جوان آنلاین: در صحنهای روشن و پرنور حرم امامرضا (ع)، جایی که عطر گلاب و زمزمه دعا با هم درآمیخته است، خادمانی با لبخند راهنمای زائران میشوند و در چایخانه حضرت از زائران پذیرایی میکنند یا بیمنت بخشی از آرامش خود را با دیگران تقسیم میکنند. این لحظهها برای بسیاری تصویری آشنا از خدمت به اماممهربانیهاست، اما باید گفت فرهنگ خادمی رضوی تنها در محدوده حرم نیست. کانونهای خادمیاران رضوی با پیوند عشق به امامرضا (ع) و خدمت اجتماعی تلاش میکنند این فرهنگ را در محلهها و میان مردم جاری کنند؛ از کمک به نیازمندان و فعالیتهای جهادی گرفته تا خدمتهای فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی. با این حال، خادمی امامرضا (ع) تنها به حضور در حرم، پوشیدن لباس خادمی یا عضویت در برنامههای رسمی محدود نمیشود. هر کسی میتواند به اندازه توان خود، با مهربانی، احترام، گرهگشایی از کار دیگران و خدمت بیمنت، سهمی از این مسیر معنوی داشته باشد. صفرعلی براتلو، مدیر کانونهای خدمت رضوی استان تهران تأکید میکند: «نخستین گام برای خادمی امامرضا (ع)، سادهترین و در عین حال عمیقترین گام، احترام و خدمت به مردم است. کسی که تصمیم بگیرد با خانوادهاش مهربانتر و محترمانهتر رفتار کند و نگاهش به دیگران، نگاه محبت باشد، او در مسیر سبک زندگی رضوی قدم گذاشته است.» مشروح این گفتوگو در زیر آمده است که میخوانید.
بسیاری خدمت به امامرضا (ع) را در حضور در حرم یا فعالیتهای مناسبتی خلاصه میکنند. از نگاه شما، «خدمت رضوی» چه تفاوتی با یک کار خیر معمولی دارد و چرا میتوان آن را یک سبک زندگی دانست؟
تفاوت بنیادین میان «کار خیر معمولی» و «خدمت رضوی» در نگاه و انگیزهای است که در پس آن قرار دارد. معمولاً در کارهای خیر رایج، نیکوکار خود را محور میبیند، یعنی عمل نیک را با نیت شخصی، گاه با تمایل به دیده شدن یا احساس رضایت فردی انجام میدهد، اما در فرهنگ خدمترضوی، خادم چشم از خود برمیگیرد و نگاهش را به ساحت امامهشتم (ع) میدوزد. این تغییر زاویه دید، همان نقطهای است که خدمت را از یک عمل اخلاقی ساده به یک عبادت اجتماعی و یک مسیر معنوی تبدیل میکند.
زمانی که خادمیار در حرم مطهر یا در میان مردم، خدمتی را با نیت تقرب به حضرت رضا (ع) انجام میدهد، در واقع مشغول یک «تربیت دائمی» است. او هر روز در حال تمرین ایثار، صبر، فروتنی و گذشت است و همین تمرین مداوم، شخصیت او را میسازد. به همین دلیل است که ما معتقدیم خدمت رضوی صرفاً یک فعالیت مقطعی یا یک کار خیر پایانپذیر نیست، بلکه یک «هویت» و یک «سبک زندگی» است؛ سبکی که در آن انسان، خدمت به خلق را در امتداد خدمت به خدا و امامش تعریف میکند. این نگاه، رشد معنوی خادم را به دنبال دارد و در عین حال، کیفیت خدمت را نیز به شکل چشمگیری ارتقا میبخشد.
اگر قرار باشد سبک زندگی رضوی را در چند ویژگی کلیدی خلاصه کنید، مهمترین شاخصههایی که هر خانواده ایرانی میتواند از سیره امامرضا (ع) الگو بگیرد، چیست؟
سیره نورانی امامرضا (ع) سرشار از درسهای کاربردی برای زندگی امروز است، اما اگر بخواهیم مهمترین شاخصهها را در دو محور کلیدی خلاصه کنیم، باید به دو ویژگی اشاره کنیم که متأسفانه کمتر به آنها توجه میشود: اول مهربانی. مهربانی مهمترین شاخص زندگی اجتماعی و خانوادگی است. جالب آنکه این صفت، مهمترین اسم خالق هستی، یعنی «رحمان» نیز است. خداوند رحمان، خود را با صفت مهربانی بر ما شناسانده و امامرضا (ع) نیز مظهر تجلی این اسم الهی در زمین بود. مهربانی در خانواده، یعنی نرمی در گفتار، احترام به اعضای خانواده، گذشت در اختلافات و دلسوزی برای یکدیگر. خانوادهای که مهربانی را در خود نهادینه کند، بهشتی کوچک خواهد ساخت و دومین ویژگی تأکید بر صداقت و پرهیز از دروغگویی است. صداقت از اصلیترین شاخصههای هر مسلمان به شمار میرود، اما متأسفانه در روزگار ما این خصلت کوچک شمرده شده و بسیاری آن را نشانه سادگی یا حتی ضعف میپندارند، در حالی که صداقت از صفات بارز و اصلی ایمان است. قرآن کریم نیز بارها بر این صفت تأکید فرموده و پیامبراکرم (ص) صداقت را نشانه ایمان و دورویی را نشانه نفاق معرفی کردهاند. خانوادهای که بر صداقت بنا شود، اعتماد در آن نهادینه میشود و فرزندان، انسانهایی قابل اعتماد برای جامعه تربیت خواهند شد.
امروز بسیاری از خانوادهها با کاهش گفتوگو، همدلی و مسئولیتپذیری روبهرو هستند. فرهنگ خدمترضوی چگونه میتواند به استحکام روابط خانوادگی و تربیت نسل مسئولیتپذیر کمک کند؟
پاسخ این سؤال را خود امامرضا (ع) در کلام نورانیشان بیان فرمودهاند. اگر محاسن کلام امامو شیوه زندگی ایشان به درستی به مردم ارائه شود، مردم این فرهنگ را با کمال میل و با رغبت پذیرا خواهند بود. تجربه ما در کانونهای خادمیاران رضوی نیز مؤید همین واقعیت است. هر زمان که سیره حضرت به زبانی ساده و در قالب داستان، روایت و الگوی رفتاری بیان شده، مردم با جان و دل استقبال کردهاند.
خانوادهای که در آن خدمت به دیگران برایشان یک ارزش شناخته میشود، فضای گفتوگو و همدلی در آن تقویت میشود. فرزندانی که از کودکی میبینند پدر و مادرشان در حال خدمت به همسایگان، اقوام و حتی غریبهها هستند، مسئولیتپذیری را بهصورت عملی یاد میگیرند. خدمت رضوی، مسئولیتپذیری را به یک تکلیف خستهکننده تبدیل نمیکند، بلکه آن را به یک لذت معنوی تبدیل میکند. وقتی نوجوانی در یک موکب خدمت میکند و لبخند رضایت یک زائر را میبیند، این تجربه تا عمق جانش نفوذ میکند. البته باید صادقانه بگویم که ضعف امروز، متوجه برخی مسئولان فرهنگی جامعه است. ما نتوانستهایم این گنج عظیم را بهدرستی به مردم معرفی کنیم. اگر سیره اهلبیت (ع) به زبان روز و در قالبهای جذاب به مردم عرضه شود، تحولات بزرگی در خانوادهها رخ خواهد داد.
یکی از ویژگیهای کانونهای خدمت رضوی، تبدیل عشق به اهلبیت (ع) به خدمت اجتماعی است. این تجربه چه تأثیری بر افزایش همبستگی، امید و سرمایه اجتماعی در جامعه داشته است؟
با عنایت به اینکه خادمین، خدمات خود را با عشق و با توجه قلبی به حضرت امامرضا (ع) انجام میدهند، نتیجهاش این میشود که خدمات «بدون منت» ارائه میشود. وقتی خادم، چشمش به دیگری نیست و نگاهش به امامش است، منت بر سر مخاطب نمیگذارد، منتی نمیکشد و منتظر تشکر و قدردانی نمیماند. این خدمت صادقانه، بیریا و بیتکلف، در طرف مقابل نیز اثر میگذارد. مخدومین و مخاطبین، وقتی خدمتی صادقانه و بیشائبه را دریافت میکنند، نسبت به آن احساس مثبت پیدا میکنند و این احساس مثبت، زمینهساز پذیرش خدمت در آینده میشود. به عبارت دیگر، یک چرخه اعتماد و احترام در جامعه شکل میگیرد. این چرخه، همبستگی اجتماعی را عمیقتر میکند و سرمایه اجتماعی جامعه را افزایش میدهد. در روزگاری که بسیاری از روابط اجتماعی به سردی گراییده، همین خدمتهای کوچک رضوی میتواند پلهای ارتباطی میان مردم را ترمیم کند و امید را به دلها بازگرداند.
به نظر شما، مهمترین مانع گسترش فرهنگ خدمت داوطلبانه در جامعه امروز چیست و کانونهای خدمت رضوی برای رفع این موانع چه راهکارهایی را دنبال میکنند؟
مهمترین مانع گسترش فرهنگ خدمت داوطلبانه در جامعه امروز، نداشتن اعتماد و اطمینان مردم نسبت به مجریان و طراحان این موضوع است. متأسفانه تجربههای تلخ گذشته و برخی سوءاستفادهها، باعث شده است که بسیاری از مردم نسبت به نهادها و حتی فعالیتهای خیرخواهانه با دیده تردید نگاه کنند، اما نکته امیدبخش اینجاست که آحاد مردم نسبت به آستان قدس رضوی، اعتماد و اطمینان عمیقی دارند. این اعتماد، سرمایهای ارزشمند است که میتوان بهراحتی موانع موجود را با تکیه بر آن برطرف کرد. راهکار اصلی ما نیز همین است، یعنی استفاده از این سرمایه معنوی و اعتماد عمومی برای ترویج فرهنگ خدمت داوطلبانه. البته باید توجه داشت که در این مسیر، نباید دچار آفت صوریشدن شد. تعیین شیفت برای خادمین، انگیزهای بسیار مهم است و نظم و استمرار در خدمت را به همراه دارد، اما اگر این موضوع به هدف اصلی تبدیل شود و خادم تنها برای پرکردن شیفت خود بیاید، خدمت صوری و بیروح خواهد شد. ما در کانونهای خادمیاران تلاش میکنیم تعادلی میان نظم و انگیزه قلبی برقرار کنیم تا خدمت، هم منظم باشد و هم صادقانه.
بسیاری از مردم علاقهمند به خدمت هستند، اما نمیدانند از کجا باید شروع کنند. اگر کسی بخواهد بدون امکانات ویژه، زندگی خود را با فرهنگ خدمت رضوی گره بزند، نخستین گام چیست؟
نخستین، سادهترین و در عین حال عمیقترین گام، احترام و محبت به همه است. همین و همین. اگر کسی تصمیم بگیرد از فردا، با همسرش مهربانتر رفتار کند، با فرزندانش با احترامتر سخن بگوید، با همسایهاش لبخند بزند و در کوچه و خیابان، نگاهش به دیگران نگاه محبت باشد، او در حال قدم گذاشتن در مسیر سبک زندگی رضوی است.
اما در سطحی کلانتر، مهمترین موضوع، آشناکردن مردم و جامعه با سیره زندگی اماممعصوم (ع) است. متأسفانه برای معرفی امامرئوف اقدامات بسیار کمی انجام شده و اکثر مردم از زندگی ایشان شناخت چندانی ندارند. این نشاندهنده کوتاهی ما مسئولان فرهنگی است. ما نمیتوانیم با سخنرانیهای خشک و کتابهای ثقیل، این فرهنگ را ترویج کنیم. امروز زبان مردم عوض شده و ما باید با زبان آنها سخن بگوییم. ساخت فیلمهای متعدد، انیمیشنهای جذاب، اشعار متفاوت، استفاده از هنر، تئاتر، موسیقی، هنرهای تجسمی و حتی بازیهای رایانهای، از جمله ابزارهایی است که باید به کار گرفته شود. سیره امامرضا (ع) آنقدر شیرین و جذاب است که اگر به زبان روز بیان شود، دلها را فتح خواهد کرد.
اگر بخواهید مهمترین درس امامرضا (ع) برای زندگی امروز را در یک رفتار اجتماعی خلاصه کنید، آن رفتار چیست و چرا جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد؟
اگر بخواهم مهمترین درس اجتماعی امامرضا (ع) را در یک جمله خلاصه کنم، باید بگویم: «اعتماد به هم و نداشتن سوءظن.» مهمترین ویژگی که متأسفانه امروز اصلاً به آن توجه نمیشود، همدلی و اعتماد به همدیگر است. ما در جامعهای زندگی میکنیم که سوءظن به یک بیماری فراگیر تبدیل شده است. به همسرمان سوءظن داریم، به همسایهمان سوءظن داریم، به همکارمان سوءظن داریم و حتی به دوست نزدیکمان نیز با دیده تردید نگاه میکنیم. این حجم از بیاعتمادی، روابط اجتماعی را تخریب کرده و آرامش را از خانوادهها گرفته است. امامزمان (ارواحنا فداه) در کلامی نورانی میفرمایند: «اگر شیعیان ما همدل باشند، ظهور ما اتفاق میافتد.» این روایت به ما میگوید که همدلی و اعتماد، نهتنها یک توصیه اخلاقی که یک ضرورت الهی برای تحقق وعدههای الهی است. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به اعتماد نیاز دارد؛ اعتمادی که از سیره امامرضا (ع) و اهلبیت عصمت و طهارت قابل استخراج است.
در آستانه سالروز شهادت امامرضا (ع)، اگر قرار باشد هر خانواده تنها یک یادگار از فرهنگ رضوی را وارد زندگی خود کند؛ یادگاری که تا سال آینده روابط اعضای خانواده و جامعه را متحول کند، آن چیست؟
اگر قرار باشد تنها یک یادگار از فرهنگ رضوی را به خانوادههای ایرانی پیشنهاد داد، آن یادگار، «برگزاری جلسات هفتگی خانوادگی با محوریت سیره اهلبیت (ع)» است. تصور کنید هر خانواده، یک شب در هفته، گرد هم جمع شوند، نه برای تماشای تلویزیون، نه برای پرداختن به مسائل روزمره، بلکه برای شنیدن یک روایت از زندگی امامرضا (ع)، گفتوگو پیرامون یک صفت اخلاقی و برنامهریزی برای یک خدمت کوچک در هفته آینده. این جلسه ساده، میتواند گفتوگو را به خانه بازگرداند، فرزندان را با معارف اهلبیت (ع) آشنا کند، اعضای خانواده را به یکدیگر نزدیکتر سازد و مهمتر از همه، فرهنگ خدمت را از حالت شعاری به یک عادت عملی تبدیل کند. اگر خانوادهای این یادگار را از امامرضا (ع) بگیرد و تا سال آینده بر آن مداومت ورزد، نهتنها روابط درونخانوادگیاش متحول خواهد شد، بلکه اثر این تحول به محله، مدرسه و جامعه نیز سرایت خواهد کرد. چنین خانوادهای، در حقیقت یک «حرم کوچک» در خانه خود ساخته است، جایی که عشق به امامرضا (ع)، عشق به خدمت و عشق به یکدیگر در آن جاری است.
سخن پایانی.
فرهنگ خدمت رضوی، فراتر از یک فعالیت گروهی یا یک آیین مذهبی است. این فرهنگ، دعوتی است به یک زندگی متعالی؛ زندگیای که در آن مهربانی، صداقت، اعتماد و خدمت به دیگران به ارزشهای بنیادین تبدیل میشود. در آستانه سالروز شهادت امامرضا (ع)، شایسته است هر یک از ما، با نگاهی تازه به زندگی شخصی و اجتماعی خود از این امامهمام بپرسیم آیا آنگونه که شایسته محبت ایشان است، زندگی میکنیم یا نه. پاسخ این پرسش، سرآغاز تحولی بزرگ در زندگی ما خواهد بود.
