جوان آنلاین:با توجه به گسترش استفاده از سیستم کنترل هوشمند در ساختمانهای جدیدالاحداث، توجه به نکات ضروری در امر کارشناسی این سیستمها برای کارشناسان رسمی رشته تأسیسات ساختمان حائز اهمیت است. یکی از مهمترین نکات در نگاه حقوقی و قانونی یا موارد مربوط به دعاوی سیستمهای کنترل ساختمان، دانستن این موضوع است که اساساً این سیستم بخشی از تأسیسات یک ساختمان تلقی شده و با توجه به مقررات ملی ساختمان، مبحث سیزدهم، فصل نهم، این سیستم در تمامی ساختمانها اعم از عمومی، مسکونی، تجاری، صنعتی و ... باید مطابق این مقررات ایجاد و بهرهبرداری شده و ازسوی کارشناس رسمی رشته تأسیسات ساختمان که صلاحیت مذکور را داشته باشد، مورد بررسی قرار گیرد.
کارشناسی سیستم کنترل هوشمند
کنترل هوشمند ساختمان مجموعهای از تجهیزات و نرمافزارها و خطوط ارتباط الکتریکی و الکترونیکی است که کنترل و پایش تجهیزات و تأسیسات ساختمان را بر عهده دارند. بهطور عمومی، سیستم کنترل هوشمند ساختمان مسئولیت کنترل و تنظیم شرایط محیطی مناسب داخل یک ساختمان از جمله دما و نور را برای بهحداقلرساندن میزان مصرف انرژی و حداکثر نمودن آسایش ساکنان و بهبود بهرهبرداری عهدهدار است. در مقیاس کلان، سیستم کنترل هوشمند ساختمان علاوه بر وظایف کنترلی، میتواند پایش سیستمهای جریان ضعیف ساختمان، مصرف انرژی و ایمنی ساختمان را عهدهدار بوده و هماهنگی بین این المانهای ساختمان را برقرار کند.
صلاحیت رسیدگی به قرارهای مربوط به سیستمهای کنترل هوشمند ساختمان در حیطه صلاحیتهای کارشناسی رسمی تأسیسات ساختمان است. این سیستم با کنترل، نظارت و پایش تأسیسات مکانیکی ساختمان شامل تهویه مطبوع، آبرسانی، موتورخانه، مدیریت و کنترل دود، اگزاست، تأمین هوا، سیستمهای تصفیه، آتشنشانی و اطفای حریق، اندازهگیری مصرف انرژی و غیره، شرایط محیطی داخل ساختمان را تأمین مینماید و با کنترل روشنایی، نیروسانی، آسانسور، برق اضطراری و غیره، تأسیسات الکتریکی ساختمان را پایش مینماید. در نهایت، هدف اصلی سیستم کنترل هوشمند کاهش مصرف انرژی با افزایش سطح آسایش است.
در کنار تمامی موارد ذکر شده، یکپارچهسازی سیستمهای کنترل تردد، اینترکام، صوتی، تصویری، ایمنی، اعلام حریق، دزدگیر، دوربین مداربسته و سایر تجهیزات جریان ضعیف ساختمان، یک مجموعه بههمپیوسته کنترلی را به وجود میآورد. مطابق موارد ذکر شده، تمامی تجهیزات و تأسیسات یادشده جزئی از تخصصهای کارشناسان رسمی تأسیسات ساختمان بوده و لذا آگاهی کارشناسان به تمامی تجهیزات تأسیساتی ساختمان ضروری است.
نکات اصلی در کنترل هوشمند ساختمان
در قرارهای کارشناسی مربوط به سیستم کنترل هوشمند ساختمان، چند نکته اساسی باید مد نظر قرار گیرد. مهمترین این نکات به صورت زیر دستهبندی میشود. این نکات ارتباطی به نوع قرار کارشناسی اعم از دعاوی حقوقی، تأمین دلیل و سایر قرارهای کارشناسی ندارد:
۱. نوع سیستم کنترلی
۲. پروتکل ارتباطی
۳. نرمافزار برنامهنویسی و کنترلی
۴. تجهیزاتی که کنترل و پایش میشوند
۵. میزان یکپارچهسازی با سایر سیستمها
پس از دانستن اطلاعات فوق، بر اساس نوع قرار یا دعوی مطرح شده، تجهیزات بهکاررفته در تأسیسات ساختمان، نقشههای اجرایی و، چون ساخت، برنامهنویسی انجام شده، نوع کنترلر در سیستمهای کنترل هوشمند باید مورد توجه قرار گیرد. کارشناس رسمی باید تسلط مناسبی بر انواع سیستمهای کنترل هوشمند و نقاط قوت و ضعف آنها و نحوه برنامهریزی آنها داشته و الزامات هر یک را بداند. نکته مهم این است که اغلب اطلاعات و مستندات این نوع قرارهای کارشناسی به زبان انگلیسی است.
سؤالات اساسی در تدوین قرار کارشناسی
سیستم کنترل هوشمند ساختمان یک تجهیز جدیدالورود و استاندارد شده در تأسیسات الکتریکی ساختمان است که در سالهای اخیر در مجتمعهای بزرگ و خاص مورد استفاده قرار میگیرد؛ لذا تنظیم قرار کارشناسی در خصوص این سیستم ساختمانی اهمیت ویژهای دارد.
صادرکننده قرار کارشناسی باید توجه نماید که این سیستم یک ماهیت ذاتی دارد که شامل تجهیزات سیستم کنترل هوشمند، مسیرهای ارتباطی، نرمافزار کنترلی و برنامهنویسی میباشد. در کنار این موارد، سیستم کنترل هوشمند به دلیل آنکه برای مدیریت، کنترل و بهرهبرداری از تأسیسات ساختمان نصب میشود، میتواند بر تأسیسات و تجهیزات ساختمان نیز تأثیرگذار باشد.
به دلایل ذکر شده، عملکرد غیرصحیح سیستم کنترل هوشمند ساختمان میتواند بهصورت مستقیم تأسیسات ساختمان و بهتبع آن کیفیت عملکرد آنها را تحتالشعاع قرار دهد یا در یک مرتبه بالاتر به افراد، لوازم داخل ساختمان و سایر تجهیزات داخل ساختمان آسیب برساند. ازاینرو، بهتر است تدوینکننده قرار کارشناسی متناسب با نوع نیازمندی خود به اخذ نظریه کارشناسی، گستردگی نفوذ و تأثیرگذاری سیستم کنترل هوشمند در ساختمان را مورد توجه قرار دهد.
طراحی سیستم کنترل هوشمند ساختمان در نظریه کارشناسی
تجهیزات و لوازم کنترل هوشمند ساختمان با برندهای مختلف و پروتکلهای متفاوت از جمله KNX، LON، BACnet، Zigbee و... تولید میشوند. اصالت و صحت عملکرد این تجهیزات در موضوع کارشناسی اهمیت ویژهای دارد که کارشناس رسمی و صادرکننده قرار باید به آن توجه داشته باشند. علاوه بر آن، طراحیهای مرتبط با کنترل هوشمند در ساختمان نیز اهمیت بسیاری دارد. طراحی تأسیسات الکتریکی و مکانیکی ساختمانی که در آن سیستم کنترل هوشمند مورد استفاده قرار میگیرد، باید زیرساختهای مناسب پیادهسازی این سیستم کنترلی را برآورده سازد. طراحی نامناسب و بیتوجهی به الزامات و استانداردها و مقررات مربوطه میتواند در عملکرد بهترین تجهیزات تأسیساتی ساختمان و لوازم کنترل هوشمند ساختمان نیز اختلال ایجاد نماید؛ لذا کارشناس رسمی در کنار تمامی بررسیهای خود، به طراحی تأسیسات عمومی ساختمان نیز توجه نماید.
طراحی یک سیستم کنترل هوشمند ساختمان در مرحله دوم مورد توجه کارشناس رسمی و صادرکننده قرار کارشناسی خواهد بود. براساس پروتکل بهرهبرداری سیستم (درصورتی که درست انتخاب شده باشد)، شبکه کنترل هوشمند ساختمان و ارتباطات و اتصال با سایر سیستمها طراحی خواهد شد. طراحی نادرست و برنامهنویسی اشتباه و ایراددار، عملکرد کل سیستم را تحتالشعاع قرار خواهد داد؛ لذا این مورد نیز جزئی از نکات مورد توجه کارشناس رسمی است.
در نهایت، تجهیزات و سیستمهای اتوماسیون ساختمان باوجود آنکه سیستم کنترل هوشمند ساختمان تلقی نمیشوند، میتوانند ازسوی کارشناس رسمی تأسیسات ساختمان که دارای صلاحیت هوشمندسازی ساختمان باشد، مورد بررسی قرار گیرند.
مستندات مورد نیاز در طرح دعاوی
عملکرد غیرصحیح، اصیل نبودن تجهیزات، طراحی نامناسب، قیمت نامتعارف، آسیب به تجهیزات و هر خسارت جانبی ایجاد شده ازسوی سیستم کنترل هوشمند ساختمان میتواند در دعاوی حقوقی یا تأمین دلیل مورد درخواست قرار گیرد. پس خواهان قرار کارشناسی، درخواست خود را به صادرکننده قرار کارشناسی (مانند مراجع قضایی) ارائه نموده و بهصورت دقیق خسارت یا ایراد وارد شده را بیان مینماید. خواهان قرار کارشناسی، تمامی مستندات فنی تجهیزات، قراردادهای تأمین یا اجرای عملیات، نقشههای اجرایی و، چون ساخت را به همراه سایر مدارک تهیه و به کارشناس رسمی تحویل خواهد نمود.
سخن آخر
کارشناس رسمی تأسیسات ساختمان با صلاحیت رسیدگی به سیستمهای کنترل هوشمند، نیازمند دانش عمیق در کلیه تأسیسات ساختمان بوده و آمادگی مطالعه حجم زیاد اسناد، اغلب به زبانهای خارجی را داشته باشد. علاوه بر این موارد، درصورتی که سیستم کنترل هوشمند ساختمان از پروتکلهای مبتنی بر شبکه داده (IP) استفاده مینماید، لازم است کارشناس رسمی تأسیسات ساختمان از نظریه کارشناس رسمی معین با صلاحیت شبکههای دیتا استفاده نماید.
در نهایت شایان ذکر است که حوزه نفوذ سیستمهای کنترل هوشمند ساختمان شامل کلیه ساختمانهای ساخته شده در جغرافیای کشور ایران بوده و لازم است در صورت ارجاع امر و قرار کارشناسی، به صلاحیت مربوطه توجه شود.
