جوان آنلاین: صادرات نفت عربستان به کمترین میزان خود طی دو دهه گذشته رسیده است. خط لوله جایگزینی که قرار بود فشار جنگ امریکا علیه ایران را دور بزند، حالا خود مختل شده و صادرات نفت سعودی در ماه اوت ۲۰۲۶ به چیزی بین ۱/۳ تا ۲/۳ میلیون بشکه در روز سقوط کرده که پایینترین میزان از سال ۲۰۰۲ تاکنون است؛ رقمی که ممکن است در ماه سپتامبر جاری، از این هم کمتر شود. پیشروی انصارالله در ساحل غربی یمن و رسیدن به جزیره میون، بابالمندب را به دومین گلوگاه فشار بر صادرات سعودی تبدیل کرده است.
به گزارش «جوان» اتفاقی که عربستان در حال تجربه است، چیزی بیش از یک اختلال مقطعی در صادرات است: شکلگیری یک «قفل دوگانه» بر مسیرهای انتقال نفت. تنگه هرمز که بخش بزرگی از صادرات انرژی منطقه از آن عبور میکرد، با جنگ ایران و امریکا عملاً از مدار عادی خارج شده و ریاض را وادار کرده بود به مسیرهای جایگزین متکی شود. قرار بود بابالمندب نقش مسیر جایگزین را ایفا کند ولی حالا با پیشروی سریع انصارالله در سواحل دریای سرخ، وضعیت به نقطهای جدید از بحران رسیده است. تازهترین دادههای مؤسسه دریایی Kpler نشان میدهد صادرات نفت خام عربستان در ماه اوت به حدود ۲/۳ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که نسبت به سطح حدود هفت، هشت میلیون بشکهای پیش از جنگ، بیش از نصف کاهش را نشان میدهد و پایینترین میزان صادرات ماهانه از سال ۲۰۰۲ تاکنون است. در هفته منتهی به ۱۲سپتامبر نیز تنها دو محموله سعودی از بابالمندب عبور کردهاند؛ این یعنی آنکه در ماه سپتامبر صادرات سعودیها حتی از این هم کمتر میشود.
همزمان، افت صادرات با کاهش تولید نیز همراه شده است. عربستان به اوپک اعلام کرده تولید نفت خام این کشور در ماه اوت به ۲۳۸/۶ میلیون بشکه در روز رسیده؛ این یعنی حدود ۹/ ۱ میلیون بشکه کمتر از ماه جولای و پایینترین سطح اعلامشده از سال ۱۹۹۰. آژانس بینالمللی انرژی نیز عرضه نفت خام عربستان در ماه اوت را حدود ۶ میلیون بشکه در روز برآورد کرده و کاهش آن را به مجموعهای از حملات و اختلالات در زیرساختها و مسیرهای انتقال نسبت داده است.
خط لوله ینبع هم هوا شد!
عربستان طی سالها میلیاردها دلار برای توسعه خط لوله شرق - غرب، معروف به «پترولاین»، هزینه کرده بود تا نفت مناطق شرقی را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل کند. ظرفیت این خط لوله حدود ۷ میلیون بشکه در روز است و در شرایطی که هرمز با بحران مواجه شده، به یکی از مهمترین ابزارهای ریاض برای حفظ صادرات تبدیل شده بود، اما درست در زمانی که عربستان بیش از همیشه به این مسیر نیاز داشت، این خط لوله نیز هدف حمله قرار گرفت. وزارت انرژی عربستان اعلام کرده است که صبح ۱۰ سپتامبر بخشهایی از خط لوله شرق - غرب در مناطق ریاض و مدینه هدف حملات متعدد قرار گرفت و فعالیت آن به شکل پیشگیرانه متوقف شد. حساسیت موضوع فقط به دلیل توقف موقت یک خط لوله نیست؛ مسئله اصلی این است که عربستان برای انتقال نفت خود به دریای سرخ، همزمان با دو محدودیت مواجه شده است: از یک سو ظرفیت انتقال زمینی آسیبپذیر شده و از سوی دیگر مسیر دریایی پس از رسیدن نفت به ینبع، یعنی بابالمندب، دیگر مانند گذشته امن و قابل اتکا نیست. آژانس بینالمللی انرژی گزارش داده که بارگیری نفت خام عربستان، با احتساب محمولههای دریای سرخ و حملونقلهای ردیابینشده، در ماه اوت به حدود ۵/۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
پیام عمومی به جهان؛ سیگنال ویژه به تلآویو
طی روزهای اخیر با تکمیل کنترل یمنیها بر سواحل دریای سرخ، نگرانی از تشدید اختلال بر بازار نفت بیشتر شده است. البته حزامالاسد، عضو دفتر سیاسی این جنبش، گفته که از جانب انصارالله تهدیدی متوجه کشتیرانی در بابالمندب نیست و ادعاهای مربوط به ناامن بودن مسیر را رد کرده ولی این، واقعیت نگرانیها را برطرف نمیکند. رسانههای نزدیک به انصارالله، تصاویری از حضور نیروهای یمنی در جزیره میون، برجهای مراقبت ساحلی و نخستین گشتزنی نیروهای دریایی یمن در آبهای بابالمندب منتشر کردهاند که پیام این تصاویر روشن است: معادله ساحل غربی دیگر مانند گذشته نیست. واکنش متحدین انصارالله نیز بازتاب همین وضعیت جدید است. ابوآلاء الولائی، دبیرکل گردانهای سیدالشهدای عراق، پیروزیهای اخیر نیروهای یمنی و بازپسگیری مناطق ساحل غربی را تبریک گفته و آن را نشانه بازگشت حاکمیت یمن دانسته است. جنبش نجبای عراق نیز در پیامی پیروزیهای انصارالله را تبریک گفته است. تحت چنین شرایطی، رویترز دیروز گزارش کرد که ایالات متحده با یک چالش جدید مواجه است. اگر حوثیها تنگه بابالمندب را مسدود کنند، ضربه دیگری به اقتصاد جهانی وارد خواهد شد و ۷درصد دیگر از عرضه نفت جهانی و حدود ۱۲درصد از تجارت جهانی را محدود خواهد کرد. «تلگراف» هم هشدار میدهد که تغییر موقعیت نیروهای انصارالله در ساحل غربی، فاصله آنها را با مسیر اصلی کشتیرانی به شدت کاهش داده است؛ بهگونهای که حتی بدون برخورداری از تسلیحات بسیار پیشرفته، استقرار در نقاط مسلط بر تنگه میتواند امکان ایجاد اختلال را افزایش دهد. نیویورکتایمز هم نوشته که مسیرهای کشتیرانی در نزدیکی جزیره پریم قرار دارند و قرار گرفتن این جزیره در محدوده توان موشکی و پهپادی انصارالله میتواند محاسبات کشتیرانی را تغییر دهد. پیش از این، شورای روابط خارجی امریکا (CFR) در ماه جولای نوشته بود که در اثر حملات حوثیها از زمان جنگ غزه، حجم نفت عبوری از بابالمندب از حدود ۳/ ۹میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱/۴میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۴ سقوط کرده بود که به معنی کاهش بیش از ۵۵درصدی است. حوثیها قبلاً هم توانستهاند جریان نفت در این گلوگاه را بیش از نصف کاهش دهند. این به آن معنی است که کنترل سرزمینی جدید یمنیها بر میون، ذباب و ساحل غربی، حتی میتواند اخلال در جریان نفت را از بعد ۷ اکتبر نیز بیشتر کند. چنین وضعیتی، برای اسرائیل حساسیت ویژهای دارد، به خصوص که بابالمندب یکی از مسیرهای دریایی مهم برای ارتباط رژیم صهیونیستی با اقیانوس هند و بازارهای آسیایی است و هرگونه اختلال جدی در این مسیر میتواند هزینههای حملونقل و امنیت دریایی آن را افزایش دهد. اسرائیل یک پایانه مهم نفتی در ایلات در دریای سرخ دارد و از طریق خط لوله ایلات– اشکلون میتواند نفت را از دریای سرخ به ساحل مدیترانه منتقل کند. بنابراین، ناامنشدن بابالمندب عملاً میتواند دسترسی اسرائیل به مسیر دریای سرخ را محدود کند. «معاریو» پیشروی انصارالله را فراتر از یک دستاورد زمینی دانسته و آن را عاملی برای تغییر موازنه راهبردی دریای سرخ توصیف کرده است.
ترامپ رام انصارالله
دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا دیروز در اولین واکنش به پیشروی انصارالله به سمت بابالمندب، در موضعی محتاطانه گفت که حوثیها با امریکا تماس گرفتهاند و گفتهاند که نمیخواهند با واشینگتن بجنگند و اجازه میدهند بیشتر کشتیها از مسیر خود عبور کنند. دیروز عضو دفتر سیاسی انصارالله ضمن رد ادعای ترامپ گفت که ترامپ جنایتکار، طبق عادت همیشگیاش در لودگی و دروغپردازی، با روایتهای بیاساس میآید، اما واقعیت او در ضربالمثل معروف خلاصه میشود: دستی را که نمیتوانی بشکنی، ببوس و دعا کن که بشکند. پیش از این، دو منبع آگاه به رویترز گفته بودند که محمد بن سلمان روز پنج شنبه در جریان پیشروی انصارالله به سمت المخا، دستکم دو بار با او تماس گرفته و از رئیسجمهور امریکا خواست برای مقابله با نیروهای انصارالله به عربستان کمک نظامی کند، درخواستی که ترامپ آن را رد کرده است.
موضع محتاطانه ترامپ در شرایطی است که قیمت نفت روز جمعه به مرز ۱۱۰دلار رسید و کاخ سفید نگران است هرگونه گسترش جنگ در بابالمندب میتواند هزینه بیشتری بر بازار انرژی امریکا و جهان تحمیل کند. احمد ناجی، تحلیلگر ارشد یمن در International Crisis Group، در گفتوگو با واشینگتنپست میگوید: «ایران صددرصد اهرم فشار بیشتری پیدا کرده است.» او اضافه میکند که انصارالله پیش از این هم بخش بزرگی از کشتیرانی را متوقف کرده بود، اما اکنون توان بیشتری برای این کار دارد و اگر ایران بخواهد حملات خود به کشتیرانی جهانی را تشدید کند، حالا اهرم بیشتری در اختیار دارد. خورخه لئون، رئیس تحلیل ژئوپلیتیک Rystad Energy، حتی درباره اثر اقتصادی این وضعیت گفته است که اگر هرمز عمدتاً بسته بماند و تهدید انصارالله علیه کشتیرانی دریای سرخ تشدید شود، خطر جهش قابلتوجه قیمت نفت بسیار بالا خواهد بود.
