جوان آنلاین: ۸۷ درصد از ۲۰ هزار کیلومتر مربع مساحت ایلام مرتع و منابع طبیعی را به خود اختصاص داده است. این درحالی است که مقاومت به خشکی، تحمل گرما، سازگاری با شرایط محیطی و مقاومت به تنشهای محیطی از مهمترین وِیژگیهای گیاهانی است که در این استان میروید، با تمام این مزایا تغییرات شرایط آبوهوایی موجب شده تا برخی گونههای منحصربهفرد نیز در آستانه نابودی قرار بگیرند که دراین میان میتوان به انجیر کوهی اشاره کرد. حالا خبرها حکایت از آن دارد که مهمترین مرکز تحقیقات و توسعه ذخیرهگاه ژنتیکی واریتههای مختلف انجیر بومی استان در باغ گیاهشناسی شهر ایلام احداث شده تا از نابودی این گونه ارزشمند جلوگیری شود.
در حال حاضر جنگلهای ایلام حدود ۶۴۲ هزار هکتار از کل استان را در بر میگیرد که جزء جوامع جنگلی مناطق خشک و نیمهخشک سلسله جبال زاگرس است. این استان با داشتن بیش از هزار گونه گیاهی و ۱۵۰ نوع درخت و درختچه یکی از منابع غنی کشور از حیث داشتن منابع طبیعی را داراست این درحالی است که ۱۰ گونه با ارزش ژنتیکی در ۱۸ منطقه در سطح استان به عنوان ذخیره گاه جنگلی تحت حفاظت و حمایت قرار دارند. درحال حاضر درختان سرو زربین، ارغوان، سماق، گلابی وحشی، بادام کوهی، لرگ، پده، محلب و زبان گنجشک از گونههای منحصربهفرد استان ایلام به شمار میروند که تنها دراین استان میرویند و از گونههای با ارزش هستند. علاوه بر آن شرایط آب وهوایی ایلام موجب شده تا در حال حاضر هزارو ۶۰ گونه گیاهی دراین استان بروید که حدود ۳۰ درصد آن خاصیت دارویی و خوراکی دارند. این موفقیت درحالی است که درحال حاضر بیش از ۳۵۰ گونه گیاهان دارویی دراین استان به ثبت رسیده است.
احداث ذخیرهگاه ژنتیکی انجیر بومی
در کناررویدن انواع درختانی ازجمله بلوط، بادام و گلابی وحشی در ایلام، رویش نوعهای مختلف انجیر که بومی این استان است موجب شده تااین درخت به یکی از منحصر فردترین گونه منحصر به این استان باشد. همچنین طعم شیرین و بافت نرم این محصول که یکی از محصولات باغی شاخص استان به شمار میرود به خصوص انجیر شهرستان آبدانان که با کیفیتی ممتاز و تنوعی کمنظیرخود از شهرت بالایی نیز برخوردار است وبه غیر از سایر استانها به خارج کشور نیز صادر میشود. آمارها نشان میدهد در حال ۶ هزار و ۲۰۰ هکتار باغ موجود، ۲۰۴ هکتارآن به باغات انجیر اختصاص یافته است، به طوری که سالانه ۸۲۰ تن انجیر مرغوب به ارزش ۴ میلیارد تومان در استان برداشت میشود. با تمام این مزایا تغییرات شرایط آب وهوایی موجب شده تا انجیر ایلام با چالشهای بسیاری مواجه شود.
علی نجفیفر، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام با اشاره به اهمیت ذخایر ژنتیکی میگوید: «ثروت ملی هر کشور تنها به منابع اقتصادی و معدنی محدود نمیشود، بلکه ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی از ارزشمندترین سرمایههای هر ملت محسوب میشوند و امروزه بسیاری از شاخصهای توسعه پایدار بر پایه حفظ این سرمایههای طبیعی ارزیابی میشوند.»
وی با بیان اینکه تغییرات اقلیمی طی سالهای اخیر آسیبهای فراوانی به انواع گیاهان بومی استان وارد کرده است، میافزاید: «گونههای مختلف انجیر در رویشگاههای طبیعی زاگرس طی دهه اخیر به دلیل خشکسالی، افزایش دما و تغییر شرایط اقلیمی در حال انقراض بوده و برخی ژنوتیپهای ارزشمند آن در معرض نابودی قرار گرفتهاند، به همین منظور تعدادی از ژنوتیپها و واریتههای بومی انجیر استان در باغ گیاهشناسی مرکز جمعآوری و نگهداری شدهاند تا بهعنوان یک ذخیرهگاه ژنتیکی و بانک زنده گیاهی برای نسلهای آینده حفظ شوند.»
به گفته کارشناسان ممکن است در میان همین ژنوتیپهای بومی، ارقام جدید و ارزشمندی شناسایی یا تولید شوند که از نظر سازگاری با شرایط اقلیمی استان و میزان عملکرد و کیفیت میوه، شرایط مطلوبتری نسبت به برخی ارقام رایج کشور داشته باشند. این درحالی است که هدف از ایجاد اینگونه ذخیرهگاه تنها حفظ گونهها نیست، بلکه ایجاد بستری برای تحقیقات آینده، اصلاح ارقام مختلف درختان باغی و تأمین مواد ژنتیکی مورد نیاز برنامههای تحقیقاتی استان است. موضوعی که در صورت تحقق میتواند این میوه ارزشمند استان را به یکی از برندهای شناخته شده انجیر کشورتبدیل کند، وارزش اقتصادی قابل توجهی برای باغداران وکسانی که در این زمینه فعالیت میکنند، به دست آورد.
