جوان آنلاین: در تجمعات شبانه تهران، کنار همه زیباییها و جلوههای انسجام اجتماعی، پلاکاردهای رنگارنگ در دست مردم هم بخشی از زیبایی و حال و هوای این حضور جمعی شده است. همان چند کلمه و جمله کوتاه که شاید فرصت گفتنش نباشد، اما وقتی قرار است زبان یک جمعیت شوند انتخاب هر واژه اهمیت پیدا میکند زیرا شعاری که قرار است مطالبهای را بیان کند باید روشن و دقیق باشد و به انسجام و وحدت جامعه کمک کند. موضوعی که اهمیت آن در پیام رهبری به مناسبت هفته دولت نیز مورد تأکید بود ایشان فرمودند: «ارتکاب هرآنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.» در میدان انقلاب، با گروهی از فعالان کانون مردمیـفرهنگیـتربیتی «آسمانیها» آشنا شدم. کانونی که همزمان با آغاز جنگ رمضان و شکلگیری تجمعات شبانه چند محور را برای فعالیت خود انتخاب کرده و یکی از مهمترین آنها ایجاد بستری برای بیان مطالبات و خواستههای مردم و رساندن این صداها به مسئولان و افکار عمومی جهان بود. از این رو پلاکاردنویسی به یکی از فعالیتهای این کانون تبدیل شد که در آن جمعی از زن و مرد با خطی زیبا و هنرمندانه نه صرفاً برای پر کردن دست جمعیت بلکه جملههایی را مینوشتند که قرار است در میان مردم دیده و شنیده شود. حمید نجاتبخش، مسئول این کانون میگوید: «هدف ما این است که مطالبه مردم به بهترین و دقیقترین شکل بیان شود، اما به گونهای که به وحدت جامعه آسیبی وارد نشود و به قول معروف آب در آسیاب دشمن ریخته نشود. به نظر من اگر شعار درست انتخاب شود، هم امید میآفریند هم وحدت را تقویت میکند و هم روحیه مقاومت را بالا میبرد، اما اگر بخواهم یک محور را برجستهتر بدانم آن محور طبق تأکیدات رهبری وحدت است، چون هر مطالبهای زمانی اثرگذار خواهد بود که جامعه در کنار هم بایستد.» آنچه میخوانید، حاصل گفتوگوی ما با مسئول این کانون درباره چگونگی شکلگیری شعارها، نقش مردم در انتخاب آنها و فرایندی است که پشت چند کلمه کوتاه روی یک پلاکارد جریان دارد.
خودتان را معرفی کنید و بفرمایید ایده و انگیزه تشکیل این گروه شعارنویسی از کجا شروع شد؟ چه شد که احساس کردید باید چنین مجموعهای شکل بگیرد؟
کانون مردمی فرهنگی ـ تربیتی «آسمانیها» با شروع جنگ رمضان و تجمعات شبانه، چند محور برای فعالیت انتخاب کرد که یکی از مهمترین آنها، ایجاد بستری برای بیان مطالبات و خواستههای مردم و رساندن این صداها به مسئولان و افکار عمومی جهان بود. برای تحقق این هدف، تصمیم بر پلاکاردنویسی گرفته شد، اما با شیوهای متفاوت، به گونهای که پلاکاردها هم جلوه بصری مناسبی داشته باشند هم سبک باشند و هم قابلیت استفاده مکرر پیدا کنند. به همین دلیل از لولههای سبک یکمتری و کاغذهای لمینتشده استفاده کردیم. از آنجا که اعتقاد داشتیم خود مردم بهترین بیانکنندگان مطالباتشان هستند به جای تهیه پلاکاردهای از پیش آماده تنها امکانات و زمینه پلاکاردنویسی را فراهم کردیم تا هر فرد متن مورد نظر خود را بنویسد. ابتدا با بیمهری برخی مسئولان برگزارکننده تجمعات روبهرو شدیم، اما با اعتقاد به راهی که در پیش گرفته بودیم فعالیت را ادامه دادیم. به لطف خدا، این حرکت بهتدریج در میان مردم شناخته شد و امروز خود مردم از مهمترین حامیان آن هستند. همچنین بخش قابل توجهی از هزینههای این فعالیت نیز از طریق کمکهای مردمی تأمین میشود و در حال حاضر حدود نیمی از هزینهها را مردم تقبل میکنند.
پشت صحنه تولید یک شعار یعنی از وقتی یک ایده مطرح میشود تا وقتی به شعار نهایی تبدیل میشود چه اتفاقی میافتد؟
تولید شعار بیش از آنکه حاصل کار یک گروه محدود باشد بر مشارکت خود مردم استوار است. حدود ۸۰درصد شعارها و متن پلاکاردها ازسوی خود مردم پیشنهاد میشود و این مطالبات متناسب با شرایط روز ایران و جهان تغییر میکند. تجربه نشان داده است، مردم در انتخاب شعارها و نگارش متنها از خلاقیت و دقت قابل توجهی برخوردارند. پس از ارائه پیشنهادها گروه متنها را بررسی میکند و اگر با چارچوب فعالیت و اهداف تعیینشده همخوانی داشته باشد همان متن روی پلاکارد نوشته میشود. اگر هم نیاز به اصلاحی وجود داشته باشد با صاحب متن گفتوگو میکنیم و دلیل اصلاح را برای او توضیح میدهیم تا با آگاهی و رضایت متن خود را اصلاح کند.
خوشبختانه مردم هم با آگاهی و همراهی، اصلاحات را میپذیرند. چراکه هدف این است، مطالبه مردم به بهترین و دقیقترین شکل بدون اینکه به وحدت جامعه آسیبی وارد شود، بیان شود. ممکن است یک نفر حرف درستی داشته باشد، اما نحوه بیان آن به گونهای باشد که ابهام ایجاد کند یا حتی باعث اختلاف شود. در چنین شرایطی تلاش میکنیم مطالبه او را حذف نکنیم بلکه با گفتوگو به بیان دقیقتر و مناسبتر آن کمک کنیم. برای ما مهم است که هم حرف مردم شنیده شود و هم این مطالبهگری در مسیری قرار بگیرد که به انسجام جامعه آسیب نزند.
از سوی دیگر تجربه به ما آموخته است که شعارها باید متناسب با شرایط زمان انتخاب شوند به گونهای که ممکن است شعاری که امروز صحیح و مناسب است چند روز بعد دیگر متناسب با شرایط نباشد و نیاز به تغییر داشته باشد. بهویژه در موضوعاتی مانند مذاکرات و تحولات سیاسی. برای نمونه در مراسم چند روزه تشییع امام شهید با توجه به حضور میهمانان خارجی بخش قابل توجهی از مطالبات مردمی را با محوریت خونخواهی امام شهید به زبانهای عربی و انگلیسی آماده کردیم.
بعضی شعارها خیلی زود فراموش میشوند، اما بعضی سالها در ذهن مردم میمانند. به نظر شما راز ماندگاری یک شعار چیست؟
راز این ماندگاری آن است که مردم احساس کنند شعار حرف دل خودشان است. شعاری که فقط پشت میز نوشته شود شاید برای مدتی دیده یا حتی تکرار شود، اما اگر با احساس، دغدغه و نیاز واقعی مردم ارتباط نداشته باشد، خیلی زود فراموش میشود. ما در این مدت بارها دیدهایم که بهترین و اثرگذارترین شعارها همانهایی بوده که خود مردم پیشنهاد دادهاند. چون از دل جامعه بیرون آمده و بازتاب همان چیزی بوده که در ذهن و قلب مردم جریان داشته است. در سؤال بالا هم اشاره کردم که ممکن است شعاری امروز کاملاً درست و اثرگذار باشد، اما چند روز یا چند هفته بعد با تغییر شرایط دیگر همان کارکرد را نداشته باشد. بنابراین شعار باید متناسب با شرایط روز انتخاب شود و هم بر ارزشهای ثابت و ماندگاری مثل عزت، وحدت، مقاومت و مطالبهگری درست تکیه داشته باشد. وقتی این دو ویژگی در کنار هم قرار بگیرد یعنی هم مردم خودشان را در شعار ببینند و هم شعار پاسخگوی نیاز همان مقطع زمانی باشد آن شعار روی زبانها میافتد و سینهبهسینه منتقل میشود و بخشی از حافظه جمعی مردم میشوند.
شبکههای اجتماعی چقدر روی شعارنویسی اثر گذاشتهاند؟
شبکههای اجتماعی سرعت انتقال ایدهها را بیشتر کردهاند و باعث شدهاند مردم راحتتر نظرات و دغدغههایشان را بیان کنند، اما نقش مردم فقط به تکرار شعارها محدود نیست. همانطور که گفته شد مردم خودشان یکی از مهمترین تولیدکنندگان و پیشنهاددهندگان شعار هستند ما هم این پیشنهادها را بررسی میکنیم تا هم با چارچوبهای فعالیتمان همخوانی داشته باشد و هم متناسب با شرایط روز باشد. به همین دلیل شعارها یکطرفه و از بالا به پایین تولید نمیشوند بلکه حاصل تعامل مردم و گروه هستند. شبکههای اجتماعی هم این تعامل را گستردهتر کردهاند. گاهی یک مطالبه یا یک جمله که در فضای مجازی مطرح میشود و خیلی زود به میان مردم میآید و گاهی هم شعاری که در میان مردم شکل گرفته در شبکههای اجتماعی بازنشر میشود و فراگیرتر میشود.
این روزهایی که کشور شرایط حساسی را پشت سر میگذارد فکر میکنید یک شعار خوب باید بیشتر امید بدهد، مردم را به وحدت دعوت کند یا روحیه مقاومت را تقویت کند؟
این سه موضوع از هم جدا نیستند. اگر شعار درست انتخاب شود، هم امید میآفریند، هم وحدت را تقویت میکند و هم روحیه مقاومت را بالا میبرد. اما اگر بخواهم یک محور را برجستهتر بدانم آن محور طبق تأکیدات رهبری «وحدت» است. زیرا هر مطالبهای زمانی اثرگذار خواهد بود که جامعه در کنار هم بایستد. به نظر من وحدتآفرینترین شعار مقاومت، مطالبه خونخواهی امام شهید و مجازات عاملان و آمران آن است. شعاری که هم روحیه مقاومت را تقویت میکند و هم میتواند زمینهساز انسجام و همبستگی بیشتر میان مردم باشد.
خیلی از خانوادهها همراه فرزندانشان در تجمعها و برنامههای مردمی حضور پیدا میکنند. به نظر شما این حضور چه اثری روی بچهها و نوجوانها دارد؟
مهمترین اثر این حضور، احساس مسئولیت و تعلق به جامعه است. وقتی یک نوجوان یا حتی یک کودک میبیند، پدرومادرش نسبت به مسائل کشور بیتفاوت نیستند و در کنار مردم حضور دارند، ناخودآگاه یاد میگیرد او هم در آینده نسبت به سرنوشت جامعه خود مسئول است. بارها دیدهایم، بچهها با اشتیاق کنار والدینشان میآیند درباره شعارها سؤال میپرسند و حتی خودشان برای نوشتن متن پیشنهاد میدهند. این اتفاق نشان میدهد، مطالبهگری اگر در فضای درست، همراه با احترام، عقلانیت و حفظ وحدت شکل بگیرد میتواند از دل خانواده به نسل بعد منتقل شود.
در این مدت حتماً با خانوادههای زیادی روبهرو شدهاید. خاطره یا صحنهای است که برایتان ماندگار شده باشد؟
اتفاقات شیرین در این مدت کم نبوده است، اما یکی از خاطراتی که هیچوقت فراموش نمیکنم مربوط به یک پسر ۱۱ساله است که از من یک پلاکارد خواست. به شوخی گفتم «میخواهی روی پلاکارد برایت بنویسم: با اینکه فسقلیام، مدافع رهبریام؟» ناراحت شد و با جدیت گفت «مگه بچهام؟» برایم جالب بود این نوجوان خودش را عضوی از این جریان میداند و دوست دارد حرفش جدی گرفته شود. اگر به نوجوانها میدان داده شود دوست دارند در کنار خانواده نقشآفرین باشند و سهم خودشان را در بیان دغدغههای جامعه ایفا کنند.
از حسوحال خود و بچههای گروه در این شبهایی که مشغول نوشتن شعارها هستید بگویید.
تلاش میکنیم با وضو در این برنامهها حاضر شویم. باور داریم خط مقدم جهاد همینجاست. سعی میکنیم هر کاری را با نیت خالص انجام دهیم و خودمان را صرفاً خدمتگزار مردم بدانیم. وقتی میبینیم مردم با انگیزه میآیند شعار پیشنهاد میکنند، با هم گفتوگو میکنند و دغدغههایشان را با آرامش بیان میکنند، خستگی از تنمان بیرون میرود. امیدواریم خداوند توفیق دهد تا هر زمان که لازم باشد ثابتقدم بمانیم و عاقبتبهخیر شویم؛ و پیام پایانی...
هر کاری که انجام میدهیم باید ما را به سمت حفظ وحدت، انجام تکلیف و قرار گرفتن در جبهه حق نزدیکتر کند. آنچه برای ما اهمیت دارد این است که مردم بتوانند حرف دلشان را در فضایی سالم، مسئولانه و همراه با انسجام جامعه بیان کنند. ما خودمان را صاحب این حرکت نمیدانیم این مردم هستند که با حضور، پیشنهادها و همراهیشان به آن معنا میبخشند. در نهایت همانگونه که رهبر شهیدمان فرمودند نتیجه این نبرد روشن است. باور داریم آینده از آن جبهه حق است، اما مهمتر از دانستن نتیجه این است که هر کدام از ما تلاش کنیم در طرف درست تاریخ بایستیم.
