تفاوت را نشانهای از تغییر قابل توجه در نگرش نسلهای مختلف به حجاب میداند.
دختران جوان لزوماً حجاب را صرفاً عادتی به ارث رسیده از مادران خود نمیدانند. در این نظرسنجی، ۳۸درصد از زنان جوان شرکتکننده گفتهاند که حجاب به آنها کمک میکند مسلمان بودن خود را نشان دهند و تعلق دینیشان را بیان کنند؛ در حالی که این میزان در سال ۲۰۱۶، ۲۳درصد بوده است.
این آمار نشان میدهد؛ حجاب برای برخی زنان جوان، بیش از آنکه ادامه یک سنت خانوادگی باشد، به ابزاری برای نمایش هویت و احساس افتخار به آن تبدیل شده است.
امنیت در فضای عمومی یکی دیگر از دلایل حجاب
افتخار به هویت دینی، تنها دلیل انتخاب حجاب نیست. برخی زنان آن را راهی برای احساس امنیت بیشتر در فضای عمومی میدانند.
بر اساس دادههای مطرحشده در گزارش، ۴۴درصد از زنان شرکتکننده گفتهاند که برای جلوگیری از جلب توجه مردان حجاب میپوشند؛ ۴۲درصد هدف خود را احساس امنیت عنوان کردهاند و ۱۵درصد نیز گفتهاند که نمیخواهند دیگران آنها را افرادی غیرمحجبه یا فاقد پوشش مناسب تلقی کنند.
در مقابل، فشار مستقیم خانواده دلیل اصلی حجاب در میان این زنان نیست؛ بهطوری که تنها ۲درصد از آنها اعلام کردهاند به دلیل فشار خانواده حجاب میپوشند.
یلدز بر همین اساس معتقد است رابطه میان آزادی انتخاب و فشار اجتماعی پیچیدهتر از آن است که بتوان حجاب را صرفاً نتیجه انتخاب آزادانه یا اجبار خانوادگی دانست.
نقش دین و شبکههای اجتماعی در هویتیابی جوانان
این جامعهشناس، افزایش گرایش برخی دختران جوان به حجاب را بخشی از تغییر گستردهتر در رابطه جوانان با دین و جامعه میداند.
به گفته وی، با کاهش برخی شکلهای سنتی تعلق جمعی، دین میتواند برای گروهی از جوانان چارچوبی از ارزشها و قواعد، همراه با احساس تعلق و هویت فراهم کند. شبکههای اجتماعی نیز در این میان نقش دارند زیرا به گفته یلدز، فضاهایی را ایجاد میکنند که جوانان در آنها میتوانند حمایت دریافت کنند، درباره باورهای خود گفتوگو کنند و تعلق دینیشان را ابراز کنند.
حجاب و تغییرات نسلی در جامعه فرانسه
این گزارش تأکید میکند داستان حجاب در میان دختران جوان مسلمان فرانسه، تنها درباره یک پوشش نیست، بلکه بخشی از تحولی نسلی در رابطه با دین، هویت و جامعه را آشکار میکند.
برخی دختران مسلمان متولد فرانسه، در مقایسه با نسل مادران خود، گرایش بیشتری به بازگشت به دین و بیان آشکارتر تعلق دینی نشان میدهند. از این منظر، فهم پدیده حجاب در میان این گروه از زنان، نیازمند توجه همزمان به هویت دینی، احساس تعلق، امنیت در فضای عمومی و تأثیر شبکههای اجتماعی است؛ نه اینکه آن را صرفاً نشانهای از سنتگرایی یا افراطگرایی تلقی کنیم.
بازگشت به فطرت و احساس امنیت
بیتردید فطرت انسان، فطرتی الهی است و در دنیای غرب و دنیایی که زنان تبعات نگاه ابزاری به زن را از نزدیک دیدهاند و لمس کردهاند، حجاب به واسطه حس امنیتی که به آنها میدهد میتواند برایشان با آرامش همراه باشد. این همان نکتهای است که موجب شده باوجود تلاش دولتهای غرب برای اسلام ستیزی و اسلام هراسی نه فقط گرایش به اسلام و نمادهای اسلامی همچون حجاب کاهش پیدا نکنه که با افزایشی محسوس همراه باشد؛ و شاید این همان بازگشت به فطرت الهی باشد که در زنان و دختران فرانسوی بیدار شده است.
