جوان آنلاین: استاد دانشگاه و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی با تأکید بر اینکه ادبیات پایداری در ایران صرفاً به یک دوره تاریخی یا جغرافیای خاص محدود نمیشود، تأکید کرد که ادبیات پایداری در این سرزمین، پدیدهای تاریخی و تمدنی است که در طول تاریخ ایران و در گستره ایران فرهنگی تداوم داشته و در حفظ زبان، فرهنگ و هویت ایرانی نقش مهمی ایفا کرده است.
آیین رونمایی از نخستین مجموعه کتابهای دانشگاهی مرتبط با گرایش ادبیات پایداری، روز گذشته با حضور جمعی از پژوهشگران و استادان دانشگاه و به همت اندیشکده ادبیات پایداری حوزه هنری برگزار شد.
چالش آینده ادبیات
در ابتدای این مراسم حسینعلی قبادی، استاد دانشگاه و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس اظهار داشت: اگر قرار باشد چالششناسی کنیم، به گمان من آینده ادبیات، کانونی و مرکزی، به همین موضوع وابسته خواهد بود. ادبیات پایداری در این سرزمین و در این جغرافیا، یک اتفاق مکانمند یا زمانمند نیست؛ بلکه از نگاه بنده، در سرزمینی به نام ایران، در تمدنی به نام ایران و در تاریخی به نام ایران، با یک پدیده تاریخی و تمدنی و اجتنابناپذیر مواجه هستیم.
قبادی ادامه داد: اگر کسی سرنوشت تاریخ ادبیات فارسی و ادبیات ایران را، چه پیش از اسلام و چه پس از اسلام، مطالعه کند، درمییابد که ادبیات فارسی مسیر تاریخی و جغرافیایی گستردهای را طی کرده است. مطالعات انجامشده در این زمینه نیز تا حدودی این گستره را نشان میدهد.
استاد دانشکده زبان و ادبیات فارسی با اشاره به گستره ایران فرهنگی گفت: ادبیات فارسی در طول تاریخ، جغرافیایی وسیع را از نزدیک چین تا مناطق غربی ایران، بینالنهرین، آسیای صغیر و منطقه بالکان درنوردیده است. یکی از ویژگیهای مهم ادبیات در طول تاریخ، همین عنصر پایداری بوده است.
وی تصریح کرد: اگر پایداری وجود نداشت، ادبیات فارسی و شاید حتی تمدن ایرانی نمیتوانست مسیر تاریخی خود را طی کند. یکی از نمونههای مهم در این زمینه، وضعیت ایران پس از ورود اسلام است. ایران از جمله سرزمینهایی بود که مسلمان شد، اما در عین حال زبان، فرهنگ و هویت تاریخی خود را نیز حفظ کرد. این موضوع را میتوان از منظر ادبیات پایداری مورد بررسی قرار داد.
ادبیات پایداری؛ بازتاب تعامل تاریخی و فرهنگی
قبادی در ادامه با اشاره به تحولات تاریخ معاصر ایران اظهار داشت: ایران در تاریخ معاصر هم بر جهان اثر گذاشته و هم از تحولات جهان تأثیر پذیرفته است. در این میان، ادبیات پایداری نیز بخشی از این تعامل تاریخی و فرهنگی را بازتاب داده است.
وی افزود: بسیاری از انقلابها و جنبشهایی که در جهان شکل گرفتهاند، از جنبشهای ضد استعماری و ضد امپریالیستی گرفته تا تحولات امریکای لاتین، جنگ ویتنام و دیگر رویدادهای تاریخی، بر ادبیات تأثیر گذاشتهاند و ادبیات نیز در بازتاب و ماندگار کردن این جریانها نقش داشته است.
استاد دانشکده زبان و ادبیات فارسی با اشاره به ادبیات مقاومت فلسطین گفت: یکی از نمونههای بارز در این زمینه، ادبیات مقاومت فلسطین است که تأثیری گریزناپذیر بر ادبیات مقاومت در دیگر سرزمینها گذاشته و امروز نیز شاهد تجدید حیات آن هستیم.
وی ادامه داد: ادبیات مقاومت فلسطین در ابتدا در برابر تجاوز و اشغال در مکانی معین و زمانی مشخص شکل گرفت، اما در ایران به شکلی گستردهتر و با ریشههای فرهنگی و تمدنی بازتاب یافته است.
قبادی تأکید کرد: ادبیات پایداری در ایران صرفاً نمیخواهد مبارزه با یک اشغال یا یک رویداد تاریخی مشخص را روایت کند، بلکه میخواهد نشان دهد که مفهوم مقاومت و پایداری، ریشههایی عمیق در فرهنگ ایرانی دارد و آثار فاخر ادبیات کلاسیک فارسی نیز میتوانند این ریشهها را نشان دهند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تلاش ما این بوده است که نشان دهیم ادبیات مقاومت چگونه به ادبیات تبدیل شده و چگونه میتوان این فرایند را از منظر تاریخی، فرهنگی و ادبی بررسی کرد. امیدوارم بتوانیم این مسیر را با جدیت بیشتری ادامه دهیم و ابعاد مختلف ادبیات پایداری را تبیین کنیم.
استفاده از ظرفیت دانشگاههای کشور
در بخش دیگری از این مراسم، محمدرضا سنگری، رئیس اندیشکده ادبیات پایداری نیز با اشاره به روند شکلگیری این مجموعه اظهار کرد: از حدود سال ۱۳۹۸، همزمان با شکلگیری اندیشکده ادبیات پایداری، نخستین دغدغه ما شناسایی نیازهای علمی این حوزه و بررسی چگونگی تأمین آنها بود. نزدیک به دو سال درباره این موضوع بحث و بررسی صورت گرفت و در نهایت ۳۵ عنوان بهعنوان نیازهای علمی این حوزه شناسایی شد. مقرر شد این عناوین به استادان و پژوهشگران سپرده شود و از تمامی ظرفیتهای دانشگاهی کشور برای تولید آثار علمی بهره گرفته شود. تأکید ما این بود که فعالیتها صرفاً تهرانمحور نباشد و هرجا امکان دارد، از ظرفیت دانشگاهها و استادان سراسر کشور استفاده کنیم.
سنگری با اشاره به دشواریهای اجرای این طرح گفت: سخن گفتن درباره استفاده از ظرفیتهای علمی کشور ساده است، اما زمانی که انسان وارد میدان عمل میشود، دشواریهای کار خود را نشان میدهند. با این حال، نباید دشواریها و موانع انسان را از پیمودن مسیر بازدارند.
زیرشاخههای ادبیات پایداری
رئیس اندیشکده ادبیات پایداری ادامه داد: با وجود دشواریهای موجود، تلاش کردیم تا حد توان از ظرفیت دانشگاههای مختلف برای خلق آثار نظری و علمی در حوزه ادبیات پایداری استفاده کنیم؛ حوزهای که شاخههای گستردهای همچون ادبیات انقلاب اسلامی، ادبیات دفاع مقدس و دیگر زیرشاخهها را دربرمیگیرد.
سنگری درباره همکاری دانشگاهها در تولید این آثار گفت: در این مسیر از ظرفیت دانشگاههای مختلف کشور استفاده کردهایم؛ از جمله دانشگاههای خوزستان، دانشگاه خلیج فارس، دانشگاه شیراز، دانشگاه همدان و دانشگاه کرمان. همچنین همکاریهایی با استانهای دیگر از جمله چهارمحال و بختیاری در حال انجام است و از ظرفیت دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز بهره گرفتهایم.
رئیس اندیشکده ادبیات پایداری با اشاره به شکلگیری گرایش ادبیات پایداری در دانشگاهها اظهار کرد: این گرایش حدود ۱۸ سال است که در دانشگاههای کشور دایر شده و بنیانگذار آن، دوستان و استادان دانشگاهی، از جمله دکتر امیری خراسانی در کرمان، بودهاند. امروز نیز خوشبختانه برخی از فارغالتحصیلان این گرایش در دانشگاهها به تدریس همین رشته مشغول هستند.
سنگری ادامه داد: با بررسی واحدهای درسی گرایش ادبیات پایداری به این نتیجه رسیدیم که این واحدها هنوز چتر مناسبی برای پوشش تمامی حوزههای ادبیات پایداری نیستند و مقولههای مغفول متعددی وجود دارد که باید شناسایی، بررسی و معرفی شوند. مجموعه آثاری که امروز رونمایی میشود، در همین راستا شکل گرفته است.
وی با اشاره به مجموعه کتابهای آمادهشده برای رونمایی گفت: امروز شش اثر در این مجموعه پیش روی مخاطبان قرار دارد که از جمله آنها میتوان به «مرجعشناسی و روش تحقیق در ادبیات پایداری» نوشته دکتر حامد صافی از دانشگاه خلیج فارس، «مقدمهای بر شناخت ادبیات انقلاب اسلامی» نوشته دکتر غلامرضا کافی، «زندگینامهنویسی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» نوشته دکتر شاهنگی از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و «ادبیات و سبکشناسی ادبیات پایداری» نوشته دکتر مهدی شریفیان از دانشگاه همدان اشاره کرد. همچنین آثاری همچون «ادبیات پایداری و انواع ادبی» و اثری با عنوان «مقدمه و شناخت ادبیات پایداری» یا «افقهای ادبیات پایداری» در این مجموعه قرار دارند.
در پایان این مراسم، از نخستین مجموعه کتابهای گرایش ادبیات پایداری رونمایی شد.
