جوان آنلاین: تقریباً هیچ سالی نبوده که مطالبات گندمکاران به اندازه و بموقع پرداخت شود. برابر قانون، در صورت تأخیر در پرداخت حقوق کشاورزان، دولت باید خسارت تأخیر را بر اساس نرخ سود سپردهگذاری میانمدت بانک کشاورزی محاسبه و به کشاورزان طلبکار پرداخت کند؛ البته این دستورالعمل فقط روی کاغذ است و هرگز اجرا نشده است. از فروردینماه تاکنون، گندم در سیلو خوابیده و پرداخت مطالبات گندمکاران امروز و فردا میشود. همین خلف وعده دولت در پرداخت بموقع، موجب کاهش تحویل گندم به سیلوها شده است. به گفته رئیس بنیاد ملی گندمکاران، بر اساس برآوردهای صورتگرفته از شرایط مساعد مزارع، میزان خرید تضمینی گندم در این مقطع باید به ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تن میرسید که متأسفانه تأخیر در پرداخت مطالبات منجر به هدررفت گندم تولیدی به سمت واحدهای خوراک دام و طیور یا قاچاق شد. به گفته مدیرعامل بانک کشاورزی، اخیراً ۳۳ درصد از مطالبات گندمکاران به مبلغ ۴۱ هزار میلیارد تومان پرداخت شده است. با توجه به وضعیت موجود، دیگر وعدهدرمانی چارهساز نیست. پرداخت مطالبات باید سرعت بگیرد.
فرآیند خرید تضمینی گندم که قرار بود ضامن امنیت غذایی کشور باشد، با تعللهای مکرر در پرداخت مطالبات، عملاً به یک بحران معیشتی تبدیل شده است. پای درد دل گندمکاران بنشینیم، همگی از صفر شدن موجودی حساب و مشکلات معیشتی خود سخن میگویند. به گفته یک کشاورز «بقالی محل، کارت یارانهاش را یک ماه است گرو نگه داشته و با انباشته شدن بدهی، دیروز حتی یک کیلو قند هم نداده است.» این کشاورز میگوید: «ما به دولت اعتماد کردیم و محصول خود را نقد نفروختیم و اکنون برای تأمین معاش خود ماندیم.» کشاورزی که ۶۰ روز پیش محصول استراتژیک خود را به سیلوها سپرده، امروز در میان بدهی و هزینههای معیشت خرد میشود.
بر اساس تبصره ۲ قانون خرید تضمینی گندم، دولت موظف است تا ۲۴ ساعت پس از تحویل گندم، مبلغ آن را پرداخت کند. همچنین بر اساس تبصره ۳ این قانون، در صورت تأخیر در پرداخت، دولت باید بر اساس نرخ سود میانمدت اعلامشده از سوی بانک، جریمه دیرکرد به گندمکاران بپردازد. بنابراین دولت برای جبران تأخیر در پرداخت مطالبات گندمکاران، باید سود آن را نیز محاسبه و پرداخت کند. بهمن ماه گذشته در زمان تصویب بودجه، اعلام شد که در ردیفهای بودجه سال ۱۴۰۵، یک ردیف مستقل برای خرید گندم در نظر گرفته شده است تا این موضوع وابستگی به بحث هدفمندی یارانهها نداشته باشد و دولت صراحتاً ردیف اعتباری مجزایی برای آن در اختیار داشته باشد. اما از آنجایی که کسریهای دولت در جاهای مختلف به جنگ رمضان ربط داده میشود، مطالبات گندمکاران مانند سالهای گذشته با چالش اعتبار روبهرو شده و با آغاز تحویل گندم به سیلوها، وعدهدرمانی مسئولان آغاز شده است. تا اواخر اردیبهشت ماه که هیچکس از پرداخت مطالبات گندمکاران سخنی نمیگفت، تا اینکه رئیس بنیاد ملی گندمکاران موضوع را رسانهای کرد. از آن زمان، پاسکاری بودجه خرید گندم بین سازمان برنامه و سازمان هدفمندی آغاز شد. نکته قابل تأمل اینکه بدون استثنا (حداقل در دو دهه اخیر) متولی بخش کشاورزی شعار رسیدن به خودکفایی سر داده، اما هرگز برای تسهیل در پرداخت پول محصولات کشاورزی قدمی برنداشته است.
قانون ۴۸ ساعته؛ رویایی که ۲ ماهه شد
عضو بنیاد ملی گندمکاران با اشاره به صراحت قانون در حمایت از کشاورز میگوید: از فروردینماه که برداشت در استانهای گرمسیری (مثل بوشهر و سیستان و بلوچستان) آغاز شده، گندمها تحویل سیلوها شده، اما ریالی به کشاورز پرداخت نشده است. دولت تاکنون بیش از ۲ میلیون تن گندم خریداری کرده است که اگر بخواهیم با محاسبات جاری پیش برویم، رقمی در حدود ۱۰ همت (۱۰۰ هزار میلیارد تومان) مطالبات گندمکاران از وزارت جهاد کشاورزی روی زمین مانده است و این یعنی کشاورز در برابر دولت طلبکار است، اما در برابر بانک و طلبکاران سم و کود، سرافکنده است.
علیقلی ایمانی با شرح وضعیت معیشتی تولیدکنندگان میافزاید: کشاورز ۸ تا ۹ ماه با استقراض و وام گرفتن برای خرید بذر، کود و سم تلاش کرده تا محصول را به موقع برداشت کند، اما اکنون که زمان تسویه حساب است، دولت با بدقولی پاسخ عرق جبین آنها را میدهد؛ به طوری که از ۷ فروردینماه که فصل برداشت رسماً کلید خورد، بیش از دو ماه میگذرد و کشاورز با کوهی از بدهی، تک و تنها رها شده است. وی هشدار میدهد که این بدعهدی، کشت دوم را هم فلج میکند، زیرا بسیاری از کشاورزان برای شروع کشت بعدی نیاز به نقدینگی دارند، اما پولی ندارند که حتی بذر جدید بخرند. پیشنهاد ما این بود که حداقل ۵۰ درصد مطالبات را بهروز پرداخت کنند تا چرخ تولید متوقف نشود، اما گوش شنوایی نیست.
رئیس بنیاد ملی توانمندسازی گندمکاران با نقد عملکرد وزارت جهاد کشاورزی، وضعیت فعلی را نتیجه وعدهدرمانی میداند و تأکید میکند: اینکه وزیر محترم مدام وعده پرداخت میدهد و توپ را به زمین سازمان برنامه و بودجه یا سازمان هدفمندی یارانهها میاندازد، دردی از کشاورز دوا نمیکند. این رویه صرفاً وقتکشی است. اگر سطح زیرکشت گندم به دلیل این بیاعتمادی کاهش یابد، مجبور به واردات خواهیم شد؛ آن وقت است که با کوچکترین اختلال در واردات، امنیت سفره مردم به خطر میافتد.
ایمانی تأکید میکند: راهکار روشن است؛ تسویه فوری حداقل ۵۰ درصد مطالبات در لحظه تحویل و تعیین یک جدول زمانی دقیق و غیرقابل تغییر برای مابقی طلب کشاورزان. غیر از این، کشاورزی ایران در مسیر خودزنی قرار خواهد گرفت.
بخشی از گندم روانه دامداریها شد
همچنین عطاءالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران کشور، در این خصوص میگوید: بنابر آمار، از ابتدای فصل برداشت تاکنون ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تن گندم با ارزش ۱۳۰ همت از کشاورزان ۱۵ استان خریداری شده است. وی از پرداخت ۳۳ درصد مطالبات گندمکاران خبر داده و میافزاید: با توجه به پیگیریهای مکرر و فشارهایی که بنیاد ملی گندمکاران وارد کرد، ۴۱ همت از مطالبات کشاورزان پرداخت شده و مابقی مطالبات بنابر تأکید رئیسجمهور هر چه سریعتر باید عملیاتی شود. هاشمی با اشاره به کاهش ۹ درصدی مطالبات گندمکاران میگوید: علیرغم شرایط مساعد مزارع و راندمان مطلوب تولید، میزان خرید تضمینی ناشی از تأخیر در پرداخت مطالبات، روند کاهشی داشته است. بر اساس برآوردهای صورتگرفته از شرایط مساعد مزارع، میزان خرید تضمینی گندم در این مقطع باید به ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تن میرسید که متأسفانه تأخیر در پرداخت مطالبات منجر به هدررفت گندم تولیدی به سمت واحدهای خوراک دام و طیور شد.
مدیرعامل بانک کشاورزی: ۴۱ هزار میلیارد تومان مطالبات گندمکاران پرداخت شد
همچنین وهب متقینیا، مدیرعامل بانک کشاورزی، در خصوص مطالبات گندمکاران میگوید: سال گذشته ۳۰ هزار میلیارد تومان از طریق انتشار اوراق برای خرید تضمینی گندم تأمین مالی شد تا روند خرید این محصول استراتژیک بدون وقفه ادامه یابد و در سال جاری نیز تاکنون ۷/۲ میلیون تن گندم از ۱۶۰ هزار کشاورز خریداری و ۴۱ هزار میلیارد تومان مطالبات گندمکاران پرداخت شده است.
وی درباره وضعیت خرید گندم در سال جاری نیز میافزاید: تاکنون ۷/۲ میلیون تن گندم از ۱۶۰ هزار کشاورز خریداری شده و ۴۱ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندمکاران پرداخت شده است. ادامه پرداختها نیز بر اساس اطلاعاتی که از سوی سازمان هدفمندسازی یارانهها در اختیار بانک قرار میگیرد، انجام خواهد شد.
«طرح اعتباری گندم» از وعده تا عمل
از سال گذشته، بانک کشاورزی از مزایای طرح اعتباری گندم و نحوه اجرای آن سخن میگوید، اما این طرح هنوز به مرحله اجرا نرسیده است. متقینیا در این خصوص میگوید: در قالب این طرح، گندمکاران میتوانند تا ۳۰ درصد ارزش گندم تحویلی خود (تا سقف یک میلیارد تومان) بهصورت اعتبار برای خرید نهادههای مورد نیاز دریافت کنند، هرچند ارزیابیهای انجامشده تاکنون نتایج مورد انتظار بانک را تأمین نکرده است.
